PHP Dersleri

1 Php Nedir ?



Bilindiği üzere Web sistemleri zaman içerisinde popülaritesini arttırmış, hemen her sistemde az veya çok kullanılır olmuştur Bu dillere örnek verirsek, ASP, PHP, CGI, JSP gibi komplike yeteneklere sahip pek çok dil zaman içerisinde geliştirilmiş ve yaygınlaşmıştır Standart dil olarak sunulan HTML oldukça pratik ve hızlı olmasına karşın "Küt" bir dildi Yani tarayıcınızın yorumlıycağı şeylerle kısıtlıydı Sunucu tarafı size yalnızca tarayıcınızın algılıyabileceği nitelikteki bilgileri göndererek grafik ortamlı birer broşür gibi çalışırlar Haliyle HTML Zaman içerisinde artan ihtiyaçları karşılamaktan acizdi Bu ihtiyacın hasıl olması interaktif dillerin geliştirilmesine vesile olmuştur İnteraktif diller Birer Program gibi çalışarak sunucu tarafında işlem yapar, size yapılan işlemin sonucunu gönderir Bu özelliği ile Web üzerinden E-Posta işlemleri, Üyelik sistemleri, Veritabanı bağlantıları ile bilgisayarınızda kullandığınız programların yaptığı işi neredeyse birebir yapabilirler Bu diller birer Programdırlar ve size ulaşmadan önce sunucu tarafında çalıştırılarak işlem pörtföyünüzü genişletir


Php en popüler interaktif dillerden biridir Hatta çoğu istatistiki veriye göre en çok kullanılan ve performans bakımından diğer altirnatiflerine göre çok daha hızlıdır Açıklıycak olursak ; Php Sunucu tarafında çalıştırılarak talep edilen bilgiyi yorumlar Örnekliycek olursak Bir broşür gibi diyil adeta birer müşteri temsilcisi gibi davranır


Php Temelde Unix türevli bir sistemdir, Ancak pekiala Windows sistemlerdede kullanılabilecek şekilde uyarlanmıştır Çoğu Windows tabanlı sistemler Php'yi çalıştırabildiği gibi Php'nin gelişen ve güncellenen modüllerininde desteğini sağlayabilir Ancak söylediğimiz gibi Php Unix Tabanlı yahut Unix'den türetilen sistemler baz alınarak geliştirilmiştir Algoritmik yapısı C'ye çokca benzer Öyleki çoğu modül ve değeri C ile aynıdır


Php'ye bir programlama dili gibi yaklaşmak çok daha sağlıklı olacaktır Kodlanan bir Php programcığı/sayfası derlenmeye ihtiyaç duyar HTML gibi derlenmeye ihtiyaç duymadan direkt olarak çalıştırılamaz Web Sunucusu Php'nin kodlarını algılamalı, program gereklerini yerine getirerek istemciye, yani Web Sayfasını ziyaret eden kullanıcıya programlandığı şekilde gönderilmelidir Unix sistemler bu iş için biçilmiş birer kaftandır Windows'dada bu derleme işini yapmak ziyadesiyle kolay Unix ve türevi sistemler için geliştirilen Apache, Windows dada çalışabilme özelliğine sahiptir

2 Php'yi Derlemek



Bir önceki konuda da bashettiğimiz üzere Php derlenmeye ihtiyaç duyan bir programdır Bu derleme işlemini Unix'de Apache rahatlıkla yapabilir Biz bu bölümde bu işlemi Windows'da nasıl yapacağımızı inceliycez



Bu iş için ihtiyaç duyacağımız yazılım Apache'nin Windows için geliştirilen Yazılımı olan PhpTriad dır Bu yazılımı Googlecom'dan aratarak rahatlıkla bulabilirsiniz Yazılımın kurulmasından sonra yapacağınız işlemler sırasıyla ;



Start > Programs > PhpTriad > Apache Console > Start Apache Betiklerini takip çalıştırmak olacaktır



Bu işlem sonrasında karşımıza küçük bir dos penceresi gelecek Bu pencereyi kapatmamalıyız Şimdi Kodlarımızı c:\apache\htdocs\ Altına koymalıyız



Bu işlemler sonunda bilgisayarımız Bir Web Sunucusu haline gelmiştir ve kodladığımız php programlarını bize derleyerek sunmaya hazır durumdadır

3 Php Yazım Kuralları ve Denetimleri



Php programlanırken belirli kurallara uymak gerekir Bu kurallara uymamız halinde Sunucumuz taleplerimizi doğru olarak algılar ve bize yanıt verebilir Bu denetimler C ye ve Perl'e çokca benzer Her Php Sayfası baştan sona Php Kodları ile dolu olmayabilirde Örneğin bir Php programının içerisined baştan sona HTML kodlarıda yazabiliriz Php kodlarını belirtmek için bir Tag açarız, kodların bittiğini belirtmek için bu tag'ı kapatarak aynı program içerisinde sınırsız dag açabiliriz Bu denetim ve kurallarının en temeli olan birkaç noktayı 3 hususu sıralayalım ;



1 Bir php Programının içerisinde Php komut ve kodlamalarını "<?" ile başlar "?>" ile biter

2 Php'de bir komutun bittiğini ekseriyetle ";" ( Noktalı Virgül ) ile belirtiriz ( Özel Fonksiyonlarda ":" ilede bitebilir )

3 Php programı içerisinde yanlış bir kodlama var ise üretilen hatayı sunucu size rapor eder ( Bazı sunucular bunu potansiyel tehlike olarak algıladıkları için bu hataları rapor etmiyebilir )

4 En Temel Php Kodları ve Komutları



Bir programlama diline girişte bilinmesi gereken en temel ve en sık kullanılan komut ve kodlamalar çok iyi idrak edilmeli ve ne yaptığı kesinlikle doğru algılanmalı Şimdi en temel kabul edilecek komutları sıralayalım ve inceleyelim



1 Standart Yazdırma Değeri "echo"

2 Temel Tanım değeri "$"

3 Bir alt satıra geçiş değeri "\n"

4 Dosya ihraç değeri "include"





1 Standart Yazma Değeri "echo"



Bu değer vasıtası ile herhangi bir metin değerini tarayıcıda kalçaüntületebiliriz Kullanımı oldukça basittir Örneklerle gösterelim ;



<?

echo "Sınır Tanımayan Metin";

?>



Görüldüğü üzere burada "<?" değeri ile php kodlamaya başlıycağımızı belirttik echo ile komutumuzu belirttik ve Tırnaklar kullanarak içerisindeki değeri ekrana yazdırmasını talep ederek komutumuzun bittiğini belirtmek için tırnağı kapatarak ";" ( Noktalı Virgül ) koyduk Son işlem olarakta "?>" değeri ile kodlamanın bittiğini belirttik



Şimdi bu komutu bir notePat vasıtası ile php uzantısı ile yazalım ve "C:\apache\htdocs\ilkphp" adıyla kaydedelim

Şimdi İnternet Explorer'ımızı açarak "127001/ilkphp" yazıp enter'lıyalım Karşımıza "Sınır Tanımayan Kodlar" yazısı gelecektir



Burada herzaman çift tırnak kullanmayabiliriz Aynı işlemi tek tırnak ilede yapmak pekiala mümkün



<?

echo 'Sınır Tanımayan Metin';

?>



Görüldüğü gibi aynı işlemi tek tırnak ile yaptık Sonuç aynıdır Buradaki fark " işareti ile belirtilen metin yorumlanır Bu metinlerin arasına değişken değerleri yerleştirebiliriz Örneğin ;



<?

$rakamla="1 2 3";

$yaziyla="bir iki uc";

echo "Sayalım $deneme Bitti Simdi yaziyla $yaziyla Buda bitti";

?>



Yukarıdaki komutları ilkphp dosyasının içerisine yazalım ve yine tarayıcımızdan görüntüleyelim Karşımıza "Sayalım 1 2 3 Bitti Simdi yazıyla bir iki uc Buda bitti" değeri gelecektir Çift tırnak kullanarak hem metin hemde değişken değerlerini bir arada kullanabiliyoruz Aynı şeyi birde tek tırnak ile deneyelim



<?

$rakamla="1 2 3";

$yaziyla="bir iki uc";

echo 'Sayalım $deneme Bitti Simdi yazıyla $yaziyla Buda bitti';

?>



Şimdi deneyelim alacağımız yanıtı "Sayalım $deneme Bitti Simdi yazıyla $yaziyla Buda bitti" Gördüğümüz gibi Tek tırnak kullanırsak yazdıracağımız değeri sunucu tarafı denetlemeden bize gönderir Çift tırnak ise metin değerlerini sınar ve içlerinde ayrıca bir değer olup olmadığını kontrol ederek çıktıyı gönderir



2 Temel Tanım Değeri



Yukarıdaki örnekte kullandığımız değişken tanımı değeri "$" bize bir değerin sonraki komut satırlarına taşınabilmesini sağlar Böylelikle biz bir tanım oluşturarak bu tanımı sayfa içerisinde defalarca kullanabiliriz Sayfa içerisinde defalarca kullanılan bu değeri yalnızca $ ile tanımlanan değişken değerini değiştirerek bütün sayfadaki değerleri güncellememize olanak sağlar



Bu değerin kullanımı ile ilgilide kimi kurallara uymamız gerekir Örneğin, biz bu değeri tırnaklar olmaksızın atayamayız Değerleri " çift tırnak veya ' tek tırnak ile atamalıyız ve tanımın sonuna ";" noktalı virgülü kesinlikle koymalıyız



3 Bir Alt Satıra Geçiş Değeri "\n"



Buda en temel kodlama tamamlayıcı değerlerinden biridir Bu değer vasıtası ile rapor edilecek veri bittince bir alt satıra geçerek diğer verileri çıktı halinde göndermemize olanak sağlar Örneğin ;



<?

echo "1- Macera Devam Ediyor\n";

echo "2- Olacak Bu iş Olacak\n";

?>



Bu şekilde kullanarak kodlarımızı çalıştıralım Karşımıza İlk Sırada "1- Macera Devam Ediyor" ikinci sırada ise "2- Olacak Bu iş Olacak" yazıyor Şimdi "\n" değerlerini kaldırarak deneyelim



<?

echo "1- Macera Devam Ediyor";

echo "2- Olacak Bu iş Olacak";

?>



Görüldüğü gibi karşımızda "1- Macera Devam Ediyor2-Olacak Bu iş Olacak" yazıyor


3 Bir Alt Satıra Geçiş Değeri "\n"



Php kodlarınızın içerisine hazırda bulunan bir diğer php dosyasını veya herhangi bir txt dosyasını ekliyebiliriz Bunu bize include deyimi sağlar Bu deyimi aşağıdaki gibi kullanabiliriz Örneğin içerisinde Php kodlar bulunan ustphp diye bir dosyamız, birde html kodlarının bulunduğu usttxt diye bir dosyamız olsun



<?

include "ustphp";

include "usttxt";

?>



Burada aynı dizin içerisinde bulunan ustphp ve usttxt dosyasını ihraç ediyoruz





5 Sonuç



Aslında sonuç çok açık Php Programlama dili her nekadar zor denilsede görüldüğü üzere gayet pratik ve işlevseldir Genel itibari ile mantık doğru şekilde benimsenirse Php ile komplike sayfalar yapabilmek için toplam 5 - 8 Saat arası yoğun bile sayılamıycak bi tempoyla öğrenilebilir Yapmanız gereken kendinize özgü çalışma notları hazırlayarak sık aralıklarla pratikler yapmak olacaktır Günde yarım saat - kırk dakika arası bir alıştırma ile bir veya iki haftada çalışma notlarına bile ihtiyacınızın kalmayacağını göreceksiniz

Aritmetiksel İşlemler



1 Temel İşlemler ( Toplama, Çıkarma, Çarpma, Bölme )

2 Karşılaştırma İşlemleri ( Eşit, Eşit Değil, Aynı, Büyüktür, Küçüktür, Ve, Veya )

3 Üzeri İfadeler (x², )

4 Değer Yuvarlama

5 Maksimum ve Minumum Değerlerin Tespiti

6 Karekök Değerinin Tespiti

5 Tüm Aritmetik Komutların Listesi







1 Temel İşlemler



PHP her dil gibi metametiksel işlemler içinde belirli fonksiyonlar geliştirmiştir Bu fonksiyonlar, pek çok dile nispeten çok daha gelişmiş ve pratiktir Şimdi Bu fonksiyonların en temeli olan toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemlerini inceliycez

(* aşağıda geçen kimi fonksiyonları sonraki makalelerde detaylarıyla inceleyeceğiz, İntiba olması için örneklerle anlatılmıştır )

(* // Dan sonrası açıklamadır, Kodlama ile ilgisi yoktur

(* Aşağıdaki temel örneklendirmelerde echo yerine Print deyimi kullanılmıştır )



Toplama işlemi ;



<?

print (5+2); // Sonuç Yedi Çıkacaktır

print (7-3); // Sonuç 4 Çıkacaktır

print (4*; // Sonuç 32 Çıkacaktır

print (8/2); // Sonuç 4 Çıkacaktır

print (20%3); // Burada bölme işleminin kalanını bize verir 20'yi üçe bölmemiz halinde kalan rakam 2 Olur

?>



Bu matematiksel işlemleri değişkenler vasıtası ilede gerçekleştirebiliriz



<?

$sayi1=10;

$sayi2=5;

$sayi3=3;

$sayi4=1;



print "$sayi1 + $sayi3";

print "$sayi3 - $sayi4";

print "sayi1 / $sayi4";

print "$sayi2 % $sayi3";

?>



Görüldüğü gibi Temel aritmetiksel işlemler gayet kolay ve sade bir mantığa sahiptir





2 Karşılaştırma İşlemleri ( Eşit, Eşit Değil, Aynı, Büyüktür, Küçüktür, Ve, Veya )



PHP, Temel fonksiyonları olduğu gibi gelişmiş pek çok fonksiyonuda desteklemektedir Bu fonksiyonlardan biride sınamadır Sınama operatörleri vasıtası ile çoğu işlemi PHP'ye otomize bi şekilde yaptırabiliriz Karşılaştırma operatörlerinin listesi aşağıdaki gibidir= = Aşittir

!= Eşit Değildir

= = = Aynıdır

> Büyüktür

< Küçüktür

<= Küçük veya Eşittir

>= Büyük veya Eşittir

&& Ve

|| Veya



Yukarıdaki tabloda teme sınama operatörleri listelenmiştir Şimdi bu operatörleri birer örnek ile açıklıyalım

'(* If Değeri ile ilgili detaylı açıklama bir sonraki makalededir )



<?

$sayi1=10;

$sayi2=15;

$sayi3=20;

$sayi4=25;



if ($sayi1 == ($sayi3/2)) {echo "Doğrudur\n";};

if ($sayi1 != ($sayi4/$sayi2)) { echo "Eşit Değildir\n";};

if ($sayi4 > 20) { echo "25, 20'den Büyüktür\n";};

if ($sayi1 < $sayi3) { echo "Evet, 10 20'den Küçüktür\n";};

if ($sayi1 == 10 && $sayi2 < $sayi3) { echo "Evet, 10, 10'a Eşittir ve 15 20'den Küçüktür\n";};

if ($sayi1 > $sayi4 || $sayi4 > $sayi1) { echo "10 25'den Büyüktür veya 25 10'dan Büyüktür\n";};



?>



Yukarıdaki örnekleri çalıştırmamız halinde "{" ler içerisindeki Echo değeri karşımıza sıralanacaktır

3 Üzeri İfadeler (x², )



Pek çok yerde karşımıza çıkabilecek olan Üzeri değer ifadeleri ile ilgili işlemleride rahatlıkla Php ile yapabiliriz Örneğin 10 Adet iki rakamını yan yana çarpmak için Ctrl+C - Ctrl+V Fonksiyonunu kullanmamıza gerek yoktur



<?

print pow(2,10);

?>



Bu örnek bize 1024 Sonucunu gösterir





4 Değer Yuvarlama



Çoğu matematiksel işlemde değer yuvarlamalara ihtiyaç duyarız Kimi zaman 'dan sonra gelen değerler bizi rahatsız edebilir Bu işlem içinde Php çok rahat ve pratize edilmiş fonksiyonlar sunar



<?

print floor(98/5); // Yukarı Doğru Değer Yuvarlama

print ceil(98/5); // Aşağı Doğru Değer Yuvarlama

print round(12/; // Tam Değer Yuvarlama

?>



Yukarıdaki örneklerde 98'i 5'e bölerek önce yukarı doğru yuvarladık Sonuç 19 Çıktı Aynı işlemi aşağı doğru yuvarlayınca sonuç 19 çıktı Bu yorumu php'ye yorumlatmak istiyorsanız Round() fonksiyonunuda kullanabilirsiniz

5 Maksimum ve Minumum Değerlerin Tespiti



Bu işlemde işimize yarıycak fonksiyonlardandır İçerisinde onlarca değeri tanımlıyan bir dize ile karşılaşırsak bu fonksiyonu kullanmamız gerekir

(* Dize değerleri ile ilgili açıklamalar bir sonraki makalede teferruatlarıyla incelenecektir )



<?

