BirDevrinSonu
Üye
-
- Katılım
- Ocak 10, 2010
-
- Mesajlar
- 38,599
-
- Tepkime puanı
- 3,179
-
- Puanları
- 354
-
- Konum
- Napıcan ?
1. FİLMLERİN ASA/İSO DEĞERLERİ
1.1. ASA / ISO Ayarları
Fotoğraf kavramının kökeninin Photo (Işık) ve Graphie(yazmak –çizmek)
sözcüklerinden geldiğini biliyorsunuz. Işıkla çizmek sözcüklerindeki gülümseten espri tam yerinde bir saptamadır. Çünkü anlamında ışığın olmadığı yerde fotoğraf olmaz. Gerçek dünyadaki görünümlerin fotoğraf haline getirilebilmesi mutlaka ışık, ışığın yansıyarak kayıt
olduğu film gibi duyarlı bir yüzey, kayıt işlemini yapan yani ışıkla bu yüzeye çizim yapan kullanıcı ve makine donanımı gerekir. Çizmekle işaret edilen anlam ise fotoğrafçının makinesi ve bu alanda kullandığı birçok araç-gereçle ışığı yönlendirip denetim altında tutarak, film gibi duyarlı bir yüzey üzerinde istediği biçimde görüntüler elde etmesini ifade eder. Modülün içeriğini oluşturan işlemlerden SA/ISO Ayarı, Diyafram Ayarı ve Enstantane Ayarı ışığı kontrol altında tutmak için yapılır.
Fotoğraf çekiminin ana ilkesi ışığa karşı duyarlılaştırılmış film ya da dijital sensörün, duyarlık oranına uygun olarak, yeterli bir süre içinde gerekli miktarda ışığı etkisi altında tutulmasıdır. Siz de ortamdaki ışığı kontrol altında tutabilmek için, önce kayıt malzemesinin ışık duyarlılık değerlerini (ASA/ISO hızını) ayarlayıp makinenize tanıtmalı, sonra da bu ayara bağlı olarak iki ayar daha yapmalısınız. Bunlar Diyafram ve Enstantane ayarlarıdır. Bu iki ayarı modül içindeki 2. ve 3. faaliyetlerde ayrıntılı olarak göreceksiniz. Şimdilik
ASA/ISO ayarını daha iyi kavrayarak ayarlamanız için objektiften geçen ışığın miktarını diyafram, ne kadar sürede geçeceğini ise enstantane ayarıyla yapacağınızı bilmeniz yeterli.
ASA /ISO yapmanız için öncelikle kayıt malzemesinin ışıktan etkilenme oranını belirten duyarlık değerlerini ve özelliklerini bilmeniz gerekir.
1.2. ASA/ISO Değerleri
Ülkeden ülkeye değişiklik gösteren film duyarlık ölçü birimi Türkiye’de makineler ve filmler üzerinde ASA, ASA/ISO ya da ASA/DIN standartlarıyla gösterilir. ASA (American Standart Association) Amerikan Standartlar birimi, ISO (International Standart Organisation) ise Uluslararası Standartlar Kurumu birimidir. Fotoğrafçılıkta özellikle filmlerde ASA/ISO değerlerinin yanında bir de daha çok Avrupa ülkelerinde kullanılan ve kısaca DIN (Deutche Industry Normen) olarak adlandırılan Alman ölçü birimi bulunmaktadır. ISO standartında sol tarafa ASA sağ tarafa DIN değerleri yazılır 100ASA/21DIN gibi.
ASA ve DIN duyarlık standardı birbirinden farklı değer birimlerine sahiptir; ancak her iki standardın değerinin de karşılıklı denk düşen bir dizilişleri vardır (64 ASA–19 DIN gibi).
Çizelgede sıralanan tüm değerler kendinden sonraki üçüncü değerin iki katı az duyarlıklı, önceki üçüncü değerden ise iki kat çok duyarlıdır. Üç değerde bir tamamlanan bu katlanmaya, değerler kıyaslanırken bir “stop ya da durak” denebilir. Kısaca çizelgedeki üç basamak bir stop yapar. Örneğin, 200 ASA filmden iki kat yani bir stop daha duyarlı olan
400 ASA, dört kat yani iki stop daha duyarlı olan ise 800 ASA’ dır.
Her biri belirli düzeydeki duyarlığa karşılık gelen bu değerleri aşağıdaki denklik
çizelgesinde inceleyiniz.
ASA/ISO VE DIN DEĞERLERİ DENKLİK ÇİZELGESİ
ASA-ISO DIN
1 1
1.2 2
1.6 3
2 4
2.5 5
3 6
4 7
5 8
6 9
8 10
10 11
12 12
16 13
20 14
25 15
32 16
40 17
50 18
64 19
80 20
100 21
125 22
160 23
200 24
250 25
320 26
400 27
500 28
650 29
800 30
1000 31
1250 32
1600 33
2000 34
2500 35
3200 36
4000 37
Çizelgedeki standart duyarlık değerlerine zamanla teknolojik gelişime bağlı olarak daha duyarlı filmler eklenmektedir.
