Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi

​

1830-1923 yılları arasında Osmanlı toprakları​

Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi, 1792 Yaş Antlaşması ile başlayıp 1922'de Osmanlı Devletinin yıkılışına kadar devam eden dönemdir. ​

Bu dönemde Osmanlı Devleti Avrupa'lı devletlerin kendi aralarındaki çıkar çatışmalarından yararlanıp denge politikası izleyerek varlığını korumaya çalışmıştır. Ancak Balkanlarda çıkan isyanlar ve uzun süren Rus savaşları ile iyice yıpranmıştır. Devlet yönetiminde ıslahata yönelik çalışmalar yapılmış ise de pek başarılı olunamamıştır. ​

Abdülmecid Dönemi (1839-1861)

Abdülmecid

Tanzimat Fermanı (3 Kasım 1839)

Tanzimat Fermanı​

Tanzimat fermanı'nın amacı; Osmanlı uyruğunda bulunan bütün vatandaşlara eşit haklar vererek Avrupa Devletleri'nin Osmanlıların içişlerine karışmasını önlemek, Azınlıklar ve Avrupa üzerinde olumlu bir etki yaparak Avrupalı Devletlerin desteğini sağlamak ve imparatorluğu yeniden toparlamaktı. ​

Bu nedenlerden dolayı 3 Kasım 1839 da Tanzimat Fermanı (Gülhane Hattı Hümayunu) ilan edildi. ​

Londra Konferansı (1840)

• Mısır Valiliği, babadan oğula geçmek üzere Mehmet Ali Paşa'ya verilecek, fakat hukuki yöndenOsmanlı'ya bağlı kalacaktı.

• Mısır'da vergiler padişah adına toplanacak, dörtte biri İstanbul'a gönderilecekti.

• Suriye, Adana ve Girit Osmanlı'ya geri verilecektir.

Bu anlaşmayla Mısır iç işlerinde serbest, dış işlerinde Osmanlı'ya bağlı imtiyazlı bir eyalet haline geldi. ​

Londra Konferansı (1841)

1841 Boğazlar Sözleşmesi​

Hünkar İskelesi Antlaşması'nın süresi bitince Londra'da bir konferans toplandı. Toplantıya İngiltere, Rusya, Fransa, Avusturya, Rusya ve Osmanlı Devleti katıldılar. Londrada imzalanan 1841 Boğazlar Sözleşmesine göre; ​

Boğazlar Osmanlı Devleti'nin olacak, ancak Osmanlı barış halindeyken boğazlar bütün savaş gemilerine kapatılacaktı.​

• Bu sözleşme ile boğazlar, devletlerarası bir statü kazandı.

• Osmanlının boğazlar üzerindeki hükümdardanlık haklarına kısıtlama getirilmiştir.

• Rusya boğazlar üzerindeki üstünlüğünü kaybederken, Fransa ve İngiltere Akdenizdeki güvenlikleriniarttırmışlardır.

Kırım Savaşı (1853-1856)

Kırım Savaşı Sebepleri
​

Kırım Savaşı (1853-1856): Britanyalı ikmal limanı Balıklava'nın Görünüşü​

• Rusyanın Osmanlı Devleti üzerindeki emelleri.

• Kutsal Yerler Meselesi: Rusya İstanbul'a bir elçi göndererek Ortodoks kilisesinin kutsal yerlerle ilgili isteklerinin onaylanmasını istemiş,Osmanlı bu isteği reddetmişti.

• Rusya'nın 1848 İhtilallerinin Avrupa'da meydana getirdiği karışıklıklardan yararlanmak istemesi.

