Tasavvufun anahtar terimleri

asude' Alıntı:

“vahdet-i şühûd†gibi isimler verilmiştir. Muhâdarada akıl, mükâşefede ilim, müşâhedede mârifet merkezî bir ağırlığa sahiptir. Müşâhede hissî bir görme ve algılama değil mânevî ve ruhî bir keyfiyet olduğundan bu hali yaşamayanların onun mahiyetini kavraması mümkün değildir. Müşâhede fenâ, cezbe ve vecd gibi tasavvufî haller içinde gerçekleşir. Sâlik nefsinden fâni olup hak’ta bâki olması nisbetinde bu hali yaşar. Ebû osman el-mekkî müşâhedeyi ardarda çakan şimşeklerle meydana gelen aydınlığa benzetir. Kitâbü’l-müşâhede adıyla bir eser yazmış olan ebû osman müşâhedeyi bazan “huzurâ€, bazan “yakä«n ilmi ve bunun hakikatleriâ€, bazan da “yakä«nin ziyadeleşmiş şekli†olarak tarif eder (serrâc, s. 100).

Müşâhede halini yaşayan velîlere ehl-i müşâhede veya ehl-i şühûd denir. Büyük velîler ve ârifler her şeyde allah’ı müşâhede ettikleri gibi bütün varlıkları da o’nunla müşâhede ederler, müşâhedesiz geçirdikleri yılları yaşanmış saymazlar. Bâyezîd-i bistâmî’nin yaşı sorulduğunda dört yaşında olduğunu, yetmiş yıl dünya hicabının ardında kaldığını, hicap içinde geçen zamanı ömürden saymadığını söylemesinin sebebi budur.

Hücvîrî biri yakä«n halinin sahih oluşundan, diğeri muhabbet halinin baskın oluşundan kaynaklanan iki tür müşâhededen söz eder. “hiçbir şey görmedim ki allah’ı onda müşâhede etmiş olmayayım†diyen muhammed b. Vâsi‘, bu sözüyle sahih bir yakä«n ile allah’ı o şeyde müşâhede ettiğini ifade etmek istemiştir. çünkü o, fiili görmekte ve bu fiili görürken fâilini yani allah’ı basîretiyle, fiili de basarı ile görmektedir. Ebû bekir eş-şiblî’nin, “hiçbir şey görmedim ki o allah olmasın†sözü muhabbetin galebesi ve müşâhedenin galeyanı ile, “her şeyi allah olarak gördüm†demektir. Muhabbet kendisini bütün varlıklardan tecrit ettiği için şiblî her şeyi fâil olarak görmektedir. Hücvîrî’ye göre muhammed b. Vâsi‘in yolu istidlâl, şiblî’nin yolu cezbedir (keşfü’l-maä¥cûb, s. 428).


Muhyiddin ibnü’l-arabî’ye göre üç türlü müşâhede vardır: Halkı hak’ta müşâhede, hakk’ı halkta müşâhede, hakk’ı halksız müşâhede (el-fütûä¥ât, ıı, 652). Mükâşefe hali müşâhede halinde daha mükemmeldir. Mükâşefe mâna ile, müşâhede zatla alâkalıdır. Müşâhede rü’yetten farklıdır. Rü’yet bilinen şeyi, müşâhede ise daha önce bilinmeyen bir hususu görmektir. Rü’yet zâhirle, müşâhede bâtınla ilgilidir. Müşâhede allah’ın isim, fiil ve sıfatlarının tecellilerini temaşa etmektir. Allah’ın zâtını değil zâtî tecellisini temaşa etmek müşâhedenin en mükemmel şeklidir (a.g.e., ıı, 748). Müşâhede mücâhedenin neticesi ve semeresidir. Nefsini arındırma yolunda çile çekmeyenlerin müşâhede haline ermeleri imkânsızdır. “uğrumuzda mücâhede edenleri yollarımıza erdiririz†meâlindeki âyet (el-ankebût 29/69) mücâhedesiz müşâhedenin olamayacağını gösterir.

Müşâhede halinin gerçekleşmesi için bu konudaki istek ve iradenin ortadan kalkması şarttır. Hz. Mûsâ’nın allah’ı görmek istediği halde görememesi, buna karşılık hz. Peygamber’in böyle bir talepte bulunmadığı halde o’nu görmesi bunu gösterir. öte yandan bâyezîd-i bistâmî’nin, “allah’ın öyle kulları vardır ki dünya ve âhirette bir lahza allah’ı müşâhededen geri kalsalar mürted olurlardı†sözüyle büyük velîlerin sürekli müşâhede halinde olduğunu ifade etmek istemiştir. Yûnus emre’nin, “yûnus emre gözün aç iki cihan dopdolu hakâ€; “can gözü o’nu gil o’ndan haber verdiâ€; “ol dost yüzün görelden aklım başıma gelmez benimâ€; “ben bu dem seni gördüm nicesi sabreyleyemâ€; “ben dost cemâlin görmüşem hûr u cinânı neylerem†gibi mısralarla müşâhede halini anlatır. Başlangıçta “hak ile kulu arasındaki perdelerin teker teker kalkıp ilâhî tecellilerin temaşa edilmesi†anlamına gelen müşâhede sonraları “melekleri veya ölülerin ruhlarını, onların kabirdeki hallerini görme, gayba ait bazı hususları görüp onlardan haber verme†mânasında da kullanılmıştır.


Kaynak: Tdv islam ansiklopedisi

Genişletmek için tıkla ...

asude' Alıntı:

Düzelmiyor )))) yapacak bir şey yok.

Genişletmek için tıkla ...