$degisken=array(a=>12,b=>13,c=>14,d=>15);

print max($degisken);

print min($degisken);

?>



Yukarıdaki örnekte önce dize değerinin en küçük değerini yani 12'yi bulduk, sonra aynı değerin maksimum olan 15'i tespit ettik

6 Karekök Değerinin Tespiti



Buda en sık kullanılan ekstrem matematiksel işlemlerdendir Php bu işlem içinde pratik bi fonksiyon desteği sunar



<?

print sqrt(81);

?>



Yukaraki örnekte 81 değerinin Karekökünü bulduk Sonuç 9 PHP fonksiyon içerisinde fonksiyon kullanmamızada olanak sağlar Örneğin ;



<?

print sqrt(pow(4,9));

?>



Burada da 4 üzeri 9 olan 6,561'in Karekökünü bulduk Sonuç 81

5 Tüm Aritmetik Komutların Listesi



PHP, pek çok aritmetiksel işlemi fonksiyonlarıyla destekler Bütün bu işlemler için örnek vermemize gerek yok Yukarıdaki örneklerde Php'nin bu fonksiyonları nasıl kullandığını gördük Php'nin desteklediği tüm fonksiyonların bir listesi işimizi görecektir





abc() Mutlak değer

acos() Yay kosinüsü

asin() Yay sinusu

atan() Yay tanjantı

atan2() İki değişkenin yay teğeti

base_convert() Keyfi esaslar arasında sayıyı çevirir

bindec() Ondalığa ikilik

ceil() Bir sonraki tamsasıya yuvarlama

cos() Kosinüs

decbin() ikiliğe ondalık

dechex() Ondalığa onaltılık

decoct() Sekizliğe ondalık

deg2rad() Dereceyi radyana çevir

floor() Bir önceki tamsayıya yuvarla

getrandmax() En geniş mümkün rastgele değeri

hexdec() Onaltılığa ondalık

lcg_valuE() Doğrusal congruential jeneratörünün birleştir

log() Doğal algoritma

log10() 10 tabaına göre algoritma

max() En yüksek değer

min() En küçük değer

mt_rand() İyi rastgele değeri üret

mt_srand() İyi restgele sayı jeneratörü tohum ek

mt_getrandmax() En geniş mümkün rastgele değeri göster

number_format() Gruplaşmış bin ile sayıyı formatla

oetdec() Ondalığa sekizlik

pi() Pi sayısını

pow() Üstel ifade

rad2deg() Radyanı dereceye çevir

rand() Rastgele değeri üret

round() Yuvarla

sin() Sinus

sqrt() Karekök

srand() Rastgele sayı jeneratörü tohumu ek

tan() Teğet



Koşul ve Sınama ( IF, Else IF, Switch )



1 IF ( Eğer ) Koşulu

2 Switch ( Çoklu Koşul ve Sınamalar )





1 IF ( Eğer ) Koşulu



Her programlama dili koşullar ile çalışmak zorundadır Sınamalar, program parçalarının vazgeçilmez unsurlarıdır Php'de bu işi IF deyimi yapar Şimdi IF deyimini inceliyelim



<?

$degera=10;

$degerb="ab";



if ( $degera==10 ) { echo '$degera nın Değeri 10 dur'; } ;

if ( $degerb=="ab" ) { echo '$degerb nin değeri ab dir'; } ;

?>



Yukarıdaki örnekte basit bi sınama yaptık ve $deger a değişkenine verdiğimiz 10 değerini sınadık Aynı işlemi alfabetik bir değer olan "ab" ilede yaptık Bize Burada if ( xx ) koşul olarak girilir eğer $degerb nin değeri "==" eşit ise "ab" ye diyerek koşulumuzu belirttik, Parantezler içerisinede koşul doğru ise yapılacak işlemi belirttik



Birde koşul yanlış ise bir sınama yapalım



<?

$degera=10;

$degerb="ab";



if ( $degera>15 ) { echo '$degera nın değeri 15 den büyüktür'; } else { echo 'Hayır, $degera nın değeri 15 den küçüktür'; };



?>



Görüldüğü gibi burada koşul belirttik ve sınamayı yaptık Koşulun doğru çıkmaması halinde "else" deyimi ile yapılması gerekenleri belirttik IF deyimi ile, Birden çok sınama işlemleride yaptırabiliriz Birkaç sınamayı arka arkaya yaptıralım



<?

$degera=10;

$degerb="ab";



if ( $degera > 15 ) { echo '$degera nın değeri 15 den büyüktür'; }

elseif ( $degera > 13 ) { echo '$degera nın değeri 13 den büyüktür'; }

elseif ( $degera > 10 ) { echo '$degera nın değeri 10 den büyüktür'; }

else { echo '$degera nın değeri ne 15 den, ne 13 den, nede 10 dan büyük değildir';};

?>



Görüldüğü gibi yukarıda aynı IF deyiminin içerisinde birkaç sınama yaptırdık Bu sınamalar dahada örneklendirilebilir Mantığı gayet açıktır





Birde IF deyiminin içerisinde kullanılan komutlar vardır Bunlar isset(), empty(), intval(), is_integer() gibi fonksiyonlarla dahada işlevselleştirilmiştir Şimdi bu iç fonksiyonların yaptığı işleri inceliyelim



isset() = Bu komut bir değişken tanımının içerisinde değer olup olmadığını rapor eder

empty() = Buda isset ile aynı işi görür esasında ancak sınamayı terst'den yapar isset() de dönen değer true ise, emtpy() de aynı değer false olarak döner

intval()= Bu komutda belirtilen değerin numerik yani sayı karşılığını bize verir

is_integer() = Buda değişkenin tamsayı olup olmadığını sınayarak True yahut False değeri ile bize yanıt verir



Şimdi herbirini birer örnekler açıklıyalım ;



<?

$degisken="deneme";

if ( isset($degisken) ) { echo '$degisken değişkeninin bi değeri yok'; } else { echo '$degisken değerinin bir değeri var';};

if ( empty($degisken)) { echo '$degisken değerinin bir değeri var'; } else { echo '$degisken değerinin bir değeri yok'; };

?>



Görüldüğü gibi $degisken olarak "deneme" değerini atadık İlk sınamadada isset() ile bu değişkenin var olup olmadığını kontrol ettik Değişkenin bir değer içerdiğini rapor eden isset sonucu bize rapor etti İkinci sınamadada aynı işlemi yaptık ancak fonksiyon olarak empty() yi kullandık Yani ilk sınamada $degisken değerinin içerisi dolumu diye sorguladık, ikinci sinamadada $degisken değerinin içeriği boşmu diye



Şimdide intval() ile sınama yaptıralım



<?

$degisken1=10;

$degisken2=20;

if ( intval($degisken1+ $degisken2)==30 ) { echo '$degisken degerin karşılığı 30 dur';};

?>



Bu sorgudada intval($degisken1+$degisken2) olarak koşulumuzu belirttik Burada intval() koşulunu kullanmayabilirdikte, ancak kimi koşullarda intval() betiğine ihtiyaç duyarız



is_integer() ilede bir değerin tam sayı olup olmadığını sınarız



<?

$deger1=3;

$deger2=2;

if ( is_integer($deger1/$deger2)) { echo "Sonuç bir tamsayıdır";} else { echo "Sonuç bir Tamsayı Değildir"; } ;

?>



Bu komutlar $deger1 değişkenini $deger2'ye yani 3'ü 2'ye böler Sonuç 15 çıkacağından bu bir tamsayı olmayacaktır ve "Sonuç bir Tamsayı Değildir" yanıtı dönecektir

2 Switch ( Çoklu Koşul ve Sınamalar )



Switch deyimide sıkça kullanılan koşul deyimlerinden biridir Bu deyim aslında IF deyiminin birazdaha pratize edilmiş halidir Switch koşulu vasıtası ile çoklu sınamalar yaptırmamız mümkün, Örneğin ;



<?



$memleket="TRABZON";



switch ($memleket) {



case "Ankara";

echo "Şehir Ankara";

break;



case "Ordu";

echo "Şehir Ordu";

break;



case "Rize";

echo "Şehir Rize";

break;



case "TRABZON";

echo "Şehir Trabzon";

break;



echo "Hiçbiri Değil";

}



?>



Yukarıdaki örnekte $memleket değişkenini switch deyimi ile sınadık Burada dikkat edilecek husus koşulları case "deger" ile belirterek yapılacak işlemi belirtiriz Sınamanın bir sonraki aşamaya geçmesi için break tag'ını kullanırız



Döngüler ( While, Do-While, Foreach )



1 For

2 While

3 Do while







Kimi zaman uzun süreçlere ihtiyaç duyarız Bazen bu süreçleri teker teker girmek fazla zamanımızı alır, bazı durumlarda da algoritmik yapı buna izin vermez Böyle durumlarda döngüler imdadımıza koşar, yüzlerce satırda yapılacak işlemi tek bir fonksiyonla yapmamıza olanak sağlar Şimdi bu koşulları inceleyelim





1 FOR



Php'de en sık kullanılan döngülerden biridir Kullanımı oldukça basit ve pratiktir Mantık <?for ( değer ; koşul ; artış ) { işlem }?> şeklindedir Hemen bir örnekle açıklıyalım



<?

for ($islem=0;$islem<100;$islem+1) { echo "$islem-"; } ;

?>



Yukarıdaki örnekte 1'den 100'e kadar saydık ve her sayının arasına "-" tire işareti koyduk Yukarıda For'dan sonra açtığımız parantez ile $islem değişkeninin değerinin 0 olduğunu belirttik $islem değeri 100'den küçükse işlemi sürdür diyerek $islem değerinin değerini her dönüşte 1 arttırdık Böylelikle her dönüşte 1 artan $degisken değeri 100'ü bulunca for döngüsü dönmeyi durduracaktır



2 While



Php'de en çok tercih edilen döngüdür Oldukça pratiktir ve kodlaması çok basittir Mantık <?while ( koşul ) { yapılacak işlem };?> Şeklinde olacaktır Bu döngüyü örneklerle açıklıyalım ;



Yine Birden yüz'e kadar rakamları yazdıralım



<?

$deger=1;



while ( $deger == 100 ) {

echo "Sayı = $deger\n";

$deger++;

};

?>



Bu kodları çalıştırmamız halinde tarayıcımız 1'den 100'e kadar bütün rakamları alt alta sıralıycaktır Buradada while betiği ile koşulumuzu belirttik $deger değeri 100'e eşitlenene kadar işlem devam edecek, her süreçte { parantezler içerisinde kodladığımız işlemleri yapacak İşlemlerin içerisine değişken'in değerini her dönüşte 1 arttırdığımız belirten $deger++ ide kodlayarak sürecin adımlarını belirliyoruz



While döngüsünün bir diğer kullanım şeklide aşağıdaki gibidir



<?

$deger=1;



while ( $deger == 100 ) :

echo "Sayı = $deger\n";

$deger++;

endWhile;

?>



Yapılan işlem her ikisinde de aynıdır Bu alternatif kullanımda dikkat edilmesi gereken husus, While betiğinin ":" iki nokta üst üste ile bitmesidir





3 Do While



Do While döngüsü aslında While döngüsü ile aynıdır Aralarındaki fark While ile önce koşulu sınarken, Do While ile koşul en son sınanır Mantık <?do { yapılacak işlem } while ( koşul );?> şeklindedir Örneğin ;



<?

$deger=!;

do {

echo "Sayı = $deger\n";

$deger++;

} while ( $deger == 100 );

?>



Buradada yine 1'den 100'e kadar saydık Görüldüğü gibi aradaki fark işlem sırasıdır



Fonksiyonlar ( GLOBAL, Statik )





Fonksiyonlar, programlama dillerinin vazgeçilmez öğelerinden biridir Çoğu zaman fonksiyon kullanmadan tamamlamaya çalışıcağımız bir algoritma bize fazladan %30 kod yazdırır Fonksiyonların nitelikleri bir değer biçimini belirliyceğiniz şablona yerleştirerek, türevi işlemlerde aynı şablonu kullanabilmenize olanak sağlar Aslında fonksiyonlara, program içerisindeki programcıklarda diyebiliriz Örnek fonksiyonların kullanımlarını aşağıda örneklerle açıklayacağız



Önce fonksiyonların yapılarını inceliyelim Örnek bir fonksiyon kullanım standardı şu şekildedir ;



<?

function isim(degisken,degisken2,degisken3) {

fonksiyon içerisinde işletilecek prosedürler ve işlemler

};

?>



Yukarıdaki şablon PHP'nin genel yazım kuralları gibidir Basit bir IF koşulu kodlar gibi fonksiyonlar oluşturmak mümkündür Fonksiyonlar ikiye ayrılırlar Statik ve Dinamik Statik fonksiyonlar değişmeyen basma kalıp şablon yapısındadır Dinamik fonksiyonlar ise gerektiği gibi kodlanarak çok farklı işlemlerde kullanılabilir Her iki fonksiyon tipininde kullanım ve kodlama biçimi aynıdır, birbirlerinden farkı yoktur Aradaki fark fonksiyonun yapıcağı işlemlerin yetenekleridir Şimdi örnek bir dinamik fonksiyon kodlayalım



<?

function ilk() { print "Fonksiyoner Oldum"; };

print ilk;

?>



Yukarıdaki fonksiyon değeri statik bi fonksiyondur ve yaptığı iş çok basittir Bu fonksiyon değeri yalnızca "Fonksiyoner Oldum" text'ini ekrana yazdırır Tanımladığımız fonksiyonuda "print ilk;" yazarak çalıştırabiliriz Oldukça basit bir örnekti bu Şimdi bu örneği biraz niteliklendirelim



Örneğin bir fonksiyon değeriyle şablon oluşturalım ve giriceğimiz değerleri bu şablon çalıştırsın



<?

function ismim($isim){ echo "Benim adım $isim"; };

print ismim("Sedat");

?>



Yukarıdaki kodları çalıştırmamız halinde ekrana "Benim adım Sedat" yazacaktır Burada kendimize bir şablon oluşturduk Fonksiyonumuz belirttiğimiz isimi bir cümle içerisinde kullandı Biz fonksiyon değerine "Sedat" bilgisini girdik Fonksiyonda bu bilgiyi aldı ve şablonu içerisine yerleştirdi ve Ekrana "Benim adım Sedat" yazdırdı Biz fonksiyonlara birden fazla değerde girebiliriz Bu değer girişlerinde herhangi bir kısıtlama yoktur, Yeterki kodlayalım Şimdi buna benzer bir fonksiyon daha hazırlıyalım



<?

function tumadim($ismim,$soyismim,$yasim){

echo "Benim Adım $ismim\n";

echo "Soyadımda $ekinci $yasim Yaşındayım ve PHP öğreniyorum\n";

print tumadim("Sedat","EKİNCİ","25");

};

?>



Yukarıdaki örnekte kendimize güzel bi şablon oluşturduk İsmimizi, soyismimizi ve Yaşımızı yazdığımız zaman kendimizi tanıtıyor gibi ekrana belirli bir cümle bütünlüğü yazdırdık Ve karşımıza çıkan yazı "Benim Adım Sedat Soyadımda EKİNCİ 25 Yaşındayım ve PHP öğreniyorum" Yazısı çıktı



Yukarıdaki örnekler birer Statik fonksiyon örneklendirmeleriydi Görüldüğü gibi fonksiyon yazmak oldukça kolay, bir okadarda pratik Fonksiyon kullanımını gayet iyi kavradık madem biraz teferruata girelim Statik fonksiyonlar kendisi dışında belirtilen değişken ve tanımlamaları kabul etmez Bu işlemi yaptırmamız için fonksiyonumuzu dinamize etmemiz gerekiyor Aşağıda bununla ilgili bir örnek ;



<?

$degisken="Amma Değiştim Yahu";

function dinamikim(){

global $degisken;

echo "Yaşlandımmı nedir, $degisken";

};

?>



Yukarıdaki örneği çalıştırdığımız zaman karşımıza "Yaşlandımmı nedir, Amma Değişmi Yahu" yazısı çıkacaktır Bu değeri nasıl elde ettik Bu dinamik fonksiyon örneğinde fonksiyon dışındaki bir değeri fonksiyon içerisine aldık Bunu global deyimini kullandık Bu deyimi kullanmasa idik $degisken değerini fonksiyon içerisinde kullanamazdık



Görüldüğü gibi, ismini duyunca irkildiğimiz fonksiyon kodlama işlemi bukadar yalın ve basit Korkulacak birşey yok, Hızınızı kesmeden diğer dökümanlarada geçebilirsiniz

Dizi Değişkenleri ( Array + Foreach )



1 Array

2 Foreach





1 Array



Dizi değişkenleri aynı deyim içerisinde onlarca, yüzlerce değişkeni tanımlayabilir Bu değişkenler aynı deyimin içerisinden ayıklanarak hem kodlamada hem algoritmada hakimiyet sağlar Bu işlem için Array deyimi kullanılır Kullanımı yine genel PHP mantığının dışına çıkmadan yapılır Basit IF değerleri ve değişken tanımlamaları gibidir Hemen örneklendirerek açıklayalım ;



<?