Savaş

Bu sebeplerden dolayı Osmanlı Devleti ile Rusya arasında 1853'de savaş başladı. Osmanlı donanması Sinop'ta Ruslar tarafından yakıldı. 1854'te İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti'nin yanında yer aldı. Sivastopol kalesi kuşatılarak alındı. Yenilen Rusya ile Paris Antlaşması imzalandı. (1856) ​

Kırım Savaşında İngiltere, Fransa, Sardunya ve Piyomento Osmanlı Devletinin yanında savaşa girdi. Avusturya ise Eflak-Boğdan'ı işgal ederek destek verdi. Osmanlı Devleti ilk dış borcu Kırım savaşı sırasında İngiltere'den aldı.(1854) Osmanlı Devleti Paris anlaşması sırasında Avrupalı devletlerin tam desteğini kazanmak için azınlıklara geniş haklar tanıyan Islahat Fremanı'nı ilan etti. ​

Islahat Fermanı (1856)

Paris anlaşması görüşmeleri sürerken Islahat Fermanı ilan edilmişti.(1856) Bu Fermanla ilgili bir madde Paris Anlaşmasında da yer aldı. ​

Islahat Fermanı kaynağını ve ortaya çıkış nedenini yabancı devletlerden almaktadır. Bu fermanın esasları Fransa'nın ısrarı ile Avusturya, İngiltere ve Fransa tarafından belirlenmiştir. Osmanlı Devleti Paris antlaşması şartlarını lehine çevirmek için bu fermanı ilan etmiştir.​

• Din ve mezhep hürriyeti sağlanarak azınlıklara okul, kilise ve hastane açma hakkı verilecek.

• Azınlık ve yabancılara küçük düşürücü sözler söylenmeyecek

• Azınlıklar da bütün devlet memurluklarına girebilecek.

• Askerlik işleri yeniden düzenlenecek, azınlıklardan askerlik için bedel kabul edilecek.

• Vergi sistemi yeniden düzenlenecek. İltizam usulü kaldırılacak.

• Mahkemelerde herkes inancına göre yemin edecek, karma mahkemeler kurulacak.

Abdulaziz Dönemi (1861-1876)

Abdülaziz​

Bu Dönemde, Rusya'nın Balkanlarda panslavizm idealini yaymaya başlamasıyla isyanlar başlamıştır. ​

Avrupalıların duruma müdahalesiyle Osmanlı Devleti Halepa Fermanı'nı ilan etmiş ve Giritlilere vergi muafiyeti getirilmiştir. Mısır Hidivi İsmail Paşa'nın gayretleri ve Fransa'nın desteğiyle 1869'da Süveyş Kanalı açılmış, böylece coğrafi keşiflerle önemini yitiren Mısır ve Akdeniz yeniden canlanmıştır. Bu durum Avrupalı devletlerin Mısıra sahip olma arzunu artırmıştır. ​

Beylerbeyi ve Çırağan sarayları yapılmıştır.​

Avrupalı Devletler azınlıklarla ilgili ağır istek ve tehditlerden oluşan Berlin Memorandum'unu ilan ettiler. Avrupada önemli gelişmeler görülmüş, İtalya (1870), ve Almanya (1871) siyasi birliklerini tamamlayarak siyasi güç olarak ortaya çıktılar. ​

V. Murat Dönemi

V. Murat Abdülaziz'in tahttan indirilmesi sonucu padişah oldu.(1876) Ancak sağlığının yerinde olmadığı görüldü. Bu durum karşısında başta Mithat Paşa olmak üzere önde gelen devlet adamları toplam 99,5 gün tahtta kalan V. Murat'ı tahttan indirerek Meşrutiyeti ilan etme sözü veren II. Abdülhamit'i tahta çıkardılar. ​

II. Abdülhamit Dönemi (1876-1909)

II. Abdülhamid​

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı

Savaşın nedeni, İstanbul ve Londra Konferansı kararlarının Osmanlı tarafından kabul edilmemesi ve Rusya'nın Panslavist politikası ve sıcak denizlere inme çabasıdır. ​

Rusya ilk olarak, Osmanlı'dan Balkanlarda ıslahat yapmasını istemiştir. Çünkü Rusya da içinde bulunduğu karışıklıklar dolayısıyla olası bir savaştan çekinmekteydi. Ancak Osmanlı savaş çıkacağını bile bile bu istekleri reddetmiştir.​

Çünkü Islahat Fermanı nedeniyle, kamuoyu tarafından reformlara büyük bir tepki vardı. ​

Rusya tüm bu sebeplerden dolayı Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti. ​

Savaş, Doğu ve Batı cephesi olarak ikiye ayrılmıştı. ​

Batı cephesinde, Plevne'ye kadar ilerleyen Rus kuvvetlerini, Gazi Osman Paşa durdurdu. Ancak kaledeki kıtlık dolayısıyla, taarruzu deneyen Osman Paşa başarılı olamadı. ​

1878'de Osmanlı toprakları​

Ruslar doğuda Erzurum'a kadar ilerlediler. Rus ordusu Aziziye Tabyalarında Şehit Halil Başkan Paşa tarafından durduruldu. Ancak ağır kış şartlarına dayanamayan Osmanlı kuvvetleri, Rus ordular karşısında tutunamadı. ​

Ruslar batıda Edirne ve doğuda Kars'a kadar girdiler. ​

Sonuç olarak da, iki taraf arasında Ayestafanos Antlaşması imzalandı. ​

Bu anlaşma Rusya'ya sıcak denizlere inme konusunda Balkan ve Doğu koridorunu açmıştır. Bu durum Avrupa devletlerin tepkisine neden olmuş, Rusya yeni bir savaşı göze alamadığından Berlin'de bir kongre toplanmasını kabul etmiştir.​

Bu antlaşma yürürlüğe girmemiş, bunun yerine Berlin antlaşması imzalanmıştır. ​

Berlin Kongresi ve antlaşması(1878)

Bu sırada İngiltere, Osmanlı Devletine Kıbrıs'ın kendisine bir üs olarak verilmesi durumunda kongrede Osmanlı Devletini savunacağını söyledi. Osmanlı İngiltere'nin bu isteğini kabul etmek zorunda kaldı. ​

Bu antlaşma ile Osmanlı'nın dağılma süreci hızlandı. İngiltere de Osmanlı topraklarının parçalanmasına katıldı. Bu yüzden Osmanlının dış politikasında İngiltere'den boşalan yeri Almanya almaya başladı. Ermeni meselesi ilk defa uluslararası bir antlaşmada yer almış, Ermeni Meselesi Ermenilerin değil Osmanlı'yı parçalamak isteyen devletlerin meselesi olarak ortaya çıkmıştır. Osmanlının 19. yy.da en çok toprak kaybettiği antlaşmadır. Anlaşmadan en karlı çıkan, Bosna-Hersek üzerinde haklar elde eden Avusturya ve Kıbrıs'ı üs olarak alan ingiltere'dir. ​

V. Mehmet Reşad Dönemi (1909-1918)

Sultanahmet Meydanında miting, 1908​

Trablusgarp Savaşı (1911)

XX. yy. başında Kuzey Afrika'da sadece Trablusgarp Osmanlı egemenliğinde kalmıştı. (Daha önce Cezayir'i ve Tunus'u ve Fas'ı Fransızlar işgal etmiş, Mısır'ı da İngilizler işgal etmişlerdi.) ​

İtalya'nın gelişen sanayisi için hammadde ve pazar arayışı, bunun içinde Osmanlının elindeki Trablusgarp'a asker çıkarmaları savaşı tetikleyen bazı nedenlerdi. ​

Trablusgarp'ı ele geçirmekte zorlanan İtalyanlar Oniki Ada ve Rodos'u işgal ettiler. Bu sırada Balkan Savaşı patlak verince Osmanlı Devleti barış imzalamak zorunda kaldı. İtalyanlarla Uşi (Ouchy)Antlaşması imzalandı.(1912) Anlaşmaya göre Osmanlının Kuzey Afrikadaki son toprağı olan Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı. ​

