AUBURN
Üye
-
- Katılım
- Mart 11, 2013
-
- Mesajlar
- 242
-
- Tepkime puanı
- 0
-
- Puanları
- 266
-
- Yaş
- 30
Bugüne kadar öykünün değişik tanımları yapılmıştır. Bunlardan en yaygını
“olmuş ya da olması mümkün olayları anlatan kısa yazı” biçiminde yapılmış olanıdır.
Bir başka deyişle:
Yaşanan ya da gerçekmiş gibi tasarlanan olayları yer ve zaman bağlayarak anlatan
yazılara öykü (hikaye) denir. Romana göre daha kısadır.
Kişi sayısı romandan daha azdır. Kişilikler
ayrıntıya İnilmeden çizilir. Bir olayın da ancak çarpıcı yönleri anlatılır. Bu anlattıklarımız
klasik diyebileceğimiz öykünün özellikleridir. Belli bir olaya dayanmayan uzun öyküler de vardır günümüz edebiyatında. Batı edebiyatındaki ilk hikayeler “Boccacio’nun Decameron” adlı yapıtında yer alır.
Türk Edebiyatında Öykü (Hikaye)
Öykü türü edebiyatımıza Tanzimat’la birlikte girmiştir. İlk öykü örneklerini edebiyatımızda “Le-taif-i Rivâyât” (Söylenegelen Güzel Hikayeler) adıyla Ahmet Mithat Efendi vermiştir (1870). Aynı yazarın “Kıssadan Hisse” adlı eseri de ilk öykü örneklerindendir. Batılı anlamda ilk öykü örneklerini ise “Küçük Şeyler” adlı eseriyle Tanzimat’ın ikinci kuşak sanatçısı Samipaşazâde Sezai ortaya koymuştur (1892).
Türk öyküsü
Milli edebiyat döneminde Ömer Seyfettin’le asıl çıkışını yapmış
bu tür Memduh Şevket Esendal
Sait Faik Abasıyanık
Tarık Buğra
Sabahattin Ali
Haldun Taner… gibi yazarlarla iyice gelişmiştir.
Öykünün (Hikayenin) Öğeleri
Öykünün dokusu içinde yer alan öğeler dört öbekte toplanabilir.
a) Öyküde (hikayede) Olay ve Durum :
Yazarın öyküde anlattıklarına olay ve durum denir. İnsan yaşamıyla ilgili her konu bir olaydır. Öyküdeki her olay
insanın eyleme dönüşmüş tutkuları
özlemleri
düşleri veya istekleridir. Öyküde her olay giderek bir soruna dönüşür; yazar okuyucunun ilgisini bu sorun üzerinde odaklaştırmaya çalışır.
b) Öyküde (Hikayede) Anlatıcı:
Öyküyü anlatan kişi (yazar)
çeşitli anlatım yöntemleri kullanabilir. Anlatıcı
anlattıklarını kendi benine indirgeyerek anlatabilir. Bu durumda çevresindeki kişileri
bu kişilerin duygu ve düşüncelerini anlatıcının gözüyle görürüz. Bu yönteme “birinci kişili anlatıcı” denir. Kimi zaman yazar öyküden kendisini çıkarır; bir gözlemci gibi davranır. Öykü ile okuyucu arasına girmez. Buna da “üçüncü kişili anlatıcı” denir.
c) Öyküde (Hikayede) Kişi ve Karakterler :
Yazınsal ürünlerin temel amacı insanı anlatmaktır. Bu yüzden insansız bir öykü düşünülemez. Öykü kişileri genellikle tek boyutlu olarak ele alınır; kişilik özelliklerine ayrıntılı olarak değinilmez.
e) Öyküde (Hikayede) Zaman ve Mekan :
Öyküdeki olaylar belli bir yerde ve zamanda geçer. Olay ve durum
yer ve zaman öğesinden bağımsız düşünülemez. Olay değiştikçe yer ve zamanda da değişmeler olur.
Öykü Türleri (Çeşitleri)
Öyküler çeşitli açılardan sınıflandırılabilir. Öyküyü oluşturan öğelerin düzenlenişi yönünden öyküler iki türlüdür
Olay Öyküsü
Bu tür öyküde yazar okuyucuyu “çarpıcı” bir olayla öyküye bağlamaya çalışır.Öykücü giriş
gelişme ve sonuç bölümleri içinde olayı aktarır; önce gerilimi artırır
sonra düşürür.
