Leviathan
Su altında yaşayan, dev bir yılana benzeyen canavardır. Su altı cehenneminin bekçisidir. Leviathan adını, şeytanın isimlerinden biri olarak kullananlarda olmuştur. Pek çok hikayeye, sinema filmi ve televizyon dizilerine konu olan Leviathan aynı zamanda Yahudi kültüründe de geçmektedir.
kaynak
Eski İbranice’de Leviathan, modern İbranicede Livyatan olarak söylenen bu ismin anlamı; ‘Kıvrılan, Bükülen’ demektir. Leviathan’dan Tevrat’ta bir su canavarı olarak söz edilir. Bu yüzden onun adı doğrudan su canavarı olarak da kullanılabilir. Edebiyat dünyasının çok ünlü romanlarından biri olan, Herman Melville’in MOBY DICK adlı eserindeki kahraman su canavarı bir Leviathan’dır.Çok büyük balinaları anlatmak için de aynı isim kullanılırken,günümüzde basit balina sözcüğünün karşılığı da modern İbranicede Leviathan’dır.
Tevrat’da:İyov/bap 41, İşaya/bap27:1, Mizmor/74 ve104’de Leviathan’dan bahsedilmektedir.
TEVRAT’TA LEVİATHAN
İyov (Eyüp) kitabının 41. bölümünde, Tanrı’nın İyov’a hitaben yaptığı konuşmada, Leviathan bütün detaylarıyla anlatılmaktadır.
"Livyatan’ı olta ile çekebilir misin?
Burnuna sazdan ip takabilir misin?
Yahut çengelle çenesini delebilir misin?
Sana çok yalvarır mı?
Sana tatlı sözler söyler mi?
Ömrünce kölen olmak üzere seninle anlaşır mı?
Kuşla oynar gibi onunla oynar mısın?
Onu kızların için bağlar mısın?
Balıkçılar onu satın alırlar mı?
Tüccarlar arasında onu pay ederler mi?
Derisini kancalarla doldurabilir misin?
Başını da balıkçı zıpkınları ile? (…)
İki çenesinin arasına kim girebilir?
Yüzünün kapı kanatlarını kim açabilir?
Çepeçevre dişleri dehşettir. (…)
Aksırmaları ışık saçar.
Gözleri de fecrin kirpikleri gibidir.
Ağzından alevli meşaleler çıkar…
Burun deliklerinden duman çıkar…
Soluğu közleri tutuşturur,
Ve ağzından alev çıkar (…)
Yüreği taş gibi serttir…
Üzerine varılsa kılıç işe yaramaz
Ne mızrak, ne kargı, ne de zırh…
Derin suları bir kazan gibi kaynatır…
Karada benzeri yoktur
Korkusu olmasın diye yaratılmıştır.”
İyov’un Kitabı’nda sözü edilen Leviathan bahsinde, kitabın yazarı bu dizeleri kaleme alırken, muhtemelen Leviathan’ı Mısır Mitolojisi’ndeki Tanrı Horus’un düşmanı olan timsahla özdeşleştirmiştir. Yani burada Leviathan, İsrail’in düşmanı olan Firavunu yenen metafor olarak kullanılmıştır.
74.Mizmor’un 13.ve 14.dizelerinde Leviathan’dan şöyle bahsedilir:
“Sen kudretin ile denizi böldün;
Deniz canavarlarının başlarını sular içinde kırdın.
Sen Leviathan’ın başlarını ezdin,
Onu çölde yaşayan kavme yiyecek ettin.”
104.Mizmor’un 25-29 dizelerinde
“Su, deniz büyük, her yandan geniş,
Orada sayısız kaynaşanlar,
Küçük ve büyük hayvanlar vardır.
Orada gemiler yürürler
İçinde oynaşsın diye yarattığın Leviathan oradadır.
Hepsi seni bekliyorlar,
Ta ki onlara vaktinde yiyeceklerini veresin.
Onlara verirsin ve toplarlar,
Elini açarsın iyiliğe doyarlar,
Yüzünü gizlersin onlar şaşırırlar,
Soluklarını alırsın, ölürler.”