$teklidegisken=5;

$dizidegiskeni[1]="5";

$dizidegiskeni[2]="10";

$dizidegiskeni[3]="15";

echo "$teklidegisken -";

echo "$dizidegiskeni[1] -";

echo "$dizidegiskeni[2] -";

echo "$dizidegiskeni[3] -";

?>



Yukarıdaki örnekte ne görüyoruz açıklayalım Önce $teklidegisken diyerek 5 değerini atadık Bu herzaman kullandığımız basit bir değişken Dizi değişkeninin yeteneklerini sonraki satırlarda görüyoruz $dizidegiskeni değerine 3 farklı veri girdik Önce 5 değerini girdik, sonra 10 değerini girdik, sonrada 15 değerini girdik Böylelikle $dizidegiskeni değişkeninin içerisinde 3 farklı değişken yerleşmiş oldu Bu değişkenleri tanımlarken her değişken için bir ID yani yer imi belirliyoruz Bu yer imlerini [] içerisine giriyoruz Önce $dizidegiskeni[1] diyerek dizi değişkeninin içerisine 1 ID'si ile 5 değerini yerleştirdik Daha sonra 10 ve 15'ide aynı şekilde aynı değişkenin içerisine dizilerle atadık Bu dizileri yazdırırkende $dizidegiskeni[ID] yazarak ekrana bastırabiliyoruz



Bu dize değerlerini farklı yollarlada atayabiliriz, Mesela ;



<?

$pembedizi=array(1=> 'Yalan Rüzgarı', 2=>'Esmeralda',3=>'Rozalinda');

echo $pembedizi[1];

?>



Yukarıdaki örnektede pembe dizilerden 3 tanesini dizi değişkeni içerisine yerleştirdik Ve dizi değişkenlerinden 1'incisini Ekranda görüntülettik Dikkat edersek girdiğimiz değerleri Tek tırnak ile belirttik Bu önemle tavsiye edilir Kodladığınız php sayfalarının performansı önemli Dizenin içerisine yerleştirdiğimiz her değeri virgül ile ayırarak tüm değerlerimizin girişini sağladık $pembedizi[2] değerini yazdırsa idik "Esmeralda" çıkıcaktı karşımıza Görüldüğü gibi dizi değişkenleri oldukça yetenekli değişkenler Bir dize değerinin içerisine ayrı ayrı veriler girebildiğimiz gibi her dize değerinin içerisindede dize değerleri oluşturabiliriz Şimdi bunuda bi örnekle açıklayalım ;



<?

$yapilacakisler=array(

"pazartesi"=>array("Tatili bırakıp işe gidicem","Telefon faturasını ödiycem"),

"sali"=>array("Yapçak bi işim yok"),

"carsamba"=>array("Bi sinamaya giderim artık", "Bulaşıklaaar"),

"persembe"=>array("Web Server'ı yedeklemem lazım","Arkadaşlarla gezerim artık"),

"cuma"=>array("Off Çamaşırlar yıkancak bugün","Hanki sinamaya gidiceğime karar vericem")

);

echo $yapilacakisler['carsamba'] [1];

?>



İşte haftalık bi planlama Biraz karışık gelebilir ama aslında çok basittir $yapilacakisler diyerek bir dize değeri oluşturduk Dize değerinin içerisinede haftaları tırnaklar içerisinde belirterek dize değerlerini => vasıtası ile () parantezler içerisine yerleştirdik İstediğimiz veriyi içerisinden çıkarmak için echo $yapilacakisler['gun']['ID'] komutunu kullandık Burada bişiye dikkat edelim Dize içerisinde dizeler oluşturuyor isek dize değerleri 0'dan başlamalı Yani $yapilacakisler dize değişkeninin içerisindeki bir dize değişkeni olan "carsamba" nın içerisinden veri alacak isek içerisindeki veriler 0'dan başlar $yapilacakisler['carsamba'][0] Dese idik, "Bi sinamaya giderim artık" yazısını ekrana çıkartacaktık





İyi bir programcı, hangi dilde çalışırsa çalışsır dize değişkenlerini çok iyi kavramalıdır Bu değişken türü hem algoritmayı rahatlatıcak, hemde programcıyı fazladan kod yazmaktan kurtaracaktır

2 Foreach



Foreach aslında bir döngüdür Foreach'a döngüler bölümünde değinmememizin sebebi kullanım biçimidir Foreach daha çok Dize değişkenlerinin içerisindeki verileri ayıklamak için kullanılır Bunun için dizi değişkenleri hakkında malumat sahibi olmak gerekiyor Onun için bu makalede bahsetmeye çalışacağız Açıklamayı fazla uzatmadan önce bir örnekle konuya girip kodlar üzerinde açıklama yapmak daha doğru olacaktır



<?

$dizidizi=array('Bir','İki','Üç','Dört','Beş');



foreach( $dizidizi as $tampon ) { echo "$tampon nci satır <br>"; };

?>



Bu örnekte $dizidizi adlı dizi değişkeninin içerisine birden beşe karak alfabetik olarak değer girdik Daha sonra foreach döngüsü ile bütün değerleri belirlediğimiz bi şablon vasıtası ile ekrana yazdırdık Burada dikkat edilmesi gereken husus, foreach döngüsü $dizidizi değişkeninin içerisindeki tüm verileri alana kadar dönecek ve bu değerleri $tampon adlı tampon bir değişken vasıtası ile aktaracaktır Yapısı gayet basitdir ve bikaç pratikle üzerinde fazla durulmadan geçilebilir bir konudur Parantezler içerisinde girilen değer tanımıda tek satır olmak zorunda değildir, İstenilen işlem yaptırılabilir



Foreach Döngüsünün dizi değişkenleriyle kullanıldığını bahsetmiştik Şimdi bir örneklede Foreach ve Array'ı birlikte kullanalım



<?

$degiskenler=array(

'a'=>'sedat',

'b'=>'selma',

'c'=>'riza',

);

ksort($degiskenler);

foreach ($degiskenler as $tampon){ echo "$tampon<br>"; };

?>



Yukarıdaki örnekte bir dizi değişkeni tanımladık ve değişken içerisine a,b ve c ID'leri ile isimler girdik ksort() deyimi ile bu değişkenleri ID'lerine göre sıralayarak foreach döngüsüne aldık Sonuç alfabetik sıra ile sedat, selma ve rıza isimleri alt alta görünür



Şimdi birde bir dizi değişkeninin içerisinde bir değer arattıralım Bu işlem için array_search() fonksiyonunu kullanırız Kullanımı aşağıdaki gibidir



<?

$dizidegiskeni=array('bir','iki','uc','dort','bes' );

echo array_search('dort',$dizidegiskeni);

?>



Bu işlem sonucunda karşımıza 3 değeri çıkacaktır Bu değerin anlamı, aranan değerin dize içerisindeki sıra numarası Daha öncede bahsettiğimiz üzere alt dize değerlerinin sıra numaraları 0'dan başlayarak yükselir 4'üncü olarak girdiğimiz değer haliyle karşımıza 3 sıra numarası ile gelecektir



PHP ile Form İşlemleri



1 GET Metodu Kullanımı

2 Post Metodu Kullanımı





PHP ile çoğu zaman FORM işlemleri uygulamamız gerekir PHP'nin genel yapısından farklı olmayan bu işlemler zinciri çok fazla karışık olmamasına rağmen genel HTML bilgisine ihtiyaç duyar Bu makalede HTML kullanımınada deyinilecektir ancak ağırlık olarak PHP kodları üzerinde durulur Form işlemlerinde temel olarak iki çeşit form işletisi kullanılır Bunlardan biri GET, diğeri ise POST dur GET metoduna örnek bir işlem "wwwdomaincom/islemphp?degisken=deger1&degisken 2=deger2" gibidir Bu prosedürü işletmek için HTML bazında bir form değeri oluşturmamız şart değildir Tarayıcımız vasıtasi ilede bu işlemleri yapabiliriz, Ancak POST değerleri tarayıcımız ile Web Sunucusu arasında hususi bir prosedür uygular ve adres satırında bu değerler görünmez Şimdi sırasıyla önce GET daha sonrada POST metodunu inceleyelim



1 GET Metodu Kullanımı



GET metodunda daha öncede bahsettiğimiz gibi HTML üzerinden işletilme zorunluluğu yoktur Adres satırına yazacağımız değerler ile PHP sayfamızın içerisindeki değişkenlere aktarılabilir Hemen bir örnek ile açıklayalım ;



http://127001/denemephp?degisken1=PHP&degisken 2=ogreniyorum



Şimdi denemephp dosyasını oluşturalım ve içerisine aşağıdaki satırları ekleyelim



<?

echo "$degisken1 $degisken2";

?>



Görüldüğü üzere adres satırından GET metodu ile değişken işletmeyi ve bu değişkeni PHP sayfamız içerisinde kullanmayı basit bi kod dizisi ile örneklendirdik



Adres satırına istediğimiz kadar değişken atayıp ilgili PHP sayfasına değişkenler atamamız mümkündür