1.3. Farklı ASA/ISO Değerlerinin Fotoğrafa Etkileri
ASA/ISO değerinin (film duyarlılığının) çekilen fotoğraf üzerinde ışık miktarı ve hız etkisi dışında dört önemli etkisi vardır. ASA/ISO seçimi yaparken filmin yoğunluk, kontrast, gren ve toleranstan nasıl etkileneceğinin bilinmesi ve bu sonuçlara göre tercih edilmesi gerekir. Kısaca kullanılan filmin hızı (ASA/ISO) değeri çekilen görüntüyü yoğunluk, kontrast, gren ve tolerans bakımından etkiler. Bu etkilerin ne olduğunu anlayabilmek ve ona uygun film seçmek için bu kavramları bilmeniz gerekir. Bu konuda yapılan açıklamalara örnek olarak yukarıdaki fotoğrafları inceleyiniz.
Gren: Filmin bir katmanına sürülen gümüş, oluşan kristallerin şeklinin ve
dağılımının sebep olduğu noktacıklardır. Duyarlığı artırmak için düzensiz ve iri
taneli, azaltmak için ise düzenli ve küçük taneli kristaller kullanılır. Filmde
görüntü oluşturan gümüşün iri tanecikli ve düzensiz dağılımı, görüntünün sayısız
küçük noktacık barındıran bir hâl almasına sebep olur. Fotoğraf büyütüldükçe bu
noktacıklar da büyüyerek kalitesiz bir görüntü oluşturur. Düzenli ve küçük
tanecikli olması ise grenlerin görüntülerde büyültmeler dışında belli olmamasına
veya çok küçük olmasına yol açar.
Kontrast: Siyah beyaz fotoğrafta en siyah ve en beyaz yerler arasındaki ton
farkıdır. Yani zıtlığıdır. Renklide ise açık ve koyu renkler arasındaki ton ya da
şiddet farkıdır. Kontrast yükseldikçe görüntülerde siyah ve beyaz belirginleşir,
griler ise kaybolur. Yüksek kontrast renkli ve siyah beyaz fotoğrafta biraz açık ve biraz koyu görüntüleri çok açık ve çok koyu hâle getirip detayları azaltırken,
düşük kontrast çok açık ve çok koyu görüntüleri orta tonda göstererek detayları
artırır.
Yoğunluk: Genellikle kontrastlıkla karıştırılan yoğunluğa keskinlik de denir.
Yoğunluk, yan yana gelen iki farklı renk arasındaki geçiş keskinliğidir. Fotoğrafın
renklerinin birbirinden keskin bir şekilde ayrılması ve doygun görünmesinde
yoğunluk çok etkilidir.
Tolerans: Çekimde oluşan pozlandırma (filmin ya da kartın ışıklandırılması)
hatalarını, filmin telafi etme oranını ifade eder. Ara tonları gösterme ve küçük
pozlama hatalarını telafi etme, yüksek ASA filmlerde daha fazladır.
Genellikle filmlerin duyarlılığı azaldıkça aynı oranda yoğunluğu ve kontrastı artar,
greni ve toleransı azalır. Duyarlık arttıkça gren ve tolerans artar, yoğunluk ve kontrast azalır.
Örneğin, aşağıdaki tabloda ASA’ sı 20 olan, duyarlılık hızı çok düşük bir filmin yoğunluğu çok yüksek olduğu için çizelgede 5 rakamıyla, greni ise çok düşük olduğundan 1 rakamıyla gösterilmiştir.
ASA/ISO ayarı bulunan dijital fotoğraf makineleri içinde geçerli olan bu durum,
aşağıdaki çizelgede 1-2-3-4-5 gibi yaklaşık değerler ve oranlarda genellenerek verilmiştir.
7
FİLMİN
ASA/ISO
ÖZELLİĞİ
Çok az Duyarlı
(Çok Yavaş)
6-20
Az Duyarlı
(Yavaş) 25-50
Normal Duyarlı
(Orta)64-100
Duyarlı (hızlı)
125-500
Çok Duyarlı (Çok
Hızlı) 640-3200
Kontrastlığı 5 4 3 2 1
Yoğunluğu 5 4 3 2 1
Grenliliği 1 2 3 4 5
Toleransı 1 2 3 4 5
Film hız seçimi yapılırken duyarlık oranlarına bağlı olan film özellikleri dikkate
alınmalıdır.
1.4. Dijital ve Manüel Fotoğraf Makinelerinde ASA/ISO Ayarları
SLR (değiştirilebilen objektifli) makinelerin tümünde bulunan ASA/ISO ayarı
genellikle Compact (sabit objektifli) makinelerde bulunmaz. ASA/ISO ayarları analog(filmli) makinelerin mekanik olanlarının sol üst köşesinde bulunan Asa düğmesi duyarlığı düşürmek için sola, artırmak için sağa doğru elle (manüel) çevrilerek yapılırken; elektronik modelleri filmin ASA/ISO değerini dijital makineler gibi otomatik olarak algılar ve makine ