Redd-i miras
Siz ısrarla "Redd-i miras hakkımız yok" diyorsunuz. Bunu nasıl temellendiriyorsunuz?
Efendim çok basit; tarih devam eden bir süreçtir. Hiç kimse "Mohaç Meydan Muharebesi ya da Balkan Savaşları beni niye ilgilendirsin ki?" diyemez. İlgilendirir hepimizi; çünkü bugün yaşadığımız ülkenin sınırlaı Balkan Savaşları'ndan ciddi biçimde etkilenmiş. Türkiye'nin bugün yaşadığı dış politika sorunlarının pek çoğu bu savaşlarla ilgili. Mesela Macaristan'a gittiğiniz zaman, Türk olduğunuzu öğrendiklerinde hemen Mohaç'tan bahsetmeye başlarlar. Bugünkü Türk-Macar ilişkilerini anlamak için de o savaşı iyi bilmek gerekir. Siz kendinizi ne kadar Osmanlı'dan ayrı düşünseniz de, dünya sizi öyle görmüyor. Redd-i miras diye bir şey olamaz. Yeni bir Türkiye doğdu, yeni bir Türk milleti doğmadı ki. Atatürk, "yeni bir Türk milleti" demiyor, "yeni bir sosyete" diyor. Sosyete dediği, Durkheimci sosyolojiye has bir tabir. Yani "Eski cemaat toplumundan modern anlamda bir toplum yarattık" diyor. İddia budur. Bir modernleşmeci liderin sözüdür o. Yoksa kalkıp da yeni millet, yeni vatan diye bir şeyden bahsetmiyor.
Harf inkılabı "redd-i miras" olayının bir göstergesi olarak okunabilir mi?
Harf inkılabı gerekliydi. Çünkü, Arap alfabesi Türkçe'ye uyarlanamamış. Mesela bunu Farslar daha iyi uyarlamışlar. Bunun kanıtı imla kurallarındaki karışıklıktır. Bu nedenle, yazmayı kolaylaştırmak, okur-yazar oranını artırmak için harf inkılabı yapılmıştır. Fakat aynı dönemde, bir okul müdürünün, bir kaymakamın eski bir eser üzerindeki kitabeyi kazıtması gibi örnekler de yaşanmıştır. Ama bu, devletin resmi politikası değildir. Bu tür davranışlar tarih bilincinden yoksunluğun bir sonucudur. Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde Osmanlı'ya yönelik bir kültürel kıyımdan söz etmek mümkündür.
Soru: Mehmet Gündem
Cevap: İlber Ortaylı
(Zaman Gazetesi, 3-6 Ekim 1999)
Siz ısrarla "Redd-i miras hakkımız yok" diyorsunuz. Bunu nasıl temellendiriyorsunuz?
Efendim çok basit; tarih devam eden bir süreçtir. Hiç kimse "Mohaç Meydan Muharebesi ya da Balkan Savaşları beni niye ilgilendirsin ki?" diyemez. İlgilendirir hepimizi; çünkü bugün yaşadığımız ülkenin sınırlaı Balkan Savaşları'ndan ciddi biçimde etkilenmiş. Türkiye'nin bugün yaşadığı dış politika sorunlarının pek çoğu bu savaşlarla ilgili. Mesela Macaristan'a gittiğiniz zaman, Türk olduğunuzu öğrendiklerinde hemen Mohaç'tan bahsetmeye başlarlar. Bugünkü Türk-Macar ilişkilerini anlamak için de o savaşı iyi bilmek gerekir. Siz kendinizi ne kadar Osmanlı'dan ayrı düşünseniz de, dünya sizi öyle görmüyor. Redd-i miras diye bir şey olamaz. Yeni bir Türkiye doğdu, yeni bir Türk milleti doğmadı ki. Atatürk, "yeni bir Türk milleti" demiyor, "yeni bir sosyete" diyor. Sosyete dediği, Durkheimci sosyolojiye has bir tabir. Yani "Eski cemaat toplumundan modern anlamda bir toplum yarattık" diyor. İddia budur. Bir modernleşmeci liderin sözüdür o. Yoksa kalkıp da yeni millet, yeni vatan diye bir şeyden bahsetmiyor.
Harf inkılabı "redd-i miras" olayının bir göstergesi olarak okunabilir mi?
Harf inkılabı gerekliydi. Çünkü, Arap alfabesi Türkçe'ye uyarlanamamış. Mesela bunu Farslar daha iyi uyarlamışlar. Bunun kanıtı imla kurallarındaki karışıklıktır. Bu nedenle, yazmayı kolaylaştırmak, okur-yazar oranını artırmak için harf inkılabı yapılmıştır. Fakat aynı dönemde, bir okul müdürünün, bir kaymakamın eski bir eser üzerindeki kitabeyi kazıtması gibi örnekler de yaşanmıştır. Ama bu, devletin resmi politikası değildir. Bu tür davranışlar tarih bilincinden yoksunluğun bir sonucudur. Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde Osmanlı'ya yönelik bir kültürel kıyımdan söz etmek mümkündür.
Soru: Mehmet Gündem
Cevap: İlber Ortaylı
(Zaman Gazetesi, 3-6 Ekim 1999)