Tik

BirDevrinSonu · Ekim 21, 2011

Çocuğunda başlayan göz kırpma burun çekme boğazını temizleme gibi garip hareket ve ses çıkarmalar anne babaların kaygı duydukları durumlardan biridir

Yineleyici istem dışı amaca yönelik olmayan ancak baskılanabilen hareketler olarak tanımlayabileceğimiz bu durumları tik olarak adlandırıyoruz

Tikler sıklıkla çocuk ve ergenlerde görülmekte ve bu dönemde başlamaktadır

Çocuk ve Ergen Psikiyatrisine yapılan başvuruların önemli bir bölümü bu yakınmalardan kaynaklanmaktadır

Çoğu tikler aralıkları kısa olan devreler şeklindedir

Göz kırpma burun kıvırma dudak oynatma ya da kaşları kaldırma gibi normal davranışın bazı bölümlerini taklit edebilirler

Tek tek ya da bir orkestra örüntüsü içinde birlikte olabilirler

Yoğunluk ve şiddetleri değişkendir

Bir çocukta birden fazla tik görülebilir

Bazen biri biter biri başlayabilir

Çocuklar tiklerini geçici bir süre istemli olarak engelleyebilirler

Bu yüzden başkalarının yanında görülmeyebilir

Zaman zaman sıklık ve şiddetleri değişebilir

Uykuda kaybolurlar stresle artarlar

En fazla 6-7 yaş arasında görülürler

Çocuk ve gencin benlik saygısında aile yaşantısında sosyalleşmesinde okul ya da iş başarısında güçlüklere neden olurlar

Tikler birçok şekillerde ortaya çıkmaktadır

Göz kırpma baş sallama omuz silkme surat buruşturma ve öksürme gibi basit ve ani davranışlardan yüz hareketleri ayağını yere vurma koklama kendine çeki düzen vermeye çalışır biçimde kol ve baş hareketleri gibi daha karmaşık amaçlıymış gibi görünen davranışlara dek değişkenlik gösterebilir

Şiddetli durumlarda bu hareketler vurma kırma biçiminde kendini yaralayıcı davranışlar şeklinde olabilir

Bazen de başka birinin davranışlarını aynı şekilde taklit etme biçiminde ortaya çıkar

Bir de ses çıkarma şeklindeki tikler vardır

Bunlar boğaz temizleme şeklinde ses çıkarmadan konu dışı belirli sözcükleri ya da deyişleri yineleme sosyal yönden kabul edilebilir olmayan açık saçık sözcükler kullanma ya da küfür etme ve kişinin kendi söylediklerini yinelemesi ya da duyduğu son sesi kelimeyi ya da cümleyi yinelemesi şeklinde görülebilir

On yaşından sonra çocuklar yaptıkları bu davranışların öncesinde gelen dürtüleri fark etmeye başlarlar

Dürtüler tiklerin çıktığı beden bölgesinde bir kaşıntı ya da gidişme hissi şeklinde bir algı olarak fark edilebilir

Bunlar tiklerin istenmeyen böyle bir uyaranı rahatlatmaya yönelik istemli bir tepki olarak değerlendirilmelerine neden olur

Aslında pek çok ergen ve erişkin tiklerini istemli yönleriyle bazen de hem istemli hem istemsiz yönleri ile tanımlamaktadırlar

Bu durumun tersine çoğu küçük çocuk tiklerinden habersiz olup bunları istemsiz davranış ya da sesler olarak yaşamaktadır

Tikler arada bir ortaya çıkan geçici ya da kalıcı durumlardır

Geçici olarak niteleyebileceğimiz tikler çeşitli beden bölgelerinde ortaya çıkan ve bir yıldan kısa bir sürede kaybolan tiklerdir

Bu tik bozuklukları çocuklar arasında oldukça yaygındır

Sağlıklı çocukların %12-14'ünde görülmektedir

Erkek çocuklarda kızlardan daha fazla görülmektedir

Şehirlerde yaşayan çocuklarda daha sık görülmektedir

Bu tikler 3-10 yaşları arasındadır

Eğer bir çocukta bu davranışlar bir yıldan fazla sürerse buna uzun süren tik bozukluğu ismi verilmektedir

Genellikle tiklerin beynin çalışması ile ilgili bir düzensizlikten ya da tümüyle ruhsal bir sorundan kaynaklandığı düşünülür

Ancak tiklerin ortaya çıkması için yetersiz biyolojik gelişme ve olumsuz çevre etkenlerinin bir araya gelmesi gerektiği üzerinde durulmaktadır

Tik belirtileri genellikle gerginlik veren bir olay sonrasında artar

Ailenin ya da öğretmenlerin isteyerek yapıyor şeklinde çocuğu yanlış anlamaları ya da belirtileri kısıtlamak için cezalandırma utandırma gibi yollara başvurmaları belirtilerin şiddetlenmesine ve çocuğun gerginliğinin artmasına neden olmaktadır

