KURTULUŞ SAVAŞINDA ADANA OLAYLARI
ADANA DA YAŞANAN İŞGAL DİRENİŞ VE KURTULUŞUN KISA ÖYKÜSÜ
Sayın Meslektaşlarım ve sevgili öğrencilerim,hanımefendiler ve beyefendiler …5 Ocak Adana nın kurtuluş bayramı heyecanı ile hepinizi selamlıyorum.
Türk tarihi genel itibari ile bir çok milleti kıskandıracak boyutta zaferlerle doludur. Türk milleti zorluklar karşısında dirençli,başarılar karşısın dada ağır başlılığı ile tanınır.Türkler de vatan sevgisi ,bağımsızlık duygusu,adalet anlayışı çok güçlüdür.Türkler devletsiz yaşamaya tahammül edemez.Başka bir milletin egemenliğin de yaşamamak için harp etmekten de çekinmezler.
I.Dünya savaşın dan Osmanlı devleti mağlup ayrıldı.Mondros ateşkes anlaşmasından sonra İtilaf devletleri Türk topraklarını işgal ve paylaşma girişiminde bulundular.Şark meselesi diye tanımladıkları Osmanlı topraklarını paylaşma ve Türk milletini İstanbul dan ve Anadolu dan atma planlarını uygulamaya koydular.
Paylaşma planları doğrultusunda Fransız birlikleri 18 Aralık 1918 de Adana ya girdiler.General Hamlin Adana da zafer turu attı. Albay Bremond Adana Vali Konağına yerleşti. Fransız askerlerinin çoğunluğu Ermeni kökenli idi. Adana güney illerinde bulunan işgal birliklerinin genel karargâhı oldu. Fransızlar verimli Çukurova topraklarına hâkim olmayı çok önemsiyorlardı. Ayrıca Çukurova üzerinden Kafkasya ve İran’a doğru hâkimiyet sahalarını genişletmeyi planlıyorlardı.
Fransızlar Adana ya geldikten sonra ilk iş olarak kamu binalarına ve özel mekânlara Türk bayrağının asılmasını, Ay yıldızlı başlık giyilmesini yasakladılar.General Gouraud Adana da Türk Mahallelerinden geçerken sorar: Neden her taraf kapalı,buralarda kimse oturmuyor mu? Albay Bremond’un Cevabı: Generalim! Bu semtler de Türkler otururlar. Hıristiyanlara göre vahşi oldukları için sokağa çıkmıyorlar.Mekteb-i İdadi Öğrencileri baskıya rağmen Okula gelen Fransız generali “Gouraud “u alkışlamadılar ve Fransız marşını söylemediler. General bu cev manzarayı görünce Çukurova da Fransız hakimiyeti kurmanın imkansız olduğunu anladı.
Mektebi-Mekteb-i İdadi Müdürü Niyazi bey Türk bayrağını indirmeyi reddetmesi üzerine,okulu basan Fransız askerler bayrağı zorla indirdiler.Bu olaydan sonra okul müdürü,öğretmenler ve öğrenciler okuldan ayrılıp kuva-i milliye birliklerine katıldılar.
Fransız ordusunda bulunan Ermeniler ve Kamavor denilen Ermeni çeteleri Türk halka karşı baskı,şiddet ve öldürme eylemlerine başladılar.Osmanlı hükümetinin olayları protesto etmesinin bir etkisi olmadı. Fransa Adana ve çevresine yüzbin dolayın da Ermeni getirip yerleştirdi. Amaçları bölgede Fransa’ya bağlı bir Ermeni devleti oluşturmaktı. Bölge de Fransa’nın hâkimiyetini güvenceye almak için Ermenileri kullandılar. Kin ve intikam duyguları ile dolu Ermeniler Suriye de Silahlandırılıp Adana ya getirildiler.
Ermeniler Hacıbayram Mahallesinde 64 Türk’ü kamalayarak öldürdüler.O dönemde Ermenilerin Oturduğu Döşeme Mah. Yolunda yakalanan Türkler el ve ayakları bağlanıp su kuyularına ve göletlere atılarak öldürüldü.Dedepınarı ve Camili köylerinde 150 Türk öldürüldü.Tarsus yolu üzerinde bulunan Kahyaoğlu çiftliğinde 27 Erkek,12 Kadın ve 3 çocuk katledildi.Bu insanların karınları deşilmiş,gözleri oyulmuş ve kadınlara tecavüz edilmişti.Türk mahalleleri Ermeni militanlarca sürekli yağmalandı.
Bu olaylar karşısında Türk halkı direnişe geçti.M. Kemal Paşa Adana Cephesindeki direnişi etkili hale getirmek için Kemal ve Osman bey adlı komutanları bölgeye gönderdi. Adana Kuva-i Milliyesi hızla güçlendi. Karaisalı ve Pozantı milli kuvvetlerin üssü oldu.
Fransızlar Türk halkın direncini kırmak için baskı ve şiddetlerini artırdılarv.Çok sayıda Adanalıyı tutuklayıp sürgüne gönderdiler. Adana nın Eski Belediye başkanı Ramazanoğlu Tevfik Kadri beyi 2 mayıs 1919 da köprü başında çarmıha gerildi.Çıplak sırtına ucu telli 20 kırbaç vuruldu.Yakalanan Türkler kale kapısı ve Buğday pazarı meydanlarında idam edildiler,kurşuna dizildiler.Albay Bremond Yılankale yakınlarında yakalanan Türk genci Abdülfetah’ı şehir meydanın da ve halkın gözü önünde kendi tabancası ile vurdu.
Adana da 10 Temmuz 1920 de “kaç ,kaç” olayı yaşandı.Fransızlar ve Ermenilerin saldırı ve katliamları büyük boyutlara ulaşınca onbinlerce Adanalı Türk Adana yı terk etmek zorunda kaldı. 10-14 Temmuz tarihleri arasında Adana halkı Karaisalı ve Pozantı dolaylarına kaçtı.Yörükler onları misafir etti.Bu olay Kuva-i Milliye direnişini güçlendirdi. Musta Kemal paşa ve Fevzi paşa 5 Ağustosta Pozantı kongresine katıldılar.Paşaların bölgeye gelmesi Adanalılar için moral oldu.
Milli kuvvetler Kavaklıhan,Afak ve Karboğazı muharebelerin de Fransızları yendiler.Karboğazın da Binbaşı Menil ve taburu Milli kuvvetlerce esir alındı.Adanalılar, Türk zaferler tarihine yeni sayfalar eklediler.
Fransa 20 Ekim 1921 tarihinde Ankara anlaşması ile yeni Türk devletini tanıdı.Bu anlaşmanın gereği olarak 5 Ocak 1922 de Adana yı terk ettiler. Adanalılar Fransızların ayrıldığı gün 105 m uzunluğunda hazırlanan dev Türk bayrağını Büyük saat ve Ulucamii arasına astılar. Bu tören ileriki yıllarda da tekrarlandı.15 izcinin taşıdığı dev bayrak dalgalandırıldı.Arif Nihat Asya bu olaydan aldığı ilhamla bayrak şiirini yazdı.Bayrak şiir’i ilk olarak da 1940 yılında yani Adananın kurtuluşunun 18 yılında okundu.
Adana’nın kurtuluş mücadelesine öncülük yapan;Tekelioğlu Sinan,Kara Afat,Selahaddin Adil,Manisalı Ali,Osman Çamurdan,İbo Osman,Emin Ağa ,Kılavuz Hatice,Kara Fatma(Adile Onbaşı),Tayyar Rahime,Şehid Duran,Saim bey ve nice isimsiz kahramanı,gazilerimizi,şehitlerimizi saygı ile anıyorum.Mekanları cennet olsun.
Onların bize bıraktıkları kutsal emaneti,vatanı,bayrağı,devleti korumak milli bir görevdir.Onların yazdığı şanlı tarihi,onurlu tarihi, öğrenmek,öğretmek,hafızalarda canlı tutmak geleceğimizin güvencesi olacaktır.Bu duygularla hepinizi saygı ve sevgi ile selamlıyorum. Milletimize ve insanlığa barış ve sevgi dolu bir yaşam diliyorum.
