Toplum birtakım değerler ve normlar ile varlığını ve sürekliliğini sürdürür.
Toplumsal değer ve normlar dışına çıkılması sonucu toplumsal kontrol mekanizmaları
yoluyla davranışlar norm dışı yani toplumsal sapma olarak nitelendirilir.
Toplumsal sapma, “birey ya da grupların toplumda geçerli olan değer
ve normlara uymamaları sonucu ortaya çıkan bir olgudur.”
Sapma olumlu olabileceği gibi olumsuz da olabilir.
Normal davranışlar toplum tarafından kabul edilir. Anormal davranış ise
toplumda genel kabul görmüş olgulara aykırı ve onlara uyum göstermeyen
davranışlardır. Örneğin, bir annenin çocuğunu terk etmesi davranışının anormal
olarak görülmesi için, annenin çocuklarına karşı birtakım görevleri olduğu düşüncesi
genel kabül görmüş olmalıdır. Sosyolojik açıdan toplumdaki normal kişiler
toplumun ortak inanç ve davranış örüntülerini paylaşan kişilerdir. Bu örüntülerden
ayrılanlar sapkın olarak adlandırılırlar.
Diğer taraftan, herhangi bir davranış üzerinde toplumda kabul gören bir
uzlaşma olmayabilir. Bu durumda, toplumdaki her bireyin bu davranışa bakış açısı
farklı olacaktır. Bu nedenle, o davranış üzerinde toplumsal bir uzlaşma olmayabilir.
Üzerinde uzlaşmanın olmadığı bir davranış ise toplumsal sapma sayılmaz.
Toplumsal sapma olumlu ve olumsuz olmak üzere ikiye ayrılır:
Olumlu sapma, toplumun istediği biçimde ve ideal davranışlar yönünde
gerçekleşen bir sapmadır. olumlu yönde sapma gösteren birey, toplumun yücelttiği
davranış biçimlerine yönelmiş ve alışılagelen düşünce biçimlerini yukarı çekmiştir.
Olumlu sapmalar toplumda birtakım gelişme ve ilerlemelere neden olabilir.
Nitekim, yaşadığı toplumsal yapıda çok önemli siyasal, toplumsal ve ekonomik
atılımları gerçekleştiren Atatürk, olumlu sapma gösteren bir önder olarak, Türk
toplumunun ilerlemesi ve gelişmesini sağlamıştır.
Olumsuz sapma, toplumca onaylanmayan sapmadır. Olumsuz sapma
davranışı gösteren birey ya da gruplar genellikle kendi toplumları tarafından aşağı
toplumsal statülere yerleştirilirler. Bu davranışlar toplumun diğer bireyleri
tarafından hoş karşılanmadığı için cezalandırılır. Normların açıkça çiğnenmesi
anlamındaki rüşvet, cinayet, hırsızlık, tecavüz gibi davranışlar onaylanmaz ve bu
davranışları gösterenlere yaptırım uygulanır.
Olumsuz sapma davranışının değişik nedenleri vardır:
• Olumsuz sapma davranışının bir nedeni, bireyde zihinsel eksikliğin
olması ile psikolojik uyumsuzluğun ortaya çıkmasıdır. Örneğin, zekâ düzeyi çok
düşük moronlar ve idiotlar ile hafif düzeyde psikolojik rahatsızlıkları olan nevrotikler
bu sınışamaya dahildir.
• Birtakım toplumsal nedenler sapma davranışlarına yol açar. Örneğin,
işsizliğin arttığı bir toplumda bireyler şiddete, alkolizme, hırsızlığa, dolandırıcılığa
yönelebilirler. Toplumda adaletsiz bir gelir dağılımı varsa bu durum bireylerin
sapma davranışı göstermelerine neden olabilir. Örneğin, rüşvet yaygınlaşabilir.
• Farklı kültürlerden gelmiş olma ve grup farklılıkları sapma davranışlarında
etkilidir. Köyden kente göç etmiş birey, tamamıyla farklı bir kültürel ortama girer ve
zaman zaman toplumla bütünleşmede zorlanır. Göç sonucu, özellikle kentlerde
farklı kültürlerden gelen bireyler arasında kültürel çatışmalar ortaya çıkar.
Genel olarak, hızlı değişmelerin yaşandığı dönemlerde sapma
davranışlarında artışlar görülür. Örneğin savaş, devrim, iç çatışma ve ekonomik
bunalım dönemlerinde, toplumsal sapmaların arttığı görülür. Aynı zamanda,
toplumdaki enşâsyon, işsizlik, gelir dağılımının adaletsizliği gibi ekonkomik sorunlar
toplumsal sapma davranışlarını artırır.
Sapma davranışları her toplumda görülmesine rağmen, bunun derecesi
toplumdan topluma farklılık gösteri. Bu farklılıkları ortaya çıkaran temel etken
toplumsallaşma sürecidir. Toplumsallaşma, bireyin toplumun temel değer ve
normlarını öğrenme sürecini ifade eder. Bu süreçte, bireyin topluma uyum
sağlayabilmesi için gerekli olan davranışlar öğretilir.
Toplumsal değer ve normlar dışına çıkılması sonucu toplumsal kontrol mekanizmaları
yoluyla davranışlar norm dışı yani toplumsal sapma olarak nitelendirilir.
Toplumsal sapma, “birey ya da grupların toplumda geçerli olan değer
ve normlara uymamaları sonucu ortaya çıkan bir olgudur.”
Sapma olumlu olabileceği gibi olumsuz da olabilir.
Normal davranışlar toplum tarafından kabul edilir. Anormal davranış ise
toplumda genel kabul görmüş olgulara aykırı ve onlara uyum göstermeyen
davranışlardır. Örneğin, bir annenin çocuğunu terk etmesi davranışının anormal
olarak görülmesi için, annenin çocuklarına karşı birtakım görevleri olduğu düşüncesi
genel kabül görmüş olmalıdır. Sosyolojik açıdan toplumdaki normal kişiler
toplumun ortak inanç ve davranış örüntülerini paylaşan kişilerdir. Bu örüntülerden
ayrılanlar sapkın olarak adlandırılırlar.
Diğer taraftan, herhangi bir davranış üzerinde toplumda kabul gören bir
uzlaşma olmayabilir. Bu durumda, toplumdaki her bireyin bu davranışa bakış açısı
farklı olacaktır. Bu nedenle, o davranış üzerinde toplumsal bir uzlaşma olmayabilir.
Üzerinde uzlaşmanın olmadığı bir davranış ise toplumsal sapma sayılmaz.
Toplumsal sapma olumlu ve olumsuz olmak üzere ikiye ayrılır:
Olumlu sapma, toplumun istediği biçimde ve ideal davranışlar yönünde
gerçekleşen bir sapmadır. olumlu yönde sapma gösteren birey, toplumun yücelttiği
davranış biçimlerine yönelmiş ve alışılagelen düşünce biçimlerini yukarı çekmiştir.
Olumlu sapmalar toplumda birtakım gelişme ve ilerlemelere neden olabilir.
Nitekim, yaşadığı toplumsal yapıda çok önemli siyasal, toplumsal ve ekonomik
atılımları gerçekleştiren Atatürk, olumlu sapma gösteren bir önder olarak, Türk
toplumunun ilerlemesi ve gelişmesini sağlamıştır.
Olumsuz sapma, toplumca onaylanmayan sapmadır. Olumsuz sapma
davranışı gösteren birey ya da gruplar genellikle kendi toplumları tarafından aşağı
toplumsal statülere yerleştirilirler. Bu davranışlar toplumun diğer bireyleri
tarafından hoş karşılanmadığı için cezalandırılır. Normların açıkça çiğnenmesi
anlamındaki rüşvet, cinayet, hırsızlık, tecavüz gibi davranışlar onaylanmaz ve bu
davranışları gösterenlere yaptırım uygulanır.
Olumsuz sapma davranışının değişik nedenleri vardır:
• Olumsuz sapma davranışının bir nedeni, bireyde zihinsel eksikliğin
olması ile psikolojik uyumsuzluğun ortaya çıkmasıdır. Örneğin, zekâ düzeyi çok
düşük moronlar ve idiotlar ile hafif düzeyde psikolojik rahatsızlıkları olan nevrotikler
bu sınışamaya dahildir.
• Birtakım toplumsal nedenler sapma davranışlarına yol açar. Örneğin,
işsizliğin arttığı bir toplumda bireyler şiddete, alkolizme, hırsızlığa, dolandırıcılığa
yönelebilirler. Toplumda adaletsiz bir gelir dağılımı varsa bu durum bireylerin
sapma davranışı göstermelerine neden olabilir. Örneğin, rüşvet yaygınlaşabilir.
• Farklı kültürlerden gelmiş olma ve grup farklılıkları sapma davranışlarında
etkilidir. Köyden kente göç etmiş birey, tamamıyla farklı bir kültürel ortama girer ve
zaman zaman toplumla bütünleşmede zorlanır. Göç sonucu, özellikle kentlerde
farklı kültürlerden gelen bireyler arasında kültürel çatışmalar ortaya çıkar.
Genel olarak, hızlı değişmelerin yaşandığı dönemlerde sapma
davranışlarında artışlar görülür. Örneğin savaş, devrim, iç çatışma ve ekonomik
bunalım dönemlerinde, toplumsal sapmaların arttığı görülür. Aynı zamanda,
toplumdaki enşâsyon, işsizlik, gelir dağılımının adaletsizliği gibi ekonkomik sorunlar
toplumsal sapma davranışlarını artırır.
Sapma davranışları her toplumda görülmesine rağmen, bunun derecesi
toplumdan topluma farklılık gösteri. Bu farklılıkları ortaya çıkaran temel etken
toplumsallaşma sürecidir. Toplumsallaşma, bireyin toplumun temel değer ve
normlarını öğrenme sürecini ifade eder. Bu süreçte, bireyin topluma uyum
sağlayabilmesi için gerekli olan davranışlar öğretilir.