Sektörel çevre sorunları,
1.1. Çevrenin Tarihi Gelişimi
Dünyamızın oluşumu ve bugünkü haline dönüşümünde, temel maddeler diye
tanımladığımız elementler ve türlü kimyasal bileşikler, belirli bir olasılıkla belirli yörelerde
toplanmış jeolojik değişimlere de bağlı olarak birikimleri veya dağılımları ortaya çıkmıştır.
Bu şekilde insan ölçüsü ve zaman idraki sınırları içinde milyonlarca yıllık oluşum süreci
sonunda “doğal denge” adı verilen bir denge oluşmuştur.
İnsanoğlu, dünyada 1,5 milyon yıl önce yaşamaya başlamıştır. Oysa yer küre 5,5
milyar yaşındadır. Son 1,5 yıl içinde insanoğlu, doğayı büyük ölçüde zorlamış, doğal
varlıkları aşırı ölçüde değiştirmiş, kaynakları büyük boyutlarda sömürmüş, tüketmiş ve
günümüzün en önemli sorunu olan çevre (ortam) kirlenmesine giden yolu açmıştır.
Özellikle 18. yüzyılda, başlayan “Endüstri Devrimi” sürecinin hızla tüm dünyaya
yayılması ile birlikte daha fazla üretim için endüstrinin doğal aracı durumundaki hammadde
tüketimi de hızla artmıştır. Doğal kaynaklar hiç bitmeyecekmişçesine büyük bir
savurganlıkla harcanmıştır. Bunun yanında fabrikalardan üretim amacıyla kullanılan son
derece zararlı atıklar da çevreye atılıyordu.
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
AMAÇ
ARAŞTIRMA4
Geç de olsa çevre tahribatının tüm canlılar üzerindeki olumsuz etkilerini fark eden
endüstrileşmiş ülkeler de 1950 ile 1960 yılları arasında çevre koruma bilinci ortaya çıkmaya
başladı. Çeşitli ülkelerde oluşan baskı grupları ve basın, çevre sorunlarını gündeme getirerek
kamuoyunun dikkatini ekoloji ve çevre kavramlarına çekmeyi başarmıştır. Bu amaçla
geliştirilen çevre yönetim araçlarının başında Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED)
gelmektedir.
O günden günümüze kadar ÇED konusunda yapılan çalışmaları şöyle özetleyebiliriz:
5 Haziran 1972 İnsan ve Çevre (İsveç – Stockholm)
UNEP (Birleşmiş Milletler Çevre Programı) kurulmuştur.
1980, UNEP ve UNDP (Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler Ekonomik
Kalkınma Teşkilatı) “Ekonomik Kalkınmada Çevre Politikaları ve Yöntemleri
Deklarasyonu’’ kabul edilmiştir.
1982’de OECD (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) “Kalkınma
Yardımlarının Çevresel Boyutları” konulu toplantı düzenlenmiştir.
1. Ocak 1970 Ulusal Çevre Politikası Kanunu (NEPA) (ABD)
ÇED uygulamasını zorunlu kılan NEPA örneğinden hareketle, ABD’de pek çok
eyalet ve bazı büyük belediyeler, benzer düzenlemeleri yürürlüğe koyarak
uygulamaya geçmişlerdi. ABD’de NEPA’nın yürürlüğe girmesiyle birçok
ülkede çevre sorunları ile ilgili devlet örgütleri geliştirilmiştir.
1973 yılında Kanada’da “Çevre Değerlendirme ve Denetleme Yöntemleri”
(EARP) isimli doküman yayınlanmıştır.
1973’te AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) bünyesinde “Birinci Çevre Eylem
Programı” yürürlüğe konmuştur. Söz konusu eylem programı 1976, 1982 ve
1986’da üç kere gözden geçirilerek yenilenmiştir.
İhtiyaçları karşılamak için daha verimli ve gerektiği miktarda kaynak kullanımı, daha
az tüketim, artıkların yeniden kullanımı gibi çevre korumasına yönelik programlar
günümüzde endüstrileşmede benimsenmiştir.
