Kavram Çeşitleri

Eğer bir kavram aynı türe ait nesnelerin ortak özelliklerini ifade ediyorsa bu kavrama genel kavram adı verilir. Tek tek nesneleri ifade eden kavramlara ise tekil kavram adı verilir. Tekil kavramlar arasında birtakım ilişkiler kurarak genel kavramlara ulaşılır.

Örneğin Ömer ve Doğa birer insan ismi olarak tekil kavramlardır. Fakat “insan” yeryüzündeki bütün herkesi kapsadığından genel kavramdır. Aynı biçimde Dünya, Mars, Neptün birer gezegen adıdır ve bunlar tekil kavramlardır. Fakat “gezegen” kavramı, genel bir kavramdır; çünkü bütün gezegenleri içine alır.

Genel kavramlar; “tümel kavramlar” ve “tikel kavramlar” olarak ikiye ayrılır. Bir kavram, içine aldığı bireylerin tümünü ifade ediyorsa tümel, bir kısmını ifade ediyorsa tikel kavramdır.

Tümel kavramlar kullanılırken genellikle “tüm, bütün, her, hiçbir, hepsi” gibi ifadeler; tikel kavramlar kullanılırken de genellikle “bazı, bir kısım, kimi” gibi ifadeler kullanılır.

Aşağıdaki tabloda bu dört kavram türüne uygun örnekler verilmiştir. Lütfen inceleyiniz:

Genel -Tümel -Tikel- Tekil
insan - tüm insanlar -bazı insanlar -Doğa
kedi - bütün kediler -bazı kediler -Minnoş
çiçek - her çiçek - kimi çiçekler- papatya

Olumlu Kavram ve Olumsuz Kavram Nedir?


Bir kavramın ifade ettiği nitelik eğer gösterdiği nesnede bulunuyorsa o kavram olumlu, gösterdiği nesnede bulunmuyorsa olumsuzdur. Olumlu kavramlar genellikle yalın halde bulunurken ya da “41”, “-li”, “-lu” gibi ekler alırken, olumsuz kavramlar, olumlu kavramlara eklenen “-siz”, “-suz”, “-me”, “-ma” ekleriyle ya da “değildir”, “olmayan” gibi sözcüklerle kurulur.

Lütfen tabloyu inceleyiniz:

Olumlu- Olumsuz
tembel -tembel olmayan
görgülü- görgüsüz
gayretli- gayretsiz
yürüyen -yürümeyen
çirkin- çirkin olmayan


Diğer taraftan, kavramlar arasında çelişiklik ve karşıtlık ilişkisi kurulabilir. Biri diğerinin olumsuzu olan iki kavram arasında ortak bir kavram yoksa bu kavram çifti çelişiktir. Örneğin, “sarı” ile “sarı olmayan” arasında hiçbir renk yoktur. Bir renk ya sarıdır ya da sarı olmayandır. Bu iki kavramı söylediğimiz zaman, zaten bütün renkleri ifade etmiş oluyoruz. Ne var ki, biri diğerinin olumsuzu olan iki kavram arasında ortak bir kavram varsa bu kavram çifti karşıttır. Örneğin, “sarı” ile “kırmızı” arasında “yeşil” ortak kavramdır. Bu durumda, birbirine karşıt olan her kavram aynı zamanda çelişiktir ancak her çelişik kavram aynı zamanda karşıt değildir.

Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM