Borsa yatırımcısı
Bronz Üye
-
- Katılım
- Nisan 1, 2021
-
- Mesajlar
- 4,590
-
- Tepkime puanı
- 1,132
-
- Puanları
- 233
V FOR VANDETTA..5 KASIM…
“Remember, remember! The fifth of November.”
(Barut Komplosu ve komplocularının arkasındaki gerçek hikaye)
İngiltere Kralı I. James'i ve Parlamentoyu havaya uçurmaya yönelik başarısız girişim olan Barut Komplosu, dünya tarihinin popüler komplolarından biridir. Ama vatana ihanet olarak değerlendirilen bu olayın gerçek komplocularını biliyor muyuz?
"Hatırla hatırla! Kasımın beşi."
Çoğumuz bu sözleri 2005 yapımı “V for Vendetta” filminden hatırlıyoruz. Alan Moore'un aynı adlı çizgi romanından beyazperdeye uyarlanan film, geleceğin İngiltere'sinde geçiyor.
Bir pandemi sonrasında ülkede faşist bir hükümet kuruldu. Venedik tipi Guy Fawkes maskesi takan, kısaca V olarak bilinen kahramanımız, halkı uyandırmak ve hükümeti devirmek için Parlamentoyu havaya uçurur.
Filmde V aslında aslında 1605'te geçen başarısız Barut Komplosu'nu tamamlıyor. Peki bu komplo sırasında gerçekte ne oldu?
Cizvit Konusu
Kral I. James'in başbakanı Robert Cecil, 4 Kasım'da krala isimsiz bir tavsiye mektubu gösterdi. Mektubu kendisine dördüncü Baron Monteagle olan arkadaşı William Parker getirmişti. Lord Monteagle, bu mektubu gönderenin kayınbiraderi Francis Tresham olduğunu iddia etti. Mektupta Tresham'ın da aralarında bulunduğu bir grup Katolik'in 5 Kasım'da Parlamento'yu havaya uçuracağı yazıyordu. O gün Protestan Kral James'in de Parlamentonun açılışına katılması bekleniyordu. Tresham, açılışa katılacak olan kayınbiraderini komplodan haberdar ederek canını bağışlıyordu. Mektubu okuduktan sonra, Kral James derhal Parlamento üssünün aranmasını emretti.
Parlamentonun mahzenlerinde yapılan aramada barutla dolu bir oda ortaya çıktı ve patlayıcı uzmanı Guy Fawkes bu odada patlayıcıyı korurken yakalandı. İşkence gördükten sonra Fawkes, arkadaşlarının isimlerini ve niyetlerini ortaya çıkardı. Kral patlamada öldüğünde, James'in kızını tahta geçirmeyi ve onu Katolik bir asilzadeyle evlenmeyi planladılar.
Bu itirafların ardından komploya katılanlar tek tek yakalanarak idam edildi. Aralarında İngiliz Cizvitlerinin şefi Rahip Henry Garnet vardı. Bazıları tutuklamanın ardından çıkan çatışmada öldürüldü. Komployu bildiren Tresham, Londra Kulesi'nde zehirlenerek öldürüldü.
Olaydan sonra ülkede papaya, Cizvitlere ve Katoliklere karşı büyük bir nefret oluştu. Katoliklere ve Anglikan Kilisesi'nin ayinlerine katılmayanlara ağır cezalar getiren yasalar çıkarıldı. Katolikler, Kraliçe Elizabeth'in saltanatından beri zaten baskı altındaydı. Ancak bu komplo sayesinde Roma Kilisesi mensuplarına gösterilen hoşgörü artık tamamen ortadan kalkmıştır.
Katolikler, Cecil ve Lord Monteagle'ın aslında bu komployu düzenlediğini iddia ettiler. Konuşmasın diye Tresham'ı zehirlediklerini söylediler. Bu iddianın doğru olup olmadığını anlamak için komplo hakkında sorulacak en doğru soru “Cui Bono” yani “kime faydası var” sorusudur. Bunun cevabını bulmak için güneye ve biraz geçmişe gitmemiz gerekiyor.
Spirituali
16. yüzyılda, İtalya'da reform yanlısı bir Hermetik-Hümanist mezhep kuruldu. Spirituali olarak bilinen bu tarikatın merkezi Venedik'ti ve lideri Venedik asilzadesi ve kardinal Gasparo Contarini'ydi. Gasparo'nun da üyesi olduğu Contarini Evi, Venedik'i kuran ve Oniki Havari olarak adlandırılan 12 aileden biriydi.