Bu mizmorda Leviathan canavar tarafıyla değil, sadece denizde yaşayan ve Tanrı’nın yarattığı diğer deniz canlılarından biri olması özelliği ile anlatılmaktadır. Yani gücü Tanrı’nın isteği ile sınırlıdır.
İşaya kitabının 27. bölümünün ilk satırında ise;
“O gün Rab, Leviathan’ı, tez kaçan o yılanı ve Leviatan’ı, dolambaç giden o yılanı, çetin ve iri ve zorlu kılıcı ile yollayacak ve denizde olan canavarı öldürecek.”denmekte.
Din bilginlerine göre İşaya’nın söylediği bu sözler, şöyle yorumlanmaktadır; burada Leviathan, İsrail’in adı belirtilmeyen tarihi/politik düşmanlarını ifade etmek üzere metafor olarak kullanılmıştır.
YAHUDİ EDEBİYATINDA LEVİATHAN
Yahudi edebi kaynaklarında Leviathan, denizlerin en diplerinde yaşayan bir canavar olarak betimlenir. Diğer bir efsanevi yaratık olan Behemoth ile birlikte, Kıyamet Günü, gerçek inançlılara destek olacaktır.
Midraş kitabına göre, Leviathan yaratıldığı zaman, önceleri erkek ve dişi olarak çift yaratılmışlardı. Fakat çoğalmaları halinde; dünyadaki canlıları yok edebileceklerini düşününce, Tanrı dişi olanı öldürdü ve etini, kıyamet gününde, Maşiyah geleceği zaman, gerçek inançlıların yiyebilmesi için sakladı.
Raşi Yaratılış Kitabı ile ilgili yorumlarının 1:21 satırını şöyle yorumlar: “Tanrı su canavarlarını yarattı” cümlesi, efsaneye göre Tanrı, dişi ve erkek Leviathan’ları yarattı. Sonra dişiyi öldürdü, etlerini tuzlayarak inançlılara dağıttı. Böylece canavarlar çoğalmadı ve insanlara zarar veremedi” şeklindedir.
Talmud kitabının Baba Batra 74 b bölümünde “Leviathan yok edilecek,eti de kıyamet günü inançlıların sukasında yemek olarak sunulacaktır.Leviatan’ın derisi sukanın tentesi olarak kullanılacaktır.O gün inançlılar şöyle dua edeceklerdir ‘Evreni ve hepimizi yaratan Tanrı’m,şimdi Leviathan’ın derisinden yapılan bu sukada oturup yemek yiyor ve sana şükrediyorum.Gelecek yıl Yeruşalayim’de olmayı diliyorum.”
Bütün Agada kitaplarında olduğu gibi, Yohanan bar Nafa’nın kitabında da Leviathan’ın anormal büyüklükteki boyutlarından bahsedilmektedir.” Önce hepimiz bir gemiye bindik. Birdenbire, başını denizden çıkaran bir balık gördük. Daha önce anlatıldığı gibi boynuzları vardı. Diğer deniz yaratıklarına hiç benzemiyordu.300 mil hızla yüzen Leviathan’ın kuvvetli ve yırtıcı dişlerini gördük.” Rabbi Yohanan’ın yanında olan Rabbi Dimi ise; “Leviathan acıktığı zaman ağzından yayılan ateşlerle, denizin diplerinin sularını kaynatır. Ve eğer başını kaldırıp, cennete daldırırsa, hiç bir canlı yaratık onun tarafından yutulup yenmekten kurtulamaz. O,aslında Akdeniz’de yaşar ve Yarden(Ürdün) Nehri’nin suları, onun ağzından dökülürler.”
Midraş’ın,Pirke le –Rabbi Eliezer bölümünde,Leviathan’ın,balinanın içindeki Yona’yı(Yunus
Peygamber),balina ile birlikte yuttuğundan bahsederken, canavarın bir balinayı bütün olarak yutacak bir güce sahip olduğunu anlatmaktadır.
Su altında yaşayan, dev bir yılana benzeyen canavardır. Su altı cehenneminin bekçisidir. Leviathan adını, şeytanın isimlerinden biri olarak kullananlarda olmuştur. Pek çok hikayeye, sinema filmi ve televizyon dizilerine konu olan Leviathan aynı zamanda Yahudi kültüründe de geçmektedir.
kaynak
Eski İbranice’de Leviathan, modern İbranicede Livyatan olarak söylenen bu ismin anlamı; ‘Kıvrılan, Bükülen’ demektir. Leviathan’dan Tevrat’ta bir su canavarı olarak söz edilir. Bu yüzden onun adı doğrudan su canavarı olarak da kullanılabilir. Edebiyat dünyasının çok ünlü romanlarından biri olan, Herman Melville’in MOBY DICK adlı eserindeki kahraman su canavarı bir Leviathan’dır.Çok büyük balinaları anlatmak için de aynı isim kullanılırken,günümüzde basit balina sözcüğünün karşılığı da modern İbranicede Leviathan’dır.
Tevrat’da:İyov/bap 41, İşaya/bap27:1, Mizmor/74 ve104’de Leviathan’dan bahsedilmektedir.
TEVRAT’TA LEVİATHAN
İyov (Eyüp) kitabının 41. bölümünde, Tanrı’nın İyov’a hitaben yaptığı konuşmada, Leviathan bütün detaylarıyla anlatılmaktadır.
"Livyatan’ı olta ile çekebilir misin?
Burnuna sazdan ip takabilir misin?
Yahut çengelle çenesini delebilir misin?
Sana çok yalvarır mı?
Sana tatlı sözler söyler mi?
Ömrünce kölen olmak üzere seninle anlaşır mı?
Kuşla oynar gibi onunla oynar mısın?
Onu kızların için bağlar mısın?
Balıkçılar onu satın alırlar mı?
Tüccarlar arasında onu pay ederler mi?
Derisini kancalarla doldurabilir misin?
Başını da balıkçı zıpkınları ile? (…)
İki çenesinin arasına kim girebilir?
Yüzünün kapı kanatlarını kim açabilir?
Çepeçevre dişleri dehşettir. (…)
Aksırmaları ışık saçar.
Gözleri de fecrin kirpikleri gibidir.
Ağzından alevli meşaleler çıkar…
Burun deliklerinden duman çıkar…
Soluğu közleri tutuşturur,
Ve ağzından alev çıkar (…)
Yüreği taş gibi serttir…
Üzerine varılsa kılıç işe yaramaz
Ne mızrak, ne kargı, ne de zırh…
Derin suları bir kazan gibi kaynatır…
Karada benzeri yoktur
Korkusu olmasın diye yaratılmıştır.”
İyov’un Kitabı’nda sözü edilen Leviathan bahsinde, kitabın yazarı bu dizeleri kaleme alırken, muhtemelen Leviathan’ı Mısır Mitolojisi’ndeki Tanrı Horus’un düşmanı olan timsahla özdeşleştirmiştir. Yani burada Leviathan, İsrail’in düşmanı olan Firavunu yenen metafor olarak kullanılmıştır.
74.Mizmor’un 13.ve 14.dizelerinde Leviathan’dan şöyle bahsedilir:
“Sen kudretin ile denizi böldün;
Deniz canavarlarının başlarını sular içinde kırdın.
Sen Leviathan’ın başlarını ezdin,
Onu çölde yaşayan kavme yiyecek ettin.”
104.Mizmor’un 25-29 dizelerinde
“Su, deniz büyük, her yandan geniş,
Orada sayısız kaynaşanlar,
Küçük ve büyük hayvanlar vardır.
Orada gemiler yürürler
İçinde oynaşsın diye yarattığın Leviathan oradadır.
Hepsi seni bekliyorlar,
Ta ki onlara vaktinde yiyeceklerini veresin.
Onlara verirsin ve toplarlar,
Elini açarsın iyiliğe doyarlar,
Yüzünü gizlersin onlar şaşırırlar,
Soluklarını alırsın, ölürler.”
