El Sanatlarımız İçinde Önemli Bir Yere Sahip Olan Halıcılık Hakkında Bilgiler
Çok eski bir geçmişi olan Türk halı sanatının ilk örneği M.ö. V. vc IV. yüzyıllara ait İskit mezarlarında bulunan Pazarik halisidir. Doğu Türkistan’ın oski şehirlerinde araştırma yapan Sir Aurel Stein ve Le Coq’un Turfan kazılarında buldukları halı parçalan, düğümlü halı tekniğinin uzun geçmişinden kalan belgelerdir.
Selçuklular, Batı Asya ve iran’a yaydıkları halı sanatını 1071 Malazgirt savaşından sonra, Anadolu’ya da götürmüşlerdir. Konya’da Mevlâna ve İtanbuJ’da Türk-İslâm Eserleri Müzeleri’ndeki paha biçilmez koleksiyonlar, Anadolu Selçuklu halı tekniğinin üstün ve en güzel örnekleridir.
Selçuklu halılarında geometrik motifler hâkimdir. Sekiz köşeli yıldızlar, çengelli kartuşlar, gayet stilize bitki ve hayvan şekilleri görülür, iri kûfî’ye benziyen yazı frizleri ile anıtsal etki, Selçuklu halılarının özel karakteridir.
Eski Kahire (Fustat) de XIII., XIV., XV. yüzyıllara ait Anadolu halılarından küçük parçalar bulunmuştur. Lamm tarafından İsveç’e götürülen bu halılardan ancak bir kısmı hakkında yayın yapılmıştır. Bunların yedi tanesi Selçuklu halı grubundandır; diğerleri de hayvan figürlü, Hololbein tipi denilen örneklerdir.
XV. yüzyıldan itibaren halı sanatının kuvvetli üslûp ve karakterlerle gruplaşması, Beylikler devrindeki bölgesel sanat faaliyet ve rekabetlerinin sonucudur. XV. yüzyıl başında hayvan figürlü halılar, yerini kûfî’ye benzer dar bordürlü, ortası geometrik desenli Holbein tipi halılara bırakırlar.
Osmanlı devletinin Anadolu’ya hâkimiyeti ile başlayan yeni çalışmalarla XV.-XVIII. yüzyıllar arasında üstün kaliteli halılar dokunmuştur. Bu olumlu gelişmenin nedenini Osmanlı sarayının ve esnaf loncalarının çok sıkı kontrollerinde aramalıdır.
Klasik Osmanlı üslûbunu takibeden Konya, Bergama, Ladik, Kula, Basra, Gördez, Karaman, Polonez gibi bölgesel teknik, motif, renk ve kompozisyon özellikleri ile seccade tipleri, Anadolu halıcılığının en güzel örnekleridir.
Saray halı geleneği 1891’de kurulan Hereke halı atölyelerinde devam ettirilmiştir. Kilim, halıcılıktan çok daha önce gelişmiş bir dokumacılık dalıdır. Hafifliği,katlama kolaylığı, onu çadırlı medeniyetin vazgeçilmez bir eşyası haline getirmiştir. Anadolu’da hâlâ hemen her evde kiiim tezgâhları vardır.
Çok eski bir geçmişi olan Türk halı sanatının ilk örneği M.ö. V. vc IV. yüzyıllara ait İskit mezarlarında bulunan Pazarik halisidir. Doğu Türkistan’ın oski şehirlerinde araştırma yapan Sir Aurel Stein ve Le Coq’un Turfan kazılarında buldukları halı parçalan, düğümlü halı tekniğinin uzun geçmişinden kalan belgelerdir.
Selçuklular, Batı Asya ve iran’a yaydıkları halı sanatını 1071 Malazgirt savaşından sonra, Anadolu’ya da götürmüşlerdir. Konya’da Mevlâna ve İtanbuJ’da Türk-İslâm Eserleri Müzeleri’ndeki paha biçilmez koleksiyonlar, Anadolu Selçuklu halı tekniğinin üstün ve en güzel örnekleridir.
Selçuklu halılarında geometrik motifler hâkimdir. Sekiz köşeli yıldızlar, çengelli kartuşlar, gayet stilize bitki ve hayvan şekilleri görülür, iri kûfî’ye benziyen yazı frizleri ile anıtsal etki, Selçuklu halılarının özel karakteridir.
Eski Kahire (Fustat) de XIII., XIV., XV. yüzyıllara ait Anadolu halılarından küçük parçalar bulunmuştur. Lamm tarafından İsveç’e götürülen bu halılardan ancak bir kısmı hakkında yayın yapılmıştır. Bunların yedi tanesi Selçuklu halı grubundandır; diğerleri de hayvan figürlü, Hololbein tipi denilen örneklerdir.
XV. yüzyıldan itibaren halı sanatının kuvvetli üslûp ve karakterlerle gruplaşması, Beylikler devrindeki bölgesel sanat faaliyet ve rekabetlerinin sonucudur. XV. yüzyıl başında hayvan figürlü halılar, yerini kûfî’ye benzer dar bordürlü, ortası geometrik desenli Holbein tipi halılara bırakırlar.
Osmanlı devletinin Anadolu’ya hâkimiyeti ile başlayan yeni çalışmalarla XV.-XVIII. yüzyıllar arasında üstün kaliteli halılar dokunmuştur. Bu olumlu gelişmenin nedenini Osmanlı sarayının ve esnaf loncalarının çok sıkı kontrollerinde aramalıdır.
Klasik Osmanlı üslûbunu takibeden Konya, Bergama, Ladik, Kula, Basra, Gördez, Karaman, Polonez gibi bölgesel teknik, motif, renk ve kompozisyon özellikleri ile seccade tipleri, Anadolu halıcılığının en güzel örnekleridir.
Saray halı geleneği 1891’de kurulan Hereke halı atölyelerinde devam ettirilmiştir. Kilim, halıcılıktan çok daha önce gelişmiş bir dokumacılık dalıdır. Hafifliği,katlama kolaylığı, onu çadırlı medeniyetin vazgeçilmez bir eşyası haline getirmiştir. Anadolu’da hâlâ hemen her evde kiiim tezgâhları vardır.