MEMLÛKLAR DÖNEMİ
MEMLÛKLAR DÖNEMİ (1250-1517)
Türk Memlûk sultanları XIII. yüzyıl ortasında Mısır’a hakim oldular ve halifeliğe sahip çıktılar. İki buçuk yüzyıl süren Memlûk Sultanları döneminde Mısır, özellikle Kahire, en parlak dönemini yaşamış, kentte birçok anıt yapılmış, her alanda olduğu gibi mimarlık alanında da büyük gelişmelere sahne olmuştur. 267 yıllık dönemde (1250-1517) 18 halife gelmiş-geçmiş, I. Mustansır’dan başlayan halifelik, III. Mütevekkil’le son bulmuş ve Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim halifeliği devralmıştır.
Şimdi Memlûklar döneminin önemli mimarlık eserlerini özetleyelim: Sultan Baybars Camii (1267), Sultan Kalavun Cami, türbe ve hastanesi (1285), Melik-en Nâsır Camii (1290’lar), Sultan Hasan Camii (1356-1362) Kahire’deki önemli anıtlardır.
Özelikle Sultan Hasan Camii, orta avlusu, avluya girilen stalaktitli taç kapısı ve 8 sıra pencereli yüksek duvarları ve de minaresi ile bir sanat şaheseridir. Arap yazı sanatı ile bezeli frizler, gümüş kakma kapılar dekoru tamamlar. Bu camide, geleneksel kare plan terk edilmiş, haç planlı camilere geçiş yapılmıştır.
1380-1500’ler arasındaki Çerkes asıllı sultanlardan Berkok, Ferec, Müeyyed, Parsbay ve Kayıtbay’ın inşa ettirdikleri cami ve sultan türbeleri ilginçtir. Kayıtbay Cami, türbe ve Medresesi (1472-1474) dış cephelerinde yatay şeritler halinde siyah-beyaz duvar örgüsü ile bir ilki geçekleştirmiştir. (Bu gelenek, Osmanlı’da küfeki taşı ve horasan tuğlaların yatay şeritler halinde örülmesi ile devam edecektir.) Cami ve türbedeki yüksek boylu küresel kubbelerdeki oyma desenli taş işçilikleri yapılara ilginç özellik kazandırmaktadır. (Kışların hafif ve az yağmurlu geçtiği bu ülkelerde yapılan kubbelerde, herhangi bir metal kaplamaya gerek görülmeden taş kubbe yapılabilmektedir. Kuzey bölgelerdeki kubbeler, Bizans ve Osmanlı’da olduğu gibi kurşun, daha kuzeydeki Avrupa ülkelerinde bakır levha ile kaplanmaktadır.)
YILMAZ ERGÜVENÇ
MEMLÛKLAR DÖNEMİ (1250-1517)
Türk Memlûk sultanları XIII. yüzyıl ortasında Mısır’a hakim oldular ve halifeliğe sahip çıktılar. İki buçuk yüzyıl süren Memlûk Sultanları döneminde Mısır, özellikle Kahire, en parlak dönemini yaşamış, kentte birçok anıt yapılmış, her alanda olduğu gibi mimarlık alanında da büyük gelişmelere sahne olmuştur. 267 yıllık dönemde (1250-1517) 18 halife gelmiş-geçmiş, I. Mustansır’dan başlayan halifelik, III. Mütevekkil’le son bulmuş ve Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim halifeliği devralmıştır.
Şimdi Memlûklar döneminin önemli mimarlık eserlerini özetleyelim: Sultan Baybars Camii (1267), Sultan Kalavun Cami, türbe ve hastanesi (1285), Melik-en Nâsır Camii (1290’lar), Sultan Hasan Camii (1356-1362) Kahire’deki önemli anıtlardır.
Özelikle Sultan Hasan Camii, orta avlusu, avluya girilen stalaktitli taç kapısı ve 8 sıra pencereli yüksek duvarları ve de minaresi ile bir sanat şaheseridir. Arap yazı sanatı ile bezeli frizler, gümüş kakma kapılar dekoru tamamlar. Bu camide, geleneksel kare plan terk edilmiş, haç planlı camilere geçiş yapılmıştır.
1380-1500’ler arasındaki Çerkes asıllı sultanlardan Berkok, Ferec, Müeyyed, Parsbay ve Kayıtbay’ın inşa ettirdikleri cami ve sultan türbeleri ilginçtir. Kayıtbay Cami, türbe ve Medresesi (1472-1474) dış cephelerinde yatay şeritler halinde siyah-beyaz duvar örgüsü ile bir ilki geçekleştirmiştir. (Bu gelenek, Osmanlı’da küfeki taşı ve horasan tuğlaların yatay şeritler halinde örülmesi ile devam edecektir.) Cami ve türbedeki yüksek boylu küresel kubbelerdeki oyma desenli taş işçilikleri yapılara ilginç özellik kazandırmaktadır. (Kışların hafif ve az yağmurlu geçtiği bu ülkelerde yapılan kubbelerde, herhangi bir metal kaplamaya gerek görülmeden taş kubbe yapılabilmektedir. Kuzey bölgelerdeki kubbeler, Bizans ve Osmanlı’da olduğu gibi kurşun, daha kuzeydeki Avrupa ülkelerinde bakır levha ile kaplanmaktadır.)
YILMAZ ERGÜVENÇ