Balkan Savaşları

Balkan savaşlarında göçen Müslüman halk​

Rusyanın Panslavist politikası ve sıcak denizlere inme düşüncesi doğrultusunda Balkan Devletlerini Osmanlıya karşı kışkırtması sonucu çıkmıştır.​

İngiltere, Osmanlı-Almanya yakınlaşmasından rahatsızlık duyuyordu. Çünkü Almanya hem Avrupa'nın güçlü bir devleti hem de İngiltere'nin sömürgelerine göz diken bir tavırda idi. İngiltere Almanya tehlikesine karşı daha zayıf durumda olan Rusya'yı kullanmaya karar verdi. ​

I. Balkan Savaşı

I. Balkan Savaşı'nda cepheden dönen iki Türk askeri​

Rusların kışkırtmasıyla Sırbistan, Yunanistan, Karadağ ve Bulgaristan aralarında anlaşarak Osmanlı Devletine savaş açtılar.​

Osmanlı Ordusunun bir bölümü savaştan önce terhis edilmişti. Bu duruma bir de subaylar arasındaki siyasi çekişmeler eklenince Osmanlı Devleti bütün cephelerde yenildi.​

Makedonya, Batı Trakya, Edirne ve Kırklareli işgal edildi. Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti. ​

Sonuçta, Balkanların yeni haritasını belirlemek amacıyla Londra Konferansı toplandı.(1912) Londra Konferansında Osmanlı devleti Midye-Enez çizgisinin batısında kalan topraklarını kaybetti. (Makedonya, Batı Trakya, Edirne, Kırklareli). Ayrıca Bozcaada ve Gökçeada dışındaki Ege adaları Yunanistan'a geçti. ​

II. Balkan Savaşı

I. Balkan savaşında en çok toprağı Bulgaristan almıştı. Bu durumdan memnun olmayan Yunanistan, Sırbıstan, Karadağ ve Romanya Bulgaristan'a savaş açtılar. Bu durumdan faydalanan Osmanlı Devleti'de savaşa girerek Edirne ve Kırklareli'yi Bulgarlardan geri aldı. ​

Osmanlı Devleti Bulgaristan ile İstanbul Antlaşması'nı, Yunanistan ile Atina Anlaşmalarını imzaladı.(1913) İstanbul ve Atina Antlaşmalarında Bulgaristan ve Yunanistanda yaşayan Türklere Azınlık statüsü verildi. Balkan Savaşlarından sonra Talat, Cemal ve Enver Paşaların devlet idaresindeki etkinliği arttı. ​

I. Dünya Savaşı (1914-1918)

Breslau'

Almanya ve İtalya'nın gelişen sanayileri için hammadde ve pazara ihtiyaç duymaları, bu nedenle İngiltere ve Fransanın sömürgelerine göz dikmeleri, Fransanın 1871'de kaybettiği Alsas-Loren Bölgesini Almanlardan geri almak istemesi, Avusturya-Macaristan imparatorluğu'nun Rusların Panslavist politikasından rahatsız olması gibi sebeplerle I. Dünya Savaşı patlak verdi. ​

Avusturya-Macaristan Veliahtı Saraybosna'da bir Sırplı tarafından öldürüldü. Bunun üzerine Avusturya Sırbistan'a savaş ilan etti, Rusya Sırbistanın yanında yer aldı, Fransa Rusya'yı destekledi. Almanya ve İngiltere'nin de katılmasıyla savaş genişledi. ​

İtalya savaş başladıktan sonra grup değiştirerek İtilaf Devletlerinin yanında savaşa katılmıştır. ​

Osmanlı Devleti burada ittifak grubundaydı ve yenilen taraf oldu. ​

• Erzurum'un harap olması

​

• Sarıkamış'ta Rus askerleri

​

• İngilizler Bağdat'a giriyor. 1917

• Çanakkale Savaşları

• Arap Ayaklanması

• I Dünya Savaşı sürecinde ayaklanan Ermeniler

​