Kamu kurumu- özel sektör ortaklığı caiz midir?
Doğrudan devletin veya tüzel kişiliğe sahip olan özel idare, belediye ve vakıf gibi kuruluşların ticaret hayatına girmesi caiz olduğu gibi, bunların özel sektörle ortaklıklar tesis etmeleri de mümkün ve caizdir.
Ancak İbn Haldun’a göre Devletin veya onu temsil eden kamu kuruluşlarının ticaret hayatına girmesi olumlu sonuç vermez. Devletin ekonomik hayata müdahalesi toplumun teşebbüs gücünü zayıflatır. Teşebbüs gücü zayıflayan ülkeler yoksullaşır. Halkın yoksullaşması devlet bütçesinin dengesini bozar. Diğer yandan ekonomik faaliyetlerin Devlet eliyle yürütülmesi resmî teşkilatın büyümesine ve bu da devlet gelirlerinin ihtiyaçlara yetişememesine yol açar. Sonuçta bütün bunların faturasını toplum öder.( bk. Feridun Ergin, İktisat, Hamle Mat., İstanbul 1964, s.40; Hamdi Döndüren, Delilleriyle Ticaret ve İktisat İlmihali, s.358, 359)
İbn Haldun’un burada, sermayesinin tamamı veya yarıdan fazlası Devlete ya da kamu kuruluşlarına ait olan, başka bir deyimle yönetimi ve dizginleri kamunun elinde bulunan “iktisadî işletmeler”i kasdettiğinde şüphe yoktur.
Günümüzde Kamu İktisadî Teşebbüslerinin (K.İ.T) çoğunun zararına çalışması ve bu zararın sübvantion yoluyla toplum tarafından karşılanması İbn Haldun’u doğrulamaktadır. Özelleştirmeler yoluyla bu çıkmazdan kurtulma çalışmaları olumlu bir adım sayılabilir.
Kamu kuruluşu ile özel sektörün ortaklaşa kuracağı bir ortaklıkta, kamu kurumunun payı yüzde ellinin altında bulunursa, yukarıda sözünü ettiğimiz sakıncaların söz konusu olmaması gerekir. Çünkü yönetim, şirket paylarının yüzde elliden çoğunu elinde tutan özel sektör tarafında bulunacağı için, burada kârın meydana gelmesi için ekonominin kurallarına uyulmaya çalışılıcağında şüphe yoktur.
Ancak böyle bir ortaklıkta kayıt dışı ekonomi oluşursa, bundan kamunun zarar göreceğinde şüphe yoktur. Yetim malı hükmünde olan kamu malına zarar vermek ise caiz olmaz.
Doğrudan devletin veya tüzel kişiliğe sahip olan özel idare, belediye ve vakıf gibi kuruluşların ticaret hayatına girmesi caiz olduğu gibi, bunların özel sektörle ortaklıklar tesis etmeleri de mümkün ve caizdir.
Ancak İbn Haldun’a göre Devletin veya onu temsil eden kamu kuruluşlarının ticaret hayatına girmesi olumlu sonuç vermez. Devletin ekonomik hayata müdahalesi toplumun teşebbüs gücünü zayıflatır. Teşebbüs gücü zayıflayan ülkeler yoksullaşır. Halkın yoksullaşması devlet bütçesinin dengesini bozar. Diğer yandan ekonomik faaliyetlerin Devlet eliyle yürütülmesi resmî teşkilatın büyümesine ve bu da devlet gelirlerinin ihtiyaçlara yetişememesine yol açar. Sonuçta bütün bunların faturasını toplum öder.( bk. Feridun Ergin, İktisat, Hamle Mat., İstanbul 1964, s.40; Hamdi Döndüren, Delilleriyle Ticaret ve İktisat İlmihali, s.358, 359)
İbn Haldun’un burada, sermayesinin tamamı veya yarıdan fazlası Devlete ya da kamu kuruluşlarına ait olan, başka bir deyimle yönetimi ve dizginleri kamunun elinde bulunan “iktisadî işletmeler”i kasdettiğinde şüphe yoktur.
Günümüzde Kamu İktisadî Teşebbüslerinin (K.İ.T) çoğunun zararına çalışması ve bu zararın sübvantion yoluyla toplum tarafından karşılanması İbn Haldun’u doğrulamaktadır. Özelleştirmeler yoluyla bu çıkmazdan kurtulma çalışmaları olumlu bir adım sayılabilir.
Kamu kuruluşu ile özel sektörün ortaklaşa kuracağı bir ortaklıkta, kamu kurumunun payı yüzde ellinin altında bulunursa, yukarıda sözünü ettiğimiz sakıncaların söz konusu olmaması gerekir. Çünkü yönetim, şirket paylarının yüzde elliden çoğunu elinde tutan özel sektör tarafında bulunacağı için, burada kârın meydana gelmesi için ekonominin kurallarına uyulmaya çalışılıcağında şüphe yoktur.
Ancak böyle bir ortaklıkta kayıt dışı ekonomi oluşursa, bundan kamunun zarar göreceğinde şüphe yoktur. Yetim malı hükmünde olan kamu malına zarar vermek ise caiz olmaz.