2 Post Metodu Kullanımı



Post metoduda yine GET metoduna çok benzer bir yöntem ile kodlanır Yalnız kullanım prosedürü GET metodundan biraz daha farklıdır POST metodunda ilgili PHP sayfasına HTML ile veri aktarımı yapabiliriz Hemen basit bir örnekle anlatalım ;



Aşağıdaki satırları formhtm olarak kaydedelim ;



<form method="POST" action="denemephp">

<p>

Adınız <input type="text" name="ad" size="20"><br>

Soyadınız <input type="text" name="soyad" size="20"><br>

Mesleğimiz <input type="text" name="meslek" size="20"><br>

Yaşımız <input type="text" name="yas" size="20"><br>

<br>

<input type="submit" value="Gönder" name="B1"><input type="reset" value="Sıfırla" name="B2"></p>

</form>



Şimdi denemephp dosyasının içerisinede PHP kodlarımızı yazalım ;



<?

echo "Adım : $ad<br>";

echo "Soyadım : $soyad<br>";

echo "Mesleğim : $meslek<br>";

echo "Yaşım : $yas<br>";

?>



Şimdi 127001/formhtm sayfasını tarayıcımızdan görüntüleyelim Karşımıza adımızı, soyadımızı, mesleğimizi ve yaşımızı soran bir form görünecek Buraya sırasıyla bilgileri girelim



Gönder'e tıkladığımızda değerler denemephp sayfasına POST edilecek ve karşımıza girdiğimiz bilgiler çıkacaktır Görüldüğü gibi yöntem GET metodundan çok farklı değildir Aradaki fark yalnızca verinin aktarılma yöntemidir GET metodunda veri tarayıcı ile görünür ve aleni bir şekilde aktarılırken, POST metodunda değerler arka planda gönderilip alınmaktadır



Bu örnekler niceliklendirilebilir Diğer form değerleride "CheckBox, ListBox, ComboList, vs" aynı şekilde aktarılabilir

Dosyalama ve Dizin İşlemleri

1 Dosyadan Okuma

2 Dosyaya Yazma

3 Dosya Kopyalama ve Silme

4 Mevcut Dosyaların Listelenmesi

5 Dizin Oluşturma

6 Dizin Kopyalama ve Silme

7 Dizinlerin Listelenmesi

8 Attribute ( Erişim İzinleri ve Deyimleri )


Hemen her programlama dili Dosyalama işlemlerini destekler PHP'de bu işlemler için geniş pörtföye sahiptir Bu işlemler dizisini madde madde ayrıntılarıyla inceleyip örneklendiricez


Önce dosyalama işlemleri için temel prosedürleri maddeleyelim ;


a Var olduğumuz dizini Tespit edelim

b Dosyamızın var olduğundan emin olalım

c Çalışacağımız Dosyanın boyutunu öğrenelim

d Dosya izinlerini kontrol edelim

e Dosyanın oluşturulduğu tarihi öğrenelim

f Erişim izinleri tablosunu inceleyelim


a Var olduğumuz dizini Tespit edelim



Önce çalıştığımız alanı bulalım Bu işlem için aşağıdaki basit komut dizisi işimizi görecektir



<?

echo realpath("");

?>



Bu komutları çalıştırdığımız takdirde karşımıza çalışan php dosyamızın sistem üzerinde hanki dizinde bulunduğunu gösterir Dikkat edilmesi gereken husus tırnaklar içerisine yazdığımız değerdir Biz yukardaki örnekte nokta girdik Sistem dilinde nokta işareti mevcut dizini gösterir İki nokta "" bir alt dizini, "/" slaş işaretide kök dizini gösterir


b Dosyamızın var olduğundan emin olalım



Bir dosyanın var olduğunu aşağıdaki komut ile öğrenebiliriz



<?

if ( file_exists("denemetxt") ) { echo "Dosya var";} else { echo "Dosya Yok";};

?>



Burada kullandığımız fonksiyon "file_exists()" dir Parantez içerisine tırnaklar içerisine girdiğimiz veri var olduğundan emin olmak istediğimiz dosya olmalıdır Dosya eğer mevcut ise "Dosya var" çıktısını alırız Bu bölüme bir değişkende atayabilirdik Kullanımı niteliklendirirsek girilen değerin dosyamı veya dizinmi olduğunuda öğrenebiliriz



<?

if ( is_file("denemetxt") { echo "Dosyadır"; } else { echo "Dosya değildir"; };

?>



Bu kodlarda girdiğimiz değerin bir dosyamı olduğunu bize verir Aynı işlemi dizin içinde gerçekleştirelim



<?

if ( is_dir("denemetxt") { echo "Dizindir"; } else { echo "Dizin değildir"; };

?>



Yukardaki komutlarda girilen değerin dizin olup olmadığını kontrol eder



c Çalışacağımız Dosyanın boyutunu öğrenelim



Aşağıdaki kodlar ilede çalıştığımız dosyanın boyutunu öğreniyoruz



<?

echo filesize("denemephp");

?>



Bu değer bize dosya boyutunu "byte" cinsinden verir Mevcut değerin KB karşılığını "1024" e bölersek KB, "1048576" ile çarparsakta MB cinsinden değeri bulmuş oluruz


d Dosya izinlerini kontrol edelim



Çalışıcağımız dosya üzerinde herzaman her işlemi yapamıyabiliriz Dosya yazmaya izin vermeyebilir, veya aynı şekilde okunamazda olabilir Bu kontrolleri aşağıdaki komutlarla yapabiliriz



<?

if ( is_readable("denemephp")) { echo "Dosya Okunabilir"; } else { echo "Dosyanın Okuma İzni Yok"; };

?>



Yukarıdaki kodlar dosyanın okuma izni olup olmadığını kontrol ederken ,



<?

if ( is_writable("denemephp")) { echo "Dosya Yazılabilir"; } else { echo "Dosyanın Yazma İzni Yok"; };

?>



Bu kodlarda dosyanın yazma izni olup olmadığını kontrol eder



e Dosyanın oluşturulduğu tarihi öğrenelim



Çalıştığımız dosyanın oluşturulma tarihini öğrenmek için aşağıdaki komutu kullanırız



<?

echo date("d/m/y","denemephp");

?>



Yukarıdaki komut bize dosyanın oluşturulma tarihini verir

f Erişim izinleri tablosunu inceleyelim



Şimdi dosya ve dizinler üzerinde çalışırken sıkça kullanacağımız erişim denetimlerine ait fonksiyon değerlerini inceleyelim İlgili tablo aşağıdaki gibidir



r Okunabilir

w Yazılabilir

a Dosya sonuna yazar

r+ Okunabilir ve Yazılabilir

w+ Yazılabilir ve Okunabilir

a+ Dosya sonuna hem Okur hem Yazar



Yukardaki tablo çoğu dosyalama ve dizin üzerinde yaptığımız işlemlerde bize yardımcı olacak fonksiyonlarda kullanılacaktır


Dosyalama üzerine edinmemiz gereken temel bilgileri gördük Şimdi uygulamalara geçebiliriz





1 Dosyadan Okuma



Dosyalama işlemlerinde en çok kullanacağımız prosedürlerden biridir Bir dosyayı okumak için aşağıdaki işlemi kullanırız



denemetxt adında bir dosya oluşturalım ve içerisindeki metni ekrana yazdıralım



<?

readfile("denemetxt");

?>



Görüldüğü üzre bir dosyanın içerisindeki bilgiyi okumak ve ekranda görüntüler Çoğu programlama dilinde bir Metin dosyasının okunması için ayrıntılı ve komplike kodlar kullanılırken php bu işlem için oldukça kullanışlı bir fonksiyon verir bize



Şimdi aynı işlemi bir diğer şekilde yapalım



<?

$aktarim=file("denemetxt";

echo join("",$aktarim);

?>



Bu şekildede bir metin dosyasının içeriğini alıp ekrana yazdırabiliriz file() fonksiyonu metin okumak için hazırlanmamış olsada genel anlamı ile metin dosyaları için PHP tarafından atanmış bir fonksiyondur Biz bu fonksiyonu bir metin dosyasının içeriğini ekrana yazmak için kullandık



Şimdi birazdaha komplike bir örnek verelim ve hazır pasta yemiyelim, kendi pastamızı kendimiz yapalım



<?

$islem=@fopen("denemetxt",'r');

while ( ! feof ( $islem )) {

$aktarim= fgets ( $islem,10240 );

echo "$aktarim";

} fclose($islem);

?>



Bu kod dizisi bize "denemetxt" dosyasının içerisindeki metin değerlerini ekrana yazdıracaktır Kodları biraz inceleyelim



$islem=@fopen() fonksiyonu dosya okuyabilmek için kullanılan profesyonel bir fonksiyondur Bu fonksiyon ile $islem adında bir değişken atayıp okuma işlemini bu değişken vasıtası ile dosyanın içerisindeki veriyi ekrana yazdırırız Bu bir dizi değişkenidir Parantez içerisine gireceğimiz değer ("dosyaadi",'erisim') olacaktır Tek tırnak içerisine dosyayı okumak için hangi erişim denetimi ile açacağımızı belirtir Dosyanı yazma izni yok ise "w" seçeneğini belirtmemeliyiz



while döngüsü ile değeri alırken parantez içerisinde "feof" değeri ile karşılaşırız Bu değer "File end Of File" yani File değerinin sonuna gelene kadar demektir ! ünlem işareti daha önceki dökümanlarda gördüğümüz üzre "Değil İse" anlamını taşır ve Dosya Sonu Değilse döngüye devam et anlamını taşır



$aktarim değişkeni ilede veri alımının etaplarını bir değişken vasıtası ile kodumuza geçeriz fgets değeri dosyanın içerisindeki veriyi alır, Burada kullanılan fonksiyonu incelersek fgets($islem,10240), $islem olarak dosyanın açıldığı dize değerini belirterek dosyayı 10'ar KB ile alacağımızı belirtiriz Buraya 1 dersek dosyayı 1'er Byte olarak okur, 1024 yaparsak birer KB olarak okur



echo "$aktarim"; diyerekte $aktarim değişkeni içerisindeki veriyi ekrana yazdırırız



fclose($islem); diyerekte dosya okuma işlemini sonlandırdığımız belirterek kodumuzu tamamlarız



Bir dizinin içerisindeki veriyi okumak için dosya adı bölümüne "dizin/dosyaadi" şeklinde girdi belirtmemiz gerekir Bir alt dizindeki veriyi almak içinde "/dosya" şeklinde girebiliriz



Görüldüğü üzere alanımız üzerindeki bir dosyayı bu şekildede rahatlıkla okuyabiliriz

2 Dosyaya Yazma



Mevcut bir dosyaya bilgi girişi veya var olan bir dosyanın içerisindeki bilginin güncellenmesi ve sıfırdan yazılması için PHP ile aşağıdaki kodları kullanabiliriz



<?

$metin="Ben bir Ceviz Ağacıyım, Gülhane Parkında\n";

$islem=fopen("yenidosyatxt",'w');

fwrite($islem,$metin);

fclose($islem);

?>



Yukarıdaki işlem bize "yenidosyatxt" adında bir metin dosyası açıp içerisine $metin değişkeni içerisindeki veriyi girmemizi sağlar



Yaptığımız işlemleri satır satır inceliyelim



$metin değişkeni ile dosyamıza yazmak istediğimiz bilgiyi belirtiyoruz



$islem değişkeninen fopen() fonksiyonunu atıyoruz ve ("dosyaadi",'erisim') şeklinde fonksiyonumuzu kullanıma açıyoruz Bu fonksiyon bize yazma hakkı ile yeni bir dosya açıyor



fwrite() fonksiyonu ilede ("işlemdeğişkeni",metin) şeklinde gireceğimiz veriyi dosyanın içerisine yazdırıyoruz



fclose() fonksiyonu ile dosyalama işlemimizi sonlandırarak kod girişimizi tamamlıyoruz

melihbakir

07-22-2005, 08:35 PM

Görüldüğü üzere bir dosya oluşturmak ve içerisine veri girmek oldukça kolay ve pratik Bu işlemi biraz daha teferruatlandıralım ve aynı metin dosyasının sonuna bir değer daha girelim



<?

$metin="Ne sen bunun farkındasın, nede polis farkında";

$islem=fopen("yenitosyatxt",'a');

fputs($islem,$metin);

fclose($islem);

?>



Bu kodlarlada yenidosyatxt dosyasının sonuna $metin değişkeninin içerisindeki veriyi ekliyoruz Aradaki fark kullandımız fputs() fonksiyonudur Bu fonksiyon ile dosyaya birşey yazarken dosyanın içerisindeki veriyi silmeden sonuna ekleriz





3 Dosya Kopyalama ve Silme



PHP ile dosyalarımızı kopyalayıp silme olanağınada sahibiz Bu işlemler için aşağıdaki kodları kullanabiliriz



<?

copy("yenidosyatxt","yenidosya2txt");

?>



yenidosyatxt'yi aynı içerik ile yenidosya2txt dosya ismiyle kopyaladık Görüldüğü üzere kullanımı gayet kolay, açıklamaya gerek yok Dosya silmek içinde ;



<?

unlink("yenidosya2txt")

?>



Kodlarını kullanabiliriz Dosya silmek için "Unlink" komutunu kullanırız Görüldüğü üzere bu işlemde oldukça basitdir

4 Mevcut Dosyaların Listelenmesi



Kimi zaman alanımız üzerindeki dosyaları listelememiz gerekebilir PHP bize bu olanağıda sağlar Bu işlem için aşağıdaki komutlar işimizi görecektir



<?

$islem=@opendir("");

while (($tampon=readdir ($islem))){

if ( is_file($tampon)){echo "$tampon<br>";};

};

?>



Bu komutlar ile dizin olarak belirttiğimiz alandaki tüm dosyaları listeleriz Komutları sırası ile inceleyelim



$islem dizi değişkeninin içerisine @opendir() fonksiyonu ile değer girişine başladık @opendir() fonksiyonu PHP'nin bize dosyalama işlemleri için atadığı fonksiyondur Kullanımı oldukça basittir @opendir(dizin) şeklinde atanabilir



While döngüsü ilede $tampon adında bir tampon değişken atayıp $islem değişkeninin içerisindeki dizileri tek tek ayıklıyoruz ve readdir($islem) diyerek dizi değişkenini baz alarak dizindeki dosyaları readdir() fonksiyonu ile okuyoruz Bu işlem bize dosya ve dizinlerin tümünü döndürür



is_file fonksiyon değerini kullanarakta dönen değerlerin içerisinde dosya olanları ekrana yazdıracak bir sınama işlemi yapıyoruz



Bu işlemler sonunda tüm dosyalar ( Gizli dosyalarda dahil ) listelenecektir





5 Dizin Oluşturma



PHP ile dosyalama işlemlerindeki pratiklik dizin işlemlerindede geçerlidir Dizin işlemlerine Basit bir örnekle giriş yapalım ve bir klasör oluşturalım



<?

mkdir("Deneme",0777);

?>



Görüldüğü gibi PHP'De dosya işlemleri olduğu gibi dizin işlemleride aynı mantık ile çalışır mkdir() fonksiyonunun kullanımı örnektede görüldüğü üzere mkdir("Klasör Adı", Erişim İzni) şeklindedir 0777 erişim izni yani Attribute'dur Bu değerler döküman sonunda ayrıntılı olarak anlatılacaktır





6 Dizin Kopyalama ve Silme



Dizin kopyalama ve silme işlemleride dosyalama işlemlerinde olduğu gibidir Hatta hemen hemen aynıdır diyebiliriz Dizin kopyalama ve silme işlemleri için aşağıdaki kodlar işimizi görür



<?

copy("Deneme","Deneme2");

?>



Yalnız bu fonksiyonu kullanırken dikkat edeceğimiz husus, Erişim denetimi yani "Permission" dur Windows tabanlı sistemlerde bu kodu deniycek olursak bize Permission'lar izin vermiycektir Her nekadar Attribute'u 777 bile olsa bu işlemi Windows tabanlı bir sistemde yapamayız Unix sistemlerde Dizin kopyalama işlemi Erişim izni var ise rahatlıkla yapılabilir



Mevcut bir klasörü silmek içinde Dosya işleminde kullanılan "Unlink" fonksiyonu kullanılır



<?

rmdir("Deneme");

?>



Görüldüğü gibi Var olan bir dizini silmek için RmDir() fonksiyonunu kullanıyoruz Hatırlıycak olursak dosya silmek için "Unlink" i kullanmıştık dizin işlemlerinde kullanacağımız fonksiyon farklılık gösterir

7 Dizinlerin Listelenmesi



Dizinlerin listelenmesi PHP'de dosyaların listelenmesi ile aynı fonksiyon ile kullanılır Dosyaları listelediğimiz kodları hatırlıycak olursak küçük bir değişiklikle dizinleride listeleyebiliriz



<?

$islem=@opendir("");

while (($tampon=readdir ($islem))){

if ( is_dir($tampon)){echo "$tampon<br>";};

};

?>



Görüldüğü gibi yalnızca dizi değerinin bize dönen yanıtını sınarken is_file yerine is_dir fonksiyonunu kullandık





8 Attribute ( Erişim İzinleri ve Deyimleri )



PHP ile dosyalama ve dizinler üzerinde yaptığımız işlemleri tamamladık Şimdi dosyalama işlemlerinin erişim denetimlerini inceleyebiliriz Unix ve türevi sistemlerde ( Linux, BSD, Vs ) dosya ve dizin yapısı Windows'dakinden daha farklıdır Her nekadar Windows üzerinde PHP çalıştırabiliyor olsakta PHP bize Unix'in temellerini baz alarak bu işlemleri yaptırır Bir dosyayı okumak, yazmak ve çalıştırmak için aşağıdaki şablonda anlatılan biçimde bu denetimleri sağlar



Dosya Sahibi Gruplar Herhangi Bir Kullanıcı

Yazma 400 200 100

Okuma 40 20 10

Çalıştırma 4 2 1



Yukarıdaki tabloya göre örnek birkaç erişim denetimi için kod türetelim



1 Yalnızca Yöneticinin Okuması, yazması ve çalıştırması mümkün olsun

2 Yalnızca yöneticinin yazma izni olsun, diğer kullanıcılar okuyabilsin

3 Tüm kullanıcılarda, yöneticide okuyup çalıştırabilsin ama yalnızca yönetici yazabilsin

4 Tüm kullanıcılar ve yönetici okusun, yazsın ve çalıştırabilsin



Şimdi tablodaki rakamları toplayarak Attribute Türetelim



1 700

2 705

3 755

4 777



Görüldüğü üzere bu tablo ile Dosya erişimleri ve izinleri (Attributes) kontrol altında tutulur PHP ile dosya ve dizin işlemleri yapacak isek bu tabloyu benimsemek şartdır

Çerezler ve Oturum Yönetimi ( Cookie - Session )



1 Çerezler nedir, Nasıl Kullanılır

2 Çerezlerin kullanımı

3 PHP'de Oturum Yönetimi ( Session )

4 Oturum Yönetimi ( Session ) Kullanımı





1 Çerezler nedir, Nasıl Kullanılır



Çerez nedir Çoğu yerde karşımıza çıkmıştır bu terim Özellikle Anket formlarında ve üyelik sistemlerinde kullanılan bu terim hakkında üstünkörüde olsa bi bilgiye sahibiz Önce Çerezleri ( Cookies ) tam olarak tanıyalım, işlevlerini benimseyelim



Çerezler, Web sayfasın ile bilgisayarımız arasındaki referansımızdır Daha önce girdiğimiz bir web sayfasına girişlerimiz çerezler sayesinde otomize edilebilir Yani daha sonra aynı sayfaya girmemiz halinde girdiğimiz sayfa bizi tanır, bize kimi referans bilgileri verir, sayfayı daha sonra ziyaret ettiğimizde bu referans bilgileri web sayfasına otomatik olarak iletilir



Çerezler hangi sistemlerde kullanılır Esas olarak çerezler iki sistemde kullanılır Bunlardan biri Anket formları, diğeri ise üyelik sistemleridir Anket formlarında oy kullanmamız halinde sistemimize bir çerez atılır, daha sonra bu forma tekrar oy kullanır isek geçersiz sayılır Üyelik sistemlerindede çerezler bizi şu şekilde tanır Sayfaya girişin bir kullanıcı adı ve şifre ile mümkün olduğunu varsayalım Sayfaya üye olduktan sonra kullanıcı adımızı ve şifremizi gireriz Daha sonra bu web sayfasına girmek istediğimizde sistemimize atılan çerez ile web sayfası arasında otomasyon kurulur, şifreyi tekrar girmemize gerek kalmaz Aslında çerezler daha pek çok işlemde kullanılır Anket formları ve Üyelik sistemleri en sık çerez kullanılan sistemler olduğu için bunları örnek verdik



Peki çerezler nekadar güvenlidir ? Aslında hiç güvenli değildir Bu çerezlerin içeriği şifrelenmez Birebir işletim sistemimiz altındaki "Cookies" klasörü altına atılır Çerez dosyasının içeriğine bakmak istediğimiz zaman referans bilgileri karşımıza çıkacaktır Haliyle Bu bilgiler bilgisayarımızın diğer kullanıcılarınada açıktır



Çerezleri yeterince tanıdık PHP çerez işlemleri için salt prosedürler işletir Şimdi bu prosedürleri tanıyalım ve örnek işlemlerle öğrenmeye başlayalım

2 Çerezlerin kullanımı



Çerezler, yukarıda da bahsettiğimiz üzere web sayfası ile ziyaretçi arasındaki referans bilgisidir PHP ile bu referans bilgisini ziyaretçinin sistemine nasıl işleteceğimizi görelim



<?

setcookie ( "referans1", "123", time()+3600 ) ;

?>



Yukarıdaki örnekte php sayfamızı çalıştıran ziyaretçinin sistemine bir çerez değeri girdik Bu çerez değerleri "referans1" ve "123" değerlerini içerek iki adet referans bilgisi işletecektir Çerezimizin yaşama süresinide time()+3600 değerini girerek 3600 saniye yani 1 Saat olarak belirledik



Şimdi sisteme yüklenen bu çerez ile aynı ziyaretçiyi sayfaya birdahaki girişinde tanısın



<?

if ( $HTTP_COOKIE_VARS['referans1']=="123") {

echo "referans değeriniz 123 dür"; ] else { echo "Çerez yüklü değil" };

?>



Şimdi yukarıdaki kodları çalıştırdığımızda sistemimizde çerez var ise bize "referans değeriniz 123 dür" yazacaktır Eğer ilk örnekteki kodları çalıştırmasa idik "Çerez yüklü değil" metni ile karşılaşacaktık



Şimdi birde şöyle bir örnek yapalım Web sayfamıza giren kullanıcıların sayfaya daha önce kaç kere girdiğini sayalım ve kullanıcıya bunu rapor edelim



<?

$tampon=$_REQUEST['giris'];

echo "$tampon<br>";

setcookie ( "giris", "2", time()+3600 );

if ( $tampon > "0" ) {

echo "Sayfaya daha önce $tampon kere girdiniz";

$tampon++;

setcookie ( "giris", $tampon, time()+3600 );

} else {

echo "Sayfaya ilk girişiniz";

setcookie ("giris","1",time()+3600);

};

?>



Yukarıdaki komutlar sayfaya girişlerimizi sayacaktır Sayfaya ilk girişimizde "Sayfaya ilk girişiniz" ibaresi ile karşılaşacağız Daha sonraki girişlerimizde sayfaya kaç kere girmiğimizi gösterecektir Burada dikkat etmemiz gereken husus, "$_REQUEST" birimini kullandığımız Herzaman $HTTP_COOKIE_VARS deyimini kullanmayabiliriz Çerez değerini alırken $_REQUEST metodunuda kullanabiliriz



Şimdi son bir örnek daha yapıp çerezlerin kodlanmasını tamamlayalım



Şimdiki örnekte bir kullanıcı adı ve şifre sınayacağız



<?

setcookie ($kullanici,$sifre,time()+3600);

echo "Kayıt Yapıldı";

?>



Yukardaki kodları çalıştırıp sayfamızı "?kullanici=sedat&sifre=123" şeklinde çalıştıralım "sedat" yazan yere kendi ismimizi, "123" yazan yerede herhangi bir numara yazabiliriz Bu bilgilerin üye giriş sayfalarındaki girişlerden biri olduğunu varsayalım Sistemimize bir çerez atılacak ve bu çerez bizi sayfaya birdahaki girişimzed bizi tanımasını sağlıycaz



<?

if ( $_REQUEST[$kullanici]==$sifre ) { echo "Şifreli Alandasınız"; } else {

echo "Şifreyi yanlış girdiniz"; }

?>



Şimdi yukarıdaki kodları "?kullanici=sedat&sifre=123" şeklinde çalıştıralım İlk çerezde girdiğimiz değerlerle son girdiğimiz değer aynı ise bizi şifreli alana atayacaktır



Özellikle üyelik sayfalarında kullanılan çerezler, bu tarz sistemlerde de yukarıdaki şekilde çalışır Hemen her üyelik sisteminde bizi daha sonraki girişlerde tanısınmı seçeneği vardır Bu işareti seçer isek ilgili sistem, bizim çerez sürelemizi maksimum uzunlukta tutar Sayfaya girişimizde çerezdeki Kullanıcı adı ve Şifre bilgisini veritabanıyla karşılaştırır, uyuşuyor ise bizi şifreli alana atar Eğer çerezimizi siler isek bu sınamayı yapmayacak, bize kullanıcı adı ve şifremizi girmemizi isteyecektir Veritabanı ile ilgili uygulama konu dışında olduğu için konu ile ilgili dökümanı okuyarak örnek uygulamalar geliştirebilirsiniz