Zamanının en güçlü mali devleti olan Venedik, parası ve istihbarat gücü sayesinde Avrupa'yı cebinde tutuyordu. Katolik gibi görünseler de aslında dinle pek ilgileri yoktu. Onlar için önemli olan çıkarları ve çıkarlarıydı. Bir İtalyan yazar bir keresinde Venedikliler hakkında şöyle demişti: "(Onlar) sütün yanında İsa'nın öğretisinden çok Machiavelli'nin tanrısız öğretisini içmeye heveslidirler." Bir yandan İngiltere'de Katolik Kilisesi'ne karşı yeni mezhepler kurmaya, diğer yandan Katolik Kilisesi'ni reforme etmeye ve içeriden kontrol etmeye çalışıyorlardı.
Papa III. Paul ile birlikte bu amaçla reformlar yapan Kardinal Contarini, Venedik'ten Roma'ya gönderilen Ignatius Loyola'nın bakımını üstlendi. Loyola başkanlığındaki İsa Cemiyeti'nin Katolik düzeninin kurulmasına yardım etti. Böylece Venedik, Katolik Kilisesi içinde güçlü bir kola sahipti.
Kardinal Contarini'nin de mezun olduğu Venedik'teki Padova Üniversitesi'nde okuyan çok sayıda İngilizce vardı. Gençler burada hümanist olmuşlar ve memleketlerine reformcu olarak dönmüşlerdir. Ülkelerinde Venedik çıkarlarına hizmet ediyorlardı. Bunlar arasında Kral VIII. Henry'nin kuzeni Reginald Pole ve VIII. Henry'nin propagandacısı Richard Morrison da vardı. Sarayda ayrıca Prenses Elizabeth ve Prens Edward'a İtalyanca öğreten Giovanni Battista Castiglione gibi yerli İtalyan reformcular da vardı.
İngiltere Kilisesi
İngiliz mahkemesindeki hümanist Italophiles, İngiltere'yi Roma Katolik Kilisesi'nden koparmaya çalıştı. Kral Henry, kendisine bir oğul veremeyen karısı Aragonlu Catherine'den ayrılmak istediğinde, bu hümanistler için nadir bir fırsattı.
Catherine aynı zamanda İspanya Prensesi olduğundan, Roma Kilisesi bu evliliğin feshedilmesine izin veremezdi. Sadık hizmetkarı Thomas Cranmer'in tavsiyesi üzerine Kral Henry, Richard Croke adında bir İngiliz'i boşanma kararı alması için Venedik'e gönderdi. Venedik, bu iş için aristokrat Zorzi ailesinin bir üyesi olan Kabalist Friar Francesco Giorgi'yi görevlendirdi. Giorgi, kararı Yahudi hahamlara danışarak aldı. Pietro Vanni, Kral Henry'nin Latince sekreteri ve daha sonra Venedik büyükelçisi de boşanma davalarında diplomatik bir rol oynadı. Henry'nin Roma'ya rağmen karısından ayrılması, İngiltere'nin Katolik Kilisesi'nden kopmasının başlangıcı oldu.
Öğretmenleri sayesinde İtalyan reform fikirleriyle büyüyen Henry VIII'in oğlu Kral Edward VI'nın sarayı Thomas Hoby, William Thomas ve Morrison gibi İtalyanca konuşan İngilizlerle doluydu. Ancak Edward'ın Katolik kız kardeşi Kraliçe Mary'nin iktidara gelmesiyle çoğu İngiltere'yi terk ederek Venedik'e gitti. Ancak reform çabaları hız kesmedi. 26 yıl İtalya'da kalan ve Contarini'den sonra Spirituali'nin lideri olan Pole, memleketine döndü. Kraliçe Mary'nin himayesinde İngiltere Kardinali oldu ve William Cecil gibi ülkede kalan Italophiles ile birlikte kilisede reform yapmaya devam etti.
William Cecil, Cambridge'de Yunanca profesörü olan John Cheke tarafından yönetilen Cambridge Connection adlı Venedik yanlısı bir grubun üyesiydi ve Bu grubun üyelerinin iyi tanıdığı Pietro Bizzarri adlı bir casus sayesinde Venedik ile yakın temas halindeydi.
Kraliçe Mary'nin ölümünden sonra Cecil, yükselen Kraliçe Elizabeth'in baş danışmanı oldu. Onun zamanında İtalya'ya kaçanlar geri döndü ve sonunda Kraliçe Elizabeth'in başkanlığındaki İngiliz Protestan Kilisesi kuruldu.
'Venedik Korundu'
Venedik ve Roma arasındaki gerilim, İskoçya Kralı I. James'in İngiltere tahtına çıktığı sıralarda zirveye ulaşmıştı. Venedik 1604'te devletin izni olmadan yeni kiliselerin kurulmasını yasakladı. Bunu ertesi yıl devletin izni olmaksızın dini kuruluşlara taşınmaz devri yasağı izledi. Barut Komplosu aylarında Venedik, Roma'ya bağlı din adamlarını tutuklamaya başlamıştı. William Cecil'in oğlu Robert Cecil'in ortaya çıkardığı bu komplo sayesinde İngiltere, Roma'nın düşmanı ve Venedik'in müttefiki oldu.
Tüm bu gelişmelere bakıldığında Katoliklerin iddiasının doğru olma ihtimali daha yüksek görünüyor. Yani Venedik görünüşe göre Cizvitler, Cecil ve Lord Monteagle aracılığıyla bir komplo düzenlemiş ve ardından Cecil aracılığıyla ifşa etmişti. Nitekim Barut Komplosu daha sonra çeşitli İngiliz yazarlar tarafından bir oyuna uyarlanmıştır. Thomas Otway'in yazdığı “Venedik Korunmuş” da bu oyunlardan biridir. Komploya karışan Katolik Ben Jonson, “Volpone” adlı komedisinde patronu Cecil'i Volpone (Sly Fox) adlı kurnaz bir Venedikli olarak gösterir ve oyunlarında onu hicveder.
Her iki tarafı da gizlice oynamak ve sonra kendi çıkarları için istediklerini elde etmek Venedik Makyavelist siyasetinin kalıcı bir parçasıydı. Bu taktiği İngiltere'yi Katolik Kilisesi'nden koparmak ve kendi egemenliği altına almak için de kullandılar, ancak komplonun suçlusu Roma Kilisesi oldu. Belki de bu nedenle, Venedik'ten göç eden bir Yahudi olan Britanya Başbakanı Benjamin Disraeli, İngiliz siyasi romanı “Coningsby”de şöyle yazmıştır: “Çünkü tarihinizi Venedik partisine yazdırdınız,' dedi Coningsby, 've bu onları gizlemek onların çıkarı olmuştur."(Mehmet Hasan Bulut)
“Remember, remember! The fifth of November.”
(Barut Komplosu ve komplocularının arkasındaki gerçek hikaye)
İngiltere Kralı I. James'i ve Parlamentoyu havaya uçurmaya yönelik başarısız girişim olan Barut Komplosu, dünya tarihinin popüler komplolarından biridir. Ama vatana ihanet olarak değerlendirilen bu olayın gerçek komplocularını biliyor muyuz?
"Hatırla hatırla! Kasımın beşi."
Çoğumuz bu sözleri 2005 yapımı “V for Vendetta” filminden hatırlıyoruz. Alan Moore'un aynı adlı çizgi romanından beyazperdeye uyarlanan film, geleceğin İngiltere'sinde geçiyor.
Bir pandemi sonrasında ülkede faşist bir hükümet kuruldu. Venedik tipi Guy Fawkes maskesi takan, kısaca V olarak bilinen kahramanımız, halkı uyandırmak ve hükümeti devirmek için Parlamentoyu havaya uçurur.
Filmde V aslında aslında 1605'te geçen başarısız Barut Komplosu'nu tamamlıyor. Peki bu komplo sırasında gerçekte ne oldu?
Cizvit Konusu
Kral I. James'in başbakanı Robert Cecil, 4 Kasım'da krala isimsiz bir tavsiye mektubu gösterdi. Mektubu kendisine dördüncü Baron Monteagle olan arkadaşı William Parker getirmişti. Lord Monteagle, bu mektubu gönderenin kayınbiraderi Francis Tresham olduğunu iddia etti. Mektupta Tresham'ın da aralarında bulunduğu bir grup Katolik'in 5 Kasım'da Parlamento'yu havaya uçuracağı yazıyordu. O gün Protestan Kral James'in de Parlamentonun açılışına katılması bekleniyordu. Tresham, açılışa katılacak olan kayınbiraderini komplodan haberdar ederek canını bağışlıyordu. Mektubu okuduktan sonra, Kral James derhal Parlamento üssünün aranmasını emretti.
Parlamentonun mahzenlerinde yapılan aramada barutla dolu bir oda ortaya çıktı ve patlayıcı uzmanı Guy Fawkes bu odada patlayıcıyı korurken yakalandı. İşkence gördükten sonra Fawkes, arkadaşlarının isimlerini ve niyetlerini ortaya çıkardı. Kral patlamada öldüğünde, James'in kızını tahta geçirmeyi ve onu Katolik bir asilzadeyle evlenmeyi planladılar.
Bu itirafların ardından komploya katılanlar tek tek yakalanarak idam edildi. Aralarında İngiliz Cizvitlerinin şefi Rahip Henry Garnet vardı. Bazıları tutuklamanın ardından çıkan çatışmada öldürüldü. Komployu bildiren Tresham, Londra Kulesi'nde zehirlenerek öldürüldü.
Olaydan sonra ülkede papaya, Cizvitlere ve Katoliklere karşı büyük bir nefret oluştu. Katoliklere ve Anglikan Kilisesi'nin ayinlerine katılmayanlara ağır cezalar getiren yasalar çıkarıldı. Katolikler, Kraliçe Elizabeth'in saltanatından beri zaten baskı altındaydı. Ancak bu komplo sayesinde Roma Kilisesi mensuplarına gösterilen hoşgörü artık tamamen ortadan kalkmıştır.
Katolikler, Cecil ve Lord Monteagle'ın aslında bu komployu düzenlediğini iddia ettiler. Konuşmasın diye Tresham'ı zehirlediklerini söylediler. Bu iddianın doğru olup olmadığını anlamak için komplo hakkında sorulacak en doğru soru “Cui Bono” yani “kime faydası var” sorusudur. Bunun cevabını bulmak için güneye ve biraz geçmişe gitmemiz gerekiyor.
Spirituali
16. yüzyılda, İtalya'da reform yanlısı bir Hermetik-Hümanist mezhep kuruldu. Spirituali olarak bilinen bu tarikatın merkezi Venedik'ti ve lideri Venedik asilzadesi ve kardinal Gasparo Contarini'ydi. Gasparo'nun da üyesi olduğu Contarini Evi, Venedik'i kuran ve Oniki Havari olarak adlandırılan 12 aileden biriydi.
Zamanının en güçlü mali devleti olan Venedik, parası ve istihbarat gücü sayesinde Avrupa'yı cebinde tutuyordu. Katolik gibi görünseler de aslında dinle pek ilgileri yoktu. Onlar için önemli olan çıkarları ve çıkarlarıydı. Bir İtalyan yazar bir keresinde Venedikliler hakkında şöyle demişti: "(Onlar) sütün yanında İsa'nın öğretisinden çok Machiavelli'nin tanrısız öğretisini içmeye heveslidirler." Bir yandan İngiltere'de Katolik Kilisesi'ne karşı yeni mezhepler kurmaya, diğer yandan Katolik Kilisesi'ni reforme etmeye ve içeriden kontrol etmeye çalışıyorlardı.
Papa III. Paul ile birlikte bu amaçla reformlar yapan Kardinal Contarini, Venedik'ten Roma'ya gönderilen Ignatius Loyola'nın bakımını üstlendi. Loyola başkanlığındaki İsa Cemiyeti'nin Katolik düzeninin kurulmasına yardım etti. Böylece Venedik, Katolik Kilisesi içinde güçlü bir kola sahipti.
Kardinal Contarini'nin de mezun olduğu Venedik'teki Padova Üniversitesi'nde okuyan çok sayıda İngilizce vardı. Gençler burada hümanist olmuşlar ve memleketlerine reformcu olarak dönmüşlerdir. Ülkelerinde Venedik çıkarlarına hizmet ediyorlardı. Bunlar arasında Kral VIII. Henry'nin kuzeni Reginald Pole ve VIII. Henry'nin propagandacısı Richard Morrison da vardı. Sarayda ayrıca Prenses Elizabeth ve Prens Edward'a İtalyanca öğreten Giovanni Battista Castiglione gibi yerli İtalyan reformcular da vardı.
İngiltere Kilisesi
İngiliz mahkemesindeki hümanist Italophiles, İngiltere'yi Roma Katolik Kilisesi'nden koparmaya çalıştı. Kral Henry, kendisine bir oğul veremeyen karısı Aragonlu Catherine'den ayrılmak istediğinde, bu hümanistler için nadir bir fırsattı.