1.1. Çevrenin Tarihi Gelişimi
Dünyamızın oluşumu ve bugünkü haline dönüşümünde, temel maddeler diye
tanımladığımız elementler ve türlü kimyasal bileşikler, belirli bir olasılıkla belirli yörelerde
toplanmış jeolojik değişimlere de bağlı olarak birikimleri veya dağılımları ortaya çıkmıştır.
Bu şekilde insan ölçüsü ve zaman idraki sınırları içinde milyonlarca yıllık oluşum süreci
sonunda “doğal denge” adı verilen bir denge oluşmuştur.
İnsanoğlu, dünyada 1,5 milyon yıl önce yaşamaya başlamıştır. Oysa yer küre 5,5
milyar yaşındadır. Son 1,5 yıl içinde insanoğlu, doğayı büyük ölçüde zorlamış, doğal
varlıkları aşırı ölçüde değiştirmiş, kaynakları büyük boyutlarda sömürmüş, tüketmiş ve
günümüzün en önemli sorunu olan çevre (ortam) kirlenmesine giden yolu açmıştır.
Özellikle 18. yüzyılda, başlayan “Endüstri Devrimi” sürecinin hızla tüm dünyaya
yayılması ile birlikte daha fazla üretim için endüstrinin doğal aracı durumundaki hammadde
tüketimi de hızla artmıştır. Doğal kaynaklar hiç bitmeyecekmişçesine büyük bir
savurganlıkla harcanmıştır. Bunun yanında fabrikalardan üretim amacıyla kullanılan son
derece zararlı atıklar da çevreye atılıyordu.
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
AMAÇ
ARAŞTIRMA4
Geç de olsa çevre tahribatının tüm canlılar üzerindeki olumsuz etkilerini fark eden
endüstrileşmiş ülkeler de 1950 ile 1960 yılları arasında çevre koruma bilinci ortaya çıkmaya
başladı. Çeşitli ülkelerde oluşan baskı grupları ve basın, çevre sorunlarını gündeme getirerek
kamuoyunun dikkatini ekoloji ve çevre kavramlarına çekmeyi başarmıştır. Bu amaçla
geliştirilen çevre yönetim araçlarının başında Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED)
gelmektedir.
O günden günümüze kadar ÇED konusunda yapılan çalışmaları şöyle özetleyebiliriz:
5 Haziran 1972 İnsan ve Çevre (İsveç – Stockholm)
UNEP (Birleşmiş Milletler Çevre Programı) kurulmuştur.
1980, UNEP ve UNDP (Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler Ekonomik
Kalkınma Teşkilatı) “Ekonomik Kalkınmada Çevre Politikaları ve Yöntemleri
Deklarasyonu’’ kabul edilmiştir.
1982’de OECD (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) “Kalkınma
Yardımlarının Çevresel Boyutları” konulu toplantı düzenlenmiştir.
1. Ocak 1970 Ulusal Çevre Politikası Kanunu (NEPA) (ABD)
ÇED uygulamasını zorunlu kılan NEPA örneğinden hareketle, ABD’de pek çok
eyalet ve bazı büyük belediyeler, benzer düzenlemeleri yürürlüğe koyarak
uygulamaya geçmişlerdi. ABD’de NEPA’nın yürürlüğe girmesiyle birçok
ülkede çevre sorunları ile ilgili devlet örgütleri geliştirilmiştir.
1973 yılında Kanada’da “Çevre Değerlendirme ve Denetleme Yöntemleri”
(EARP) isimli doküman yayınlanmıştır.
1973’te AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) bünyesinde “Birinci Çevre Eylem
Programı” yürürlüğe konmuştur. Söz konusu eylem programı 1976, 1982 ve
1986’da üç kere gözden geçirilerek yenilenmiştir.
İhtiyaçları karşılamak için daha verimli ve gerektiği miktarda kaynak kullanımı, daha
az tüketim, artıkların yeniden kullanımı gibi çevre korumasına yönelik programlar
günümüzde endüstrileşmede benimsenmiştir.