Görüldüğü gibi anne babayı ve çocuğu kaygılandıran bu ses ve hareketler kişinin elinde olmadan ortaya çıkmakta ve sürmektedir

İlk ortaya çıktığı üç ya da beş yaşlarında çocuğun çevresindekileri taklit etmeye çalışmasının bir sonucu olarak öğrenme ile ilgilidir

Bir göz iltihabından sonra ya da bir üst solunum yolu hastalığından sonra kalan rahatsızlık hissi de böyle bir davranışı başlatabilmektedir

Bu yaşlarda ortaya çıkan hatta ilkokul döneminde görülen tikler kendiliğinden geçebilmekte çocuğun karşılaştığı stres durumlarında yeniden başlamaktadır

Böylesi durumlarda tiklerin yerleşmesinde anne baba ya da öğretmen gibi çocukların iletişimde olduğu kişilerin rolü önemlidir

Yetişkinler çocukta ortaya çıkan bu davranışlar nedeniyle kaygılanmakta ve çocuğun bu tür davranışlarını görebilmek için tüm davranışlarına dikkat etmeye başlamaktadırlar

Hatta sürekli uyararak çocuktan bu davranışlarını kontrol etmesini istemektedirler

Bu ise şu iki şekilde etkili olarak çocukta tiklerin yerleşmesine neden olacaktır

Birincisi çocuğa anne babanın kaygısı bulaşacak çocuk bu davranışlarını kontrol etmeye çalışacak sonuçta çocukta ortaya çıkan gerginlik ise tikleri doğuracaktır

İkinci durum ise yine gergin çocuğuna ayıracak zamanı kısıtlı olan ve bu kısa süre içinde onun davranışlarını değiştirmeye çalışan anne babaların tutumudur

Burada çocuk anne babanın azalan ilgisini bu belirti ile üzerinde tutmaya çalışır

Çünkü anne baba bu davranışları sergilediğinde ona zaman ayırmakta ve ilgilenmektedirler

Bu yüzden tik sorunu ile bize başvuran anne baba ve çocuğun tedavisinde öncelikle eğitimsel ve destekleyici yaklaşımlar ve gerektiğinde ilaç tedavisi önermekteyiz

Bu tedavi şekli ailenin ilişkilerini ve beklentilerini düzenlemede olumlu etkiye sahiptir

Özellikle aile ve çevresi çocuk ve ergendeki bu davranışları istemli ve kendilerini kızdırmak amacıyla yaptığı şeklinde yanlış olarak değerlendirmektedirler

Bu nedenle tikleri söndürme ve yok etmede aile ve öğretmen ile yapılan işbirliği büyük ölçüde yarar sağlar

Öğretmenin bilgilendirilmesiyle sınıfta çocuk için daha olumlu ve destekleyici bir çevre sağlanabilir

Tersine çocuğun tikleri nedeniyle sürekli azarlanması ciddi zararlar verebilir

Çocuk otorite figürlerine olumsuz tavırlar geliştirebilir

Okula devam etmek istemeyebilir

Öğretmenin tik davranışlarına olumlu yaklaşması çok önemlidir

Anne baba çocuğun karşısında yer alarak sürekli onu davranışları ile eleştirmek yerine çocuğu anlamalıdır

Bu davranışlarının onun elinde olmadan ortaya çıktığını belirterek gerginliğini azaltmalı çocuğa kaygısı bulaştırmamalıdır

Eğer çocuk tikleri ev dışı ortamlarda sergilemiyor belirli durumlarda gösteriyorsa; tiklerin ortaya çıktığı durumların değerlendirilmesi gerekecektir

Bu durumlar gerginliğin arttığı çocuğu huzursuz eden ya da yoğun ilginin gösterildiği durumlar mıdır? Ancak son durumda ilgi çekmek amacıyla yapıldığı düşünülerek çocuğa tümüyle kayıtsız kalmamak gerekmektedir

Burada da anne babanın birlikte geçirilecek kaliteli bir zaman ayırması tik belirtilerini söndürecektir

Burada sayılan olumlu tutumlar tiklerin hemen tamamının yerleşmeden sönmesini ve bitmesini sağlayabilecektir

Tiklerin bir kısmı ise burada belirtilen olumsuz tutumlar ile ya da çocuk ve ergenin önerilen söndürme çabalarına karşın yerleşmekte ve uzun süre devam etmektedir

Çocuğu ve çevresini rahatsız eden tikler zaman zaman yeniden ortaya çıkıyor ve bu süre bir yılı aşıyorsa ilaç tedavilerinin bu çabaya eklenmesi önerilmektedir

Anne baba ve öğretmenler çocuklarda ortaya çıkan tik bozukluklarında başlangıçta ya da burada önerilen çabalarının fayda etmediği durumlarda bir Çocuk ve Ergen Psikiyatri uzmanına başvurarak gerekli beceri ve desteği alabileceklerdir

Foruma hoş geldin 👋, Ziyaretçi

Tik

BirDevrinSonu