Catherine aynı zamanda İspanya Prensesi olduğundan, Roma Kilisesi bu evliliğin feshedilmesine izin veremezdi. Sadık hizmetkarı Thomas Cranmer'in tavsiyesi üzerine Kral Henry, Richard Croke adında bir İngiliz'i boşanma kararı alması için Venedik'e gönderdi. Venedik, bu iş için aristokrat Zorzi ailesinin bir üyesi olan Kabalist Friar Francesco Giorgi'yi görevlendirdi. Giorgi, kararı Yahudi hahamlara danışarak aldı. Pietro Vanni, Kral Henry'nin Latince sekreteri ve daha sonra Venedik büyükelçisi de boşanma davalarında diplomatik bir rol oynadı. Henry'nin Roma'ya rağmen karısından ayrılması, İngiltere'nin Katolik Kilisesi'nden kopmasının başlangıcı oldu.
Öğretmenleri sayesinde İtalyan reform fikirleriyle büyüyen Henry VIII'in oğlu Kral Edward VI'nın sarayı Thomas Hoby, William Thomas ve Morrison gibi İtalyanca konuşan İngilizlerle doluydu. Ancak Edward'ın Katolik kız kardeşi Kraliçe Mary'nin iktidara gelmesiyle çoğu İngiltere'yi terk ederek Venedik'e gitti. Ancak reform çabaları hız kesmedi. 26 yıl İtalya'da kalan ve Contarini'den sonra Spirituali'nin lideri olan Pole, memleketine döndü. Kraliçe Mary'nin himayesinde İngiltere Kardinali oldu ve William Cecil gibi ülkede kalan Italophiles ile birlikte kilisede reform yapmaya devam etti.
William Cecil, Cambridge'de Yunanca profesörü olan John Cheke tarafından yönetilen Cambridge Connection adlı Venedik yanlısı bir grubun üyesiydi ve Bu grubun üyelerinin iyi tanıdığı Pietro Bizzarri adlı bir casus sayesinde Venedik ile yakın temas halindeydi.
Kraliçe Mary'nin ölümünden sonra Cecil, yükselen Kraliçe Elizabeth'in baş danışmanı oldu. Onun zamanında İtalya'ya kaçanlar geri döndü ve sonunda Kraliçe Elizabeth'in başkanlığındaki İngiliz Protestan Kilisesi kuruldu.
'Venedik Korundu'
Venedik ve Roma arasındaki gerilim, İskoçya Kralı I. James'in İngiltere tahtına çıktığı sıralarda zirveye ulaşmıştı. Venedik 1604'te devletin izni olmadan yeni kiliselerin kurulmasını yasakladı. Bunu ertesi yıl devletin izni olmaksızın dini kuruluşlara taşınmaz devri yasağı izledi. Barut Komplosu aylarında Venedik, Roma'ya bağlı din adamlarını tutuklamaya başlamıştı. William Cecil'in oğlu Robert Cecil'in ortaya çıkardığı bu komplo sayesinde İngiltere, Roma'nın düşmanı ve Venedik'in müttefiki oldu.
Tüm bu gelişmelere bakıldığında Katoliklerin iddiasının doğru olma ihtimali daha yüksek görünüyor. Yani Venedik görünüşe göre Cizvitler, Cecil ve Lord Monteagle aracılığıyla bir komplo düzenlemiş ve ardından Cecil aracılığıyla ifşa etmişti. Nitekim Barut Komplosu daha sonra çeşitli İngiliz yazarlar tarafından bir oyuna uyarlanmıştır. Thomas Otway'in yazdığı “Venedik Korunmuş” da bu oyunlardan biridir. Komploya karışan Katolik Ben Jonson, “Volpone” adlı komedisinde patronu Cecil'i Volpone (Sly Fox) adlı kurnaz bir Venedikli olarak gösterir ve oyunlarında onu hicveder.
Her iki tarafı da gizlice oynamak ve sonra kendi çıkarları için istediklerini elde etmek Venedik Makyavelist siyasetinin kalıcı bir parçasıydı. Bu taktiği İngiltere'yi Katolik Kilisesi'nden koparmak ve kendi egemenliği altına almak için de kullandılar, ancak komplonun suçlusu Roma Kilisesi oldu. Belki de bu nedenle, Venedik'ten göç eden bir Yahudi olan Britanya Başbakanı Benjamin Disraeli, İngiliz siyasi romanı “Coningsby”de şöyle yazmıştır: “Çünkü tarihinizi Venedik partisine yazdırdınız,' dedi Coningsby, 've bu onları gizlemek onların çıkarı olmuştur."(Mehmet Hasan Bulut)