8th January 2012, Abdurrahman Akbilmez tarafından yayınlandı
ADANA DA YAŞANAN İŞGAL DİRENİŞ VE KURTULUŞUN KISA ÖYKÜSÜ
Sayın Meslektaşlarım ve sevgili öğrencilerim,hanımefendiler ve beyefendiler …5 Ocak Adana nın kurtuluş bayramı heyecanı ile hepinizi selamlıyorum.
Türk tarihi genel itibari ile bir çok milleti kıskandıracak boyutta zaferlerle doludur. Türk milleti zorluklar karşısında dirençli,başarılar karşısın dada ağır başlılığı ile tanınır.Türkler de vatan sevgisi ,bağımsızlık duygusu,adalet anlayışı çok güçlüdür.Türkler devletsiz yaşamaya tahammül edemez.Başka bir milletin egemenliğin de yaşamamak için harp etmekten de çekinmezler.
I.Dünya savaşın dan Osmanlı devleti mağlup ayrıldı.Mondros ateşkes anlaşmasından sonra İtilaf devletleri Türk topraklarını işgal ve paylaşma girişiminde bulundular.Şark meselesi diye tanımladıkları Osmanlı topraklarını paylaşma ve Türk milletini İstanbul dan ve Anadolu dan atma planlarını uygulamaya koydular.
Paylaşma planları doğrultusunda Fransız birlikleri 18 Aralık 1918 de Adana ya girdiler.General Hamlin Adana da zafer turu attı. Albay Bremond Adana Vali Konağına yerleşti. Fransız askerlerinin çoğunluğu Ermeni kökenli idi. Adana güney illerinde bulunan işgal birliklerinin genel karargâhı oldu. Fransızlar verimli Çukurova topraklarına hâkim olmayı çok önemsiyorlardı. Ayrıca Çukurova üzerinden Kafkasya ve İran’a doğru hâkimiyet sahalarını genişletmeyi planlıyorlardı.
Fransızlar Adana ya geldikten sonra ilk iş olarak kamu binalarına ve özel mekânlara Türk bayrağının asılmasını, Ay yıldızlı başlık giyilmesini yasakladılar.General Gouraud Adana da Türk Mahallelerinden geçerken sorar: Neden her taraf kapalı,buralarda kimse oturmuyor mu? Albay Bremond’un Cevabı: Generalim! Bu semtler de Türkler otururlar. Hıristiyanlara göre vahşi oldukları için sokağa çıkmıyorlar.Mekteb-i İdadi Öğrencileri baskıya rağmen Okula gelen Fransız generali “Gouraud “u alkışlamadılar ve Fransız marşını söylemediler. General bu cev manzarayı görünce Çukurova da Fransız hakimiyeti kurmanın imkansız olduğunu anladı.
Mektebi-Mekteb-i İdadi Müdürü Niyazi bey Türk bayrağını indirmeyi reddetmesi üzerine,okulu basan Fransız askerler bayrağı zorla indirdiler.Bu olaydan sonra okul müdürü,öğretmenler ve öğrenciler okuldan ayrılıp kuva-i milliye birliklerine katıldılar.
Fransız ordusunda bulunan Ermeniler ve Kamavor denilen Ermeni çeteleri Türk halka karşı baskı,şiddet ve öldürme eylemlerine başladılar.Osmanlı hükümetinin olayları protesto etmesinin bir etkisi olmadı. Fransa Adana ve çevresine yüzbin dolayın da Ermeni getirip yerleştirdi. Amaçları bölgede Fransa’ya bağlı bir Ermeni devleti oluşturmaktı. Bölge de Fransa’nın hâkimiyetini güvenceye almak için Ermenileri kullandılar. Kin ve intikam duyguları ile dolu Ermeniler Suriye de Silahlandırılıp Adana ya getirildiler.
Ermeniler Hacıbayram Mahallesinde 64 Türk’ü kamalayarak öldürdüler.O dönemde Ermenilerin Oturduğu Döşeme Mah. Yolunda yakalanan Türkler el ve ayakları bağlanıp su kuyularına ve göletlere atılarak öldürüldü.Dedepınarı ve Camili köylerinde 150 Türk öldürüldü.Tarsus yolu üzerinde bulunan Kahyaoğlu çiftliğinde 27 Erkek,12 Kadın ve 3 çocuk katledildi.Bu insanların karınları deşilmiş,gözleri oyulmuş ve kadınlara tecavüz edilmişti.Türk mahalleleri Ermeni militanlarca sürekli yağmalandı.