Bu mizmorda Leviathan canavar tarafıyla değil, sadece denizde yaşayan ve Tanrı’nın yarattığı diğer deniz canlılarından biri olması özelliği ile anlatılmaktadır. Yani gücü Tanrı’nın isteği ile sınırlıdır.
İşaya kitabının 27. bölümünün ilk satırında ise;
“O gün Rab, Leviathan’ı, tez kaçan o yılanı ve Leviatan’ı, dolambaç giden o yılanı, çetin ve iri ve zorlu kılıcı ile yollayacak ve denizde olan canavarı öldürecek.”denmekte.
Din bilginlerine göre İşaya’nın söylediği bu sözler, şöyle yorumlanmaktadır; burada Leviathan, İsrail’in adı belirtilmeyen tarihi/politik düşmanlarını ifade etmek üzere metafor olarak kullanılmıştır.
YAHUDİ EDEBİYATINDA LEVİATHAN
Yahudi edebi kaynaklarında Leviathan, denizlerin en diplerinde yaşayan bir canavar olarak betimlenir. Diğer bir efsanevi yaratık olan Behemoth ile birlikte, Kıyamet Günü, gerçek inançlılara destek olacaktır.
Midraş kitabına göre, Leviathan yaratıldığı zaman, önceleri erkek ve dişi olarak çift yaratılmışlardı. Fakat çoğalmaları halinde; dünyadaki canlıları yok edebileceklerini düşününce, Tanrı dişi olanı öldürdü ve etini, kıyamet gününde, Maşiyah geleceği zaman, gerçek inançlıların yiyebilmesi için sakladı.
Raşi Yaratılış Kitabı ile ilgili yorumlarının 1:21 satırını şöyle yorumlar: “Tanrı su canavarlarını yarattı” cümlesi, efsaneye göre Tanrı, dişi ve erkek Leviathan’ları yarattı. Sonra dişiyi öldürdü, etlerini tuzlayarak inançlılara dağıttı. Böylece canavarlar çoğalmadı ve insanlara zarar veremedi” şeklindedir.
Talmud kitabının Baba Batra 74 b bölümünde “Leviathan yok edilecek,eti de kıyamet günü inançlıların sukasında yemek olarak sunulacaktır.Leviatan’ın derisi sukanın tentesi olarak kullanılacaktır.O gün inançlılar şöyle dua edeceklerdir ‘Evreni ve hepimizi yaratan Tanrı’m,şimdi Leviathan’ın derisinden yapılan bu sukada oturup yemek yiyor ve sana şükrediyorum.Gelecek yıl Yeruşalayim’de olmayı diliyorum.”
Bütün Agada kitaplarında olduğu gibi, Yohanan bar Nafa’nın kitabında da Leviathan’ın anormal büyüklükteki boyutlarından bahsedilmektedir.” Önce hepimiz bir gemiye bindik. Birdenbire, başını denizden çıkaran bir balık gördük. Daha önce anlatıldığı gibi boynuzları vardı. Diğer deniz yaratıklarına hiç benzemiyordu.300 mil hızla yüzen Leviathan’ın kuvvetli ve yırtıcı dişlerini gördük.” Rabbi Yohanan’ın yanında olan Rabbi Dimi ise; “Leviathan acıktığı zaman ağzından yayılan ateşlerle, denizin diplerinin sularını kaynatır. Ve eğer başını kaldırıp, cennete daldırırsa, hiç bir canlı yaratık onun tarafından yutulup yenmekten kurtulamaz. O,aslında Akdeniz’de yaşar ve Yarden(Ürdün) Nehri’nin suları, onun ağzından dökülürler.”
Midraş’ın,Pirke le –Rabbi Eliezer bölümünde,Leviathan’ın,balinanın içindeki Yona’yı(Yunus
Peygamber),balina ile birlikte yuttuğundan bahsederken, canavarın bir balinayı bütün olarak yutacak bir güce sahip olduğunu anlatmaktadır.
ALINTI
Son düzenleme: