Yavuz'u tasvir eden resimlerde Yavuz, küpeli ve 12 dilimli taç giymiş bir haldedir. Yavuz ile alakalı 2 resim mevcuttur; biri Topkapı Sarayındaki resimdir, diğeri ise bir Macar ressam tarafından yapılmıştır. Resim sanatının Türk & İslam kültürünün parçası olmadığı biliniyor, bu durumda minyatürlere bakmalıyız.
Ancak minyatürlere baktığımızda Yavuz'un küpesiz ve tacsız olduğunu görüyoruz. Peki bu çelişki neden kaynaklanmaktadır? Yıllarca bize söylenilen "küpe-Yavuz" hikayesi asılsız mıydı?
Bu konuda öncelikle tarihçilerimizin görüşlerine bakalım;
Murat Bardakçı: Yavuz Sultan Selim'in adı geçen her ders kitabında ünlü bir resmi yer alır. Yavuz, pala bıyıklı ve küpelidir. Oysa resim aslinda Yavuza değil can düşmani olan Şah İsmail'e aittir. Küpede hayderi ve kalenderi derviş olmasinin sembolüdür.
Prof. Akgündüz : 1- İslam Hukuku'nda erkeklerin kulağını deldirmesi caiz değildir. Selim de bu şer'i hükmü bilen bir padişahtı. 2- Minyatürlerde ve elimizde bulunan diğer resimlerde Yavuz'un küpeli olduğu bir üçüncü örnek yoktur. 3- Yavuz, sadelikten hoşlanan, süsten uzak bir hükümdardır.
Prof. Akgündüz, Yavuz'un "Allah'a kul olma" düşüncesini yansıtmak için küpe taktığı fikrini de zayıf bir ihtimal olarak görüyor.
Yavuz'un sade bir insan olduğunu belirten tarihçiler, küpenin yabancı ressamların yorumu olabileceğini söylüyor ve bir anekdot anlatıyorlar: Yavuz, mısır seferinden döndüğünde oğlu Süleyman'ın şatafatlı giyimini görür ve çok kızar; "Bre Süleyman! Sen böyle giyinirsen anan ne giysin!"
Prof. Dr. Yusuf Halacoğlu: Topkapı Sarayı'nda sergilenen resimde Yavuz'un başında 12 dilimli bir taç bulunur. Ancak yavuz, 12 dilimli taç giymez. Şii'likteki 12 İmam'ı temsil eden taç Şah İsmail'e aittir. Bunun gibi hatalar çok oluyor. Yavuz, minyatürlerde tablolardakinden çok farklı resmedilmiştir. Kulağında küpe yoktur minyatürlerde. Sadece Batı kaynaklı gravürlerde küpeli görünür. Bu da batı yorumu olarak yansımıştır resimlere. Doğruyu yansıtmaz.
Dr. Necati Ulunay Uzunsatar : Avrupa müzelerinde Yavuz'a ait onlarca resim gördüm ama hiç birinde küpeli bir tablosuna rastlamadım. Yavuz'un sert mizacı ve önderliği onu küpe takmaktan alıkoyacak özelliklerdir. Yavuz, belâgati ve hitabeti güçlü, asaleti olan ve askerine önem veren bir önderdi. Ayrıca gerek İslam'da gerekse ordu içi gelenekte erkeğin süslenmesi uygun değildir. Avrupalı ressamlar kendi yorumlarını katmışlardır bu gibi çoğu resme.
Prof. Dr. Kemal Çiçek: Kaynaklarda Yavuz'un küpe taktığına dair bir bilgi yok. Ayrıca Yavuz, Fatih gibi doğrudan portresini yaptırmış bir padişah değildir. Bazı portrelerinde şatafatlı bir giyim tarzı içinde resmedilir, oysa oğlunu giyim konusunda uyardığı bilinir. Bu şekilde resmedilen başka padişah yok tarihimizde. Avrupalı ressamlar bu şekilde çizmiş, Osmanlı minyatürlerinde tam tersine, sade görünümlü. 12 dilimli sarık da resmin orjinal olmadığı fikrini güçlendiriyor.
Yavuz, tarihçilerimizin dediği gibi mütevazi ve süsten uzak bir sultandı. Hatta Mısır seferi dönüşü Saray'a arka kapıdan girmiş ve halkın sevgi gösterilerinden kaçınmıştı. Yavuz'u küpe takmasına sebeb olarak gösterilen; "kutsal toprakları aldığı zaman oradaki idarecilerin kullandığı Hakimü'l-Haremeyn (Kutsal beldelerin hakimi) sıfatını uygun görmeyip kendini Hadimü'l-Haremeyn (Kutsal beldelerin hizmetkârı) ilan edip, orada gördüğü kulağı küpeli siyahi köleleri örnek alarak kulağına küpe taktırdığını ve bununla kendisini din uğrunda bir köle mesabesinde telakki ettiğini imaya yöneldiği" hikayesi de uydurmadır.
Kısacası, Yavuz küpe takmamıştır...
Ancak minyatürlere baktığımızda Yavuz'un küpesiz ve tacsız olduğunu görüyoruz. Peki bu çelişki neden kaynaklanmaktadır? Yıllarca bize söylenilen "küpe-Yavuz" hikayesi asılsız mıydı?
Bu konuda öncelikle tarihçilerimizin görüşlerine bakalım;
Murat Bardakçı: Yavuz Sultan Selim'in adı geçen her ders kitabında ünlü bir resmi yer alır. Yavuz, pala bıyıklı ve küpelidir. Oysa resim aslinda Yavuza değil can düşmani olan Şah İsmail'e aittir. Küpede hayderi ve kalenderi derviş olmasinin sembolüdür.
Prof. Akgündüz : 1- İslam Hukuku'nda erkeklerin kulağını deldirmesi caiz değildir. Selim de bu şer'i hükmü bilen bir padişahtı. 2- Minyatürlerde ve elimizde bulunan diğer resimlerde Yavuz'un küpeli olduğu bir üçüncü örnek yoktur. 3- Yavuz, sadelikten hoşlanan, süsten uzak bir hükümdardır.
Prof. Akgündüz, Yavuz'un "Allah'a kul olma" düşüncesini yansıtmak için küpe taktığı fikrini de zayıf bir ihtimal olarak görüyor.
Yavuz'un sade bir insan olduğunu belirten tarihçiler, küpenin yabancı ressamların yorumu olabileceğini söylüyor ve bir anekdot anlatıyorlar: Yavuz, mısır seferinden döndüğünde oğlu Süleyman'ın şatafatlı giyimini görür ve çok kızar; "Bre Süleyman! Sen böyle giyinirsen anan ne giysin!"
Prof. Dr. Yusuf Halacoğlu: Topkapı Sarayı'nda sergilenen resimde Yavuz'un başında 12 dilimli bir taç bulunur. Ancak yavuz, 12 dilimli taç giymez. Şii'likteki 12 İmam'ı temsil eden taç Şah İsmail'e aittir. Bunun gibi hatalar çok oluyor. Yavuz, minyatürlerde tablolardakinden çok farklı resmedilmiştir. Kulağında küpe yoktur minyatürlerde. Sadece Batı kaynaklı gravürlerde küpeli görünür. Bu da batı yorumu olarak yansımıştır resimlere. Doğruyu yansıtmaz.
Dr. Necati Ulunay Uzunsatar : Avrupa müzelerinde Yavuz'a ait onlarca resim gördüm ama hiç birinde küpeli bir tablosuna rastlamadım. Yavuz'un sert mizacı ve önderliği onu küpe takmaktan alıkoyacak özelliklerdir. Yavuz, belâgati ve hitabeti güçlü, asaleti olan ve askerine önem veren bir önderdi. Ayrıca gerek İslam'da gerekse ordu içi gelenekte erkeğin süslenmesi uygun değildir. Avrupalı ressamlar kendi yorumlarını katmışlardır bu gibi çoğu resme.
Prof. Dr. Kemal Çiçek: Kaynaklarda Yavuz'un küpe taktığına dair bir bilgi yok. Ayrıca Yavuz, Fatih gibi doğrudan portresini yaptırmış bir padişah değildir. Bazı portrelerinde şatafatlı bir giyim tarzı içinde resmedilir, oysa oğlunu giyim konusunda uyardığı bilinir. Bu şekilde resmedilen başka padişah yok tarihimizde. Avrupalı ressamlar bu şekilde çizmiş, Osmanlı minyatürlerinde tam tersine, sade görünümlü. 12 dilimli sarık da resmin orjinal olmadığı fikrini güçlendiriyor.
Yavuz, tarihçilerimizin dediği gibi mütevazi ve süsten uzak bir sultandı. Hatta Mısır seferi dönüşü Saray'a arka kapıdan girmiş ve halkın sevgi gösterilerinden kaçınmıştı. Yavuz'u küpe takmasına sebeb olarak gösterilen; "kutsal toprakları aldığı zaman oradaki idarecilerin kullandığı Hakimü'l-Haremeyn (Kutsal beldelerin hakimi) sıfatını uygun görmeyip kendini Hadimü'l-Haremeyn (Kutsal beldelerin hizmetkârı) ilan edip, orada gördüğü kulağı küpeli siyahi köleleri örnek alarak kulağına küpe taktırdığını ve bununla kendisini din uğrunda bir köle mesabesinde telakki ettiğini imaya yöneldiği" hikayesi de uydurmadır.
Kısacası, Yavuz küpe takmamıştır...