NİZAMÜLMÜLK
Asıl adı, İbû Ali Hasan olan Nizamülmülk, Doğu
tarihinin yazdığı en büyük devlet adamlarından biridir. O, âdil bir “Vezir-i
âzam” olmakla kalmamış, üniversiteler kurmak suretiyle bilimin yayılmasına
çalışmıştır. Büyük sanatkâr ve bilginleri korumuş, değerli eserler yazmış ve
hükümdarlara en doğru yolu göstermiştir. Bütün bu büyük özelliklerinden dolayı
ona “Memleketin nizamlarının kurucusu” anlamına gelen Nizamülmülk adı
verildi.
Nizamülmülk 1017 tarihinde Horasan’ın Tus şehrinde doğdu ve
zamanının ünlü hocalarından ders alarak yetişti. Aklı, bilgisi ve büyük insanlık
meziyetleri ile önce Belh Hâkimi Ali Bin Şadan’ın emrine girdi. Daha sonra yeni
kurulmakta olan Selçuklu Devleti’nin hizmetine girerek Davut Bin Mikâil’in, Alp
Aslan’ın , Melikşah’ın baş vezirliğini ve danışmanlığını yaptı. Onun üstün
yeteneklerinden dolayı her hükümdar kendisini daha sonraki hükümdara tavsiye
ediyordu.
Nizamülmülk’ün Selçuk Devleti’nin kuruluş ve gelişmesinde,
sağlam bir devlet olarak organize edilişinde büyük rolü vardır. Ünlü Hasan
Sabbah ile Ömer Hayyam’ı korudu. Bağdat ve İsfahan’da iki büyük ilim müessesesi
kurdurdu. Adaleti gerçekleştirmeğe çalıştı ve şiirler yazdı.
Nizamülmülk’ün yazdığı Siyasetname adlı değerli eser Batı dillerine de
çevrildi. Bu eser memleketimizde de yayınlandı. Nizamülmülk bu eserinde,
hükümdarlara ve devlet adamlarına birçok örnekler vererek yol göstermekte ve
devlet yönetiminin çeşitli yönlerini incelemektedir.
Ona göre; “Hiçbir
hükümdar veya ferman sahibi kimse bu eseri okumaktan kendisini uzak tutamaz”.
“Bir hükümdarın halkına vereceği en büyük ihsan adalettir. Halk adaletle
yönetimden memnun olursa, o memleket yaşar ve her gün kudret ve güç kazanır.
Memleket zulüm ile yaşayamaz. Hükümdar, zulüm görmüş olanların şikâyetlerini
bizzat dinlemeli, zâlimden hakkı alıp zulüm görene
vermelidir.”
Nizamülmülk, 1096 yılında hançerlenerek
öldürülmüştür.
Asıl adı, İbû Ali Hasan olan Nizamülmülk, Doğu
tarihinin yazdığı en büyük devlet adamlarından biridir. O, âdil bir “Vezir-i
âzam” olmakla kalmamış, üniversiteler kurmak suretiyle bilimin yayılmasına
çalışmıştır. Büyük sanatkâr ve bilginleri korumuş, değerli eserler yazmış ve
hükümdarlara en doğru yolu göstermiştir. Bütün bu büyük özelliklerinden dolayı
ona “Memleketin nizamlarının kurucusu” anlamına gelen Nizamülmülk adı
verildi.
Nizamülmülk 1017 tarihinde Horasan’ın Tus şehrinde doğdu ve
zamanının ünlü hocalarından ders alarak yetişti. Aklı, bilgisi ve büyük insanlık
meziyetleri ile önce Belh Hâkimi Ali Bin Şadan’ın emrine girdi. Daha sonra yeni
kurulmakta olan Selçuklu Devleti’nin hizmetine girerek Davut Bin Mikâil’in, Alp
Aslan’ın , Melikşah’ın baş vezirliğini ve danışmanlığını yaptı. Onun üstün
yeteneklerinden dolayı her hükümdar kendisini daha sonraki hükümdara tavsiye
ediyordu.
Nizamülmülk’ün Selçuk Devleti’nin kuruluş ve gelişmesinde,
sağlam bir devlet olarak organize edilişinde büyük rolü vardır. Ünlü Hasan
Sabbah ile Ömer Hayyam’ı korudu. Bağdat ve İsfahan’da iki büyük ilim müessesesi
kurdurdu. Adaleti gerçekleştirmeğe çalıştı ve şiirler yazdı.
Nizamülmülk’ün yazdığı Siyasetname adlı değerli eser Batı dillerine de
çevrildi. Bu eser memleketimizde de yayınlandı. Nizamülmülk bu eserinde,
hükümdarlara ve devlet adamlarına birçok örnekler vererek yol göstermekte ve
devlet yönetiminin çeşitli yönlerini incelemektedir.
Ona göre; “Hiçbir
hükümdar veya ferman sahibi kimse bu eseri okumaktan kendisini uzak tutamaz”.
“Bir hükümdarın halkına vereceği en büyük ihsan adalettir. Halk adaletle
yönetimden memnun olursa, o memleket yaşar ve her gün kudret ve güç kazanır.
Memleket zulüm ile yaşayamaz. Hükümdar, zulüm görmüş olanların şikâyetlerini
bizzat dinlemeli, zâlimden hakkı alıp zulüm görene
vermelidir.”
Nizamülmülk, 1096 yılında hançerlenerek
öldürülmüştür.