Olay öyküsünün dünya edebiyatındaki öncüsü Fransız sanatçı Maupassant’tır. Bizim edebiyatımızda olay öyküsünün önde gelen bazı sanatçıları şunlardır:
Ömer Seyfettin
Refik Halit Karay
Reşat Nuri Güntekin
Y. Kadri Karaosmanoğlu
Sabahattin Ali vb…
Durum / Kesit Öyküsü
Bu tür öyküde yazar
ya yaşamdan okuyucuya bir kesit sunar ya da bir insanlık durumunu belli bir ortam içinde aktarır. Kesit öyküsünde “olay”ın ve “gerilim”in yerini belli bir ortamdan kaynaklanan izlenimler
çağrışımlar almıştır. Konular günlük yaşamın içinden gelişi güzel çıkarılır. Sıradan insanlar kendi ortamı içinde
değişik açılardan yansıtılır. Bu tür öykülerde serim
düğüm
çözüm gibi bölümlere rastlanmaz.
Durum / Kesit öyküsünün dünya edebiyatındaki öncüsü
ünlü Rus sanatçı A. Çehov’dur. Bizim edebiyatımızda Sait Faik Abasıyanık
Memduh Şevket Esendal gibi sanatçılar bu türün başarılı örneklerini vermişlerdir.
Günümüzde olay öyküsünün sınırları iyice daralmış
durum ve kesit öyküsü ağırlık kazanmıştır. Her öyküyü “olay” ya da “kesit” öyküsü diye nitelemek her zaman doğru olmaz; çünkü kimi öykülerde iki türün nitelikleri de bulunabilmektedir.
Bir başka deyişle:
Yaşanan ya da gerçekmiş gibi tasarlanan olayları yer ve zaman bağlayarak anlatan
Kişi sayısı romandan daha azdır. Kişilikler
Türk Edebiyatında Öykü (Hikaye)
Öykü türü edebiyatımıza Tanzimat’la birlikte girmiştir. İlk öykü örneklerini edebiyatımızda “Le-taif-i Rivâyât” (Söylenegelen Güzel Hikayeler) adıyla Ahmet Mithat Efendi vermiştir (1870). Aynı yazarın “Kıssadan Hisse” adlı eseri de ilk öykü örneklerindendir. Batılı anlamda ilk öykü örneklerini ise “Küçük Şeyler” adlı eseriyle Tanzimat’ın ikinci kuşak sanatçısı Samipaşazâde Sezai ortaya koymuştur (1892).
Türk öyküsü
Öykünün (Hikayenin) Öğeleri
Öykünün dokusu içinde yer alan öğeler dört öbekte toplanabilir.
a) Öyküde (hikayede) Olay ve Durum :
Yazarın öyküde anlattıklarına olay ve durum denir. İnsan yaşamıyla ilgili her konu bir olaydır. Öyküdeki her olay
b) Öyküde (Hikayede) Anlatıcı:
Öyküyü anlatan kişi (yazar)
c) Öyküde (Hikayede) Kişi ve Karakterler :
Yazınsal ürünlerin temel amacı insanı anlatmaktır. Bu yüzden insansız bir öykü düşünülemez. Öykü kişileri genellikle tek boyutlu olarak ele alınır; kişilik özelliklerine ayrıntılı olarak değinilmez.
e) Öyküde (Hikayede) Zaman ve Mekan :
Öyküdeki olaylar belli bir yerde ve zamanda geçer. Olay ve durum
Öykü Türleri (Çeşitleri)
Öyküler çeşitli açılardan sınıflandırılabilir. Öyküyü oluşturan öğelerin düzenlenişi yönünden öyküler iki türlüdür
Olay Öyküsü
Bu tür öyküde yazar okuyucuyu “çarpıcı” bir olayla öyküye bağlamaya çalışır.Öykücü giriş
Olay öyküsünün dünya edebiyatındaki öncüsü Fransız sanatçı Maupassant’tır. Bizim edebiyatımızda olay öyküsünün önde gelen bazı sanatçıları şunlardır:
Ömer Seyfettin
Durum / Kesit Öyküsü
Bu tür öyküde yazar
Durum / Kesit öyküsünün dünya edebiyatındaki öncüsü
Günümüzde olay öyküsünün sınırları iyice daralmış