Bu olaylar karşısında Türk halkı direnişe geçti.M. Kemal Paşa Adana Cephesindeki direnişi etkili hale getirmek için Kemal ve Osman bey adlı komutanları bölgeye gönderdi. Adana Kuva-i Milliyesi hızla güçlendi. Karaisalı ve Pozantı milli kuvvetlerin üssü oldu.
Fransızlar Türk halkın direncini kırmak için baskı ve şiddetlerini artırdılarv.Çok sayıda Adanalıyı tutuklayıp sürgüne gönderdiler. Adana nın Eski Belediye başkanı Ramazanoğlu Tevfik Kadri beyi 2 mayıs 1919 da köprü başında çarmıha gerildi.Çıplak sırtına ucu telli 20 kırbaç vuruldu.Yakalanan Türkler kale kapısı ve Buğday pazarı meydanlarında idam edildiler,kurşuna dizildiler.Albay Bremond Yılankale yakınlarında yakalanan Türk genci Abdülfetah’ı şehir meydanın da ve halkın gözü önünde kendi tabancası ile vurdu.
Adana da 10 Temmuz 1920 de “kaç ,kaç” olayı yaşandı.Fransızlar ve Ermenilerin saldırı ve katliamları büyük boyutlara ulaşınca onbinlerce Adanalı Türk Adana yı terk etmek zorunda kaldı. 10-14 Temmuz tarihleri arasında Adana halkı Karaisalı ve Pozantı dolaylarına kaçtı.Yörükler onları misafir etti.Bu olay Kuva-i Milliye direnişini güçlendirdi. Musta Kemal paşa ve Fevzi paşa 5 Ağustosta Pozantı kongresine katıldılar.Paşaların bölgeye gelmesi Adanalılar için moral oldu.
Milli kuvvetler Kavaklıhan,Afak ve Karboğazı muharebelerin de Fransızları yendiler.Karboğazın da Binbaşı Menil ve taburu Milli kuvvetlerce esir alındı.Adanalılar, Türk zaferler tarihine yeni sayfalar eklediler.
Fransa 20 Ekim 1921 tarihinde Ankara anlaşması ile yeni Türk devletini tanıdı.Bu anlaşmanın gereği olarak 5 Ocak 1922 de Adana yı terk ettiler. Adanalılar Fransızların ayrıldığı gün 105 m uzunluğunda hazırlanan dev Türk bayrağını Büyük saat ve Ulucamii arasına astılar. Bu tören ileriki yıllarda da tekrarlandı.15 izcinin taşıdığı dev bayrak dalgalandırıldı.Arif Nihat Asya bu olaydan aldığı ilhamla bayrak şiirini yazdı.Bayrak şiir’i ilk olarak da 1940 yılında yani Adananın kurtuluşunun 18 yılında okundu.
Adana’nın kurtuluş mücadelesine öncülük yapan;Tekelioğlu Sinan,Kara Afat,Selahaddin Adil,Manisalı Ali,Osman Çamurdan,İbo Osman,Emin Ağa ,Kılavuz Hatice,Kara Fatma(Adile Onbaşı),Tayyar Rahime,Şehid Duran,Saim bey ve nice isimsiz kahramanı,gazilerimizi,şehitlerimizi saygı ile anıyorum.Mekanları cennet olsun.
Onların bize bıraktıkları kutsal emaneti,vatanı,bayrağı,devleti korumak milli bir görevdir.Onların yazdığı şanlı tarihi,onurlu tarihi, öğrenmek,öğretmek,hafızalarda canlı tutmak geleceğimizin güvencesi olacaktır.Bu duygularla hepinizi saygı ve sevgi ile selamlıyorum. Milletimize ve insanlığa barış ve sevgi dolu bir yaşam diliyorum.
05.01.2012
Abdurrahman Akbilmez
Tarih Öğretmeni
8th January 2012, Abdurrahman Akbilmez tarafından yayınlandı