Süt Seçerken ve İçerken Dikkate Alınacak En Önemli Noktalar

​

İnek sütü, keçi sütü, manda sütü, koyun sütü... Zaman zaman pek çoğumuz hangi sütü içmenin vücudumuza yararlı olduğu konusunda araştırmalara giriyoruz. Besin değerleri açısından farklı özelliklere sahip bu sütleri neye göre tercih etmemiz gerektiği hakkında ise bilmemiz gereken bazı kriterler var. Besin değeri açısından en iyi süt hangisidir? Açık sütler ne kadar güvenli? Hangi yöntem ile üretilen sütleri içmeliyiz? Günlük süt ile pastörize süt arasındaki fark ne? Günlük süt kaç günde tüketilmeli? Bu soruların cevabını Uzman Diyetisyen Eda Balcı verdi.​

Süt nedir?​

Süt; inek, manda, keçi ve koyunların meme bezlerinden salgılanan, kendine has tat ve kıvamı olan, içine herhangi bir başka madde karıştırılmamış, içinden de bir maddesi alınmamış, beyaz veya krem renginde bir sıvıdır.​

Süt tüketimi sağlık için neden önemli?​

Süt, sağlığın korunması ve vücudun gelişmesi için gerekli besin öğelerini içeriğinde bulundurmaktadır. Sütün içeriğindeki kalsiyum kemik ve diş sağlığı, magnezyum ise kasların fonksiyonu için çok önemli minerallerdir. Süt tüketimi önemlidir fakat hangi yöntem ile üretilen sütün tüketildiği de bir o kadar önemlidir.​

Çiğ süt (açık süt) nedir, özellikleri nelerdir?​

Çiğ Süt (Açık Süt), Türk Gıda Kodeksi’ne göre ‘İnek, koyun, keçi gibi çiftlik hayvanlarının meme bezlerinden salgılanan, 40 derece üzerinde ısıtılmamış veya eşdeğer etkiye sahip herhangi bir ısıl işlem görmemiş süt’ olarak tanımlanmaktadır. Çiğ süt, sağlıklı bir hayvandan elde edildiği ilk aşamada zararlı bakteri bulundurmaz. Fakat sağım aşamasında hayvanın meme uçlarından, sağımda kullanılan ekipmanlardan, sağım yapan kişiden, sütün depolanma ve taşınma aşamasında bakteri bulaşma olasılığı yüksektir.​

Açık süt, mikrobiyal gelişime çok uygun bir besindir. Eschreichia coli 157, Brucella spp., Bacillus Cereus Salmonella spp. gibi insanda birçok hastalığa neden olabilen patojen mikroorganizmaları içerisinde bulundurabilir. Bu süt alınıp evde kaynatıldığında ise sütün renk, tat ve besleyici değerlerinde ciddi kayıplar meydana gelmektedir.​

Pastörize ve UHT süte kıyasla daha fazla besin öğesi kaybı yaşanır. Aynı zamanda çok kaynatmaya bağlı olarak da sağlık açısından istenmeyen sorunlara (Maillard Reaksiyon ürünleri, protein yapısının bozulması) neden olabilmektedir.​

Pastörize süt ile açık süt arasındaki farklar​

Pastörizasyon işlemi 15-20 saniye ısıl işlem uygulayarak sütün sıcaklığın 72-75 derece seviyelerine getirilmesi ve tekrar 5 dereceye soğutulmasıdır. ​

Pastörizasyon gıda sanayisinde patojen bakterilerden kurtulmak için uygulanan ısısal bir işlemdir. Bu işlem ile insan sağlığına zararlı bakteriler yok edilir.​

Günlük süt kaç gün içinde tüketilmeli?​

Isıl işlem uygulamasından dolayı besin öğesi kayıpları tabii ki olmaktadır fakat çiğ süt ile kıyaslandığında kayıplar çok daha azdır. Isıl işlemden en çok etkilenen besin öğesi vitaminlerdir. ​

Protein ve kalsiyum miktarı bu ısıl işlemden çok az etkilenmektedir. 'Günlük süt' de denilen pastörize sütün 2-3 gün içerisinde tüketimine dikkat edilmelidir.​

Uzun ömürlü sütler nasıl üretiliyor?​

Uzun ömürlü sütlerin (UHT) çok kısa bir sürede (2-5 saniye) sıcaklığın 135-150 dereceye çıkarılır. Her türlü zararlı mikroorganizmadan arındırılmış, genel olarak oda sıcaklığında, kapağı açılmadığı veya ambalajı zarar görmediği koşullarda 5-6 ay boyunca bozulmaya karşı dayanıklılık gösteren, normal tat ve kıvamda süttür. Çok kısa süre ısıl işlem uygulandığı için besin öğesi kayıpları da az olmaktadır.​

Üretilirken en az besin kaybı yaşanan süt hangisidir?​

Besin öğeleri açısından farklı yöntemlerle üretilen sütleri kıyasladığımızda en az besin öğesi kaybının pastörize sütte olduğu görülmektedir. ​

Gelişmiş ülkelerde de en çok tercih edilen süt pastörize süttür. Ancak belirtilen tarih aralığında pastörize sütü tüketmek sağlığımız için dikkat etmemiz gereken bir durumdur.​