Padişahın eteği neden öpülürdü
Osmanlı Sarayı’nın son döneminde bayramlaşma merasimlerinde devlet adamlarının padişahın oturduğu tahtın saçağını öpmeleri gelenekti. Saçak öpme olarak adlandırılan bu uygulamada bir görevli tarafından tutulan saçak önce sadrazam olmak üzere bütün devlet erkânı tarafından sırasıyla öpülürdü.
Hatta bazı devlet adamları saçak yerine padişahın ayağını öpecekmiş gibi eğilerek temenna ederlerdi. Saçak öpmenin Osmanlı âdetleri arasına nasıl girdiğini ise Sadrazam Sait Paşa’nın (d.1838-Ö.1914) hatıratından öğrenmekteyiz.
Paşa’ya göre bu âdet Osmanlı Devleti’ne Abbasilerden geçmişti.
Eskiden beri uygulanmakta olsa da Sait Paşa saçak öpme adetini kendi devri için uygun bulmuyordu. Ona göre bu tip bir âdette ısrar etmek diğer devletler nezdinde gayri medeni bir görüntü yaratabileceğinden son derece mahzurluydu. Yapılması gereken bu âdetten vazgeçmek ve Batılı devletlerin merasim kurallarını uygulamaktı.
II. Abdülhamid devrinde saçağı Gazi Osman Paşa tutmuştur.
Sultan Reşad tahta çıktığında ise ilk bayramlaşma merasiminde saçağı tutma görevini Başmabeyinci Lütfi Simavi Bey’e vermişti.
Bu merasimde sivil ve askerî erkandan pek çok kişi saçağı öptüğü halde mebusların bir bölümü, başta reisleri Ahmet Rıza Bey olmak üzere, saçağı öpmemiş sadece padişahın önünde temenna etmişti. Büyük tartışmalara yol açan bu olayın tanıklarından biri de Mabeyn Başkatibi Halit Ziya Uşaklıgil’di.
Her zaman anlayışlı ve sakin bir mizaca sahip Sultan Reşad’ın bu meseledeki ısrarını Halit Ziya,”Eğer Sultan Reşad, vicdan hürriyetine önem verenlerin i merasimden önce yaptıkları saçak öpmenin uygulanmaması hususundaki başvurularını dikkate almış olsaydı, bu mesele hünkâr lehine halledilmiş olurdu” diyerek eleştirmişti.
Saltanatının bu ilk bayramlaşma merasiminde böylesi bir olaya maruz kalan Sultan Reşad sonraki bayramlaşmalarda bu âdeti uygulamaktan vazgeçmiş, böylece saçak öpme adeti de tarihe karışmıştır.
Saçak öpme yerine bir kısım mebusun yaptığı "temenna” ise kişinin elini dizlerinden ya da göğsünden başına doğru kaldırıp selam vermesi demektir.
Temenna aslında üç hareketten oluşmaktaydı. Sağ eli göğüs hizasına sonra dudaklara sonra da alnına veya başa götürmekten ibaret olup sırasıyla “muhabbetin yüreğimde, hatıran dilimde, yerin başımda” demekti.
Ahmet Mithat Efendi’ye göreyse bir büyük adamın huzuruna girildiği zaman kişinin konumuna göre el, etek, ayak öpmek terbiye gereğiydi. Ancak bu "eteğiniz o kadar mübarektir ki ona dokunmak haddim değildir” anlamında güya eteği tutarak öpüp başına koyuyormuş gibi bir hareketle yapılmalıydı.
Hatta bu hareketi iki elle birden yapmak çok daha uygundu.
Dört türlü temenna vardı: Esnafın gelişigüzel temennası "bamyacı temenna”; sağ elin çeneden alına götürülmesine “âdeta temenna”; elin yerden çeneye, çeneden alına götürülmesine “yerden temenna” ve elin çene ile alın arasında birkaç defa hareket ettirilmesine "kandilli temenna” denirdi.
Osmanlı Sarayı’nın son döneminde bayramlaşma merasimlerinde devlet adamlarının padişahın oturduğu tahtın saçağını öpmeleri gelenekti. Saçak öpme olarak adlandırılan bu uygulamada bir görevli tarafından tutulan saçak önce sadrazam olmak üzere bütün devlet erkânı tarafından sırasıyla öpülürdü.
Hatta bazı devlet adamları saçak yerine padişahın ayağını öpecekmiş gibi eğilerek temenna ederlerdi. Saçak öpmenin Osmanlı âdetleri arasına nasıl girdiğini ise Sadrazam Sait Paşa’nın (d.1838-Ö.1914) hatıratından öğrenmekteyiz.
Paşa’ya göre bu âdet Osmanlı Devleti’ne Abbasilerden geçmişti.
Eskiden beri uygulanmakta olsa da Sait Paşa saçak öpme adetini kendi devri için uygun bulmuyordu. Ona göre bu tip bir âdette ısrar etmek diğer devletler nezdinde gayri medeni bir görüntü yaratabileceğinden son derece mahzurluydu. Yapılması gereken bu âdetten vazgeçmek ve Batılı devletlerin merasim kurallarını uygulamaktı.
II. Abdülhamid devrinde saçağı Gazi Osman Paşa tutmuştur.
Sultan Reşad tahta çıktığında ise ilk bayramlaşma merasiminde saçağı tutma görevini Başmabeyinci Lütfi Simavi Bey’e vermişti.
Bu merasimde sivil ve askerî erkandan pek çok kişi saçağı öptüğü halde mebusların bir bölümü, başta reisleri Ahmet Rıza Bey olmak üzere, saçağı öpmemiş sadece padişahın önünde temenna etmişti. Büyük tartışmalara yol açan bu olayın tanıklarından biri de Mabeyn Başkatibi Halit Ziya Uşaklıgil’di.
Her zaman anlayışlı ve sakin bir mizaca sahip Sultan Reşad’ın bu meseledeki ısrarını Halit Ziya,”Eğer Sultan Reşad, vicdan hürriyetine önem verenlerin i merasimden önce yaptıkları saçak öpmenin uygulanmaması hususundaki başvurularını dikkate almış olsaydı, bu mesele hünkâr lehine halledilmiş olurdu” diyerek eleştirmişti.
Saltanatının bu ilk bayramlaşma merasiminde böylesi bir olaya maruz kalan Sultan Reşad sonraki bayramlaşmalarda bu âdeti uygulamaktan vazgeçmiş, böylece saçak öpme adeti de tarihe karışmıştır.
Saçak öpme yerine bir kısım mebusun yaptığı "temenna” ise kişinin elini dizlerinden ya da göğsünden başına doğru kaldırıp selam vermesi demektir.
Temenna aslında üç hareketten oluşmaktaydı. Sağ eli göğüs hizasına sonra dudaklara sonra da alnına veya başa götürmekten ibaret olup sırasıyla “muhabbetin yüreğimde, hatıran dilimde, yerin başımda” demekti.
Ahmet Mithat Efendi’ye göreyse bir büyük adamın huzuruna girildiği zaman kişinin konumuna göre el, etek, ayak öpmek terbiye gereğiydi. Ancak bu "eteğiniz o kadar mübarektir ki ona dokunmak haddim değildir” anlamında güya eteği tutarak öpüp başına koyuyormuş gibi bir hareketle yapılmalıydı.
Hatta bu hareketi iki elle birden yapmak çok daha uygundu.
Dört türlü temenna vardı: Esnafın gelişigüzel temennası "bamyacı temenna”; sağ elin çeneden alına götürülmesine “âdeta temenna”; elin yerden çeneye, çeneden alına götürülmesine “yerden temenna” ve elin çene ile alın arasında birkaç defa hareket ettirilmesine "kandilli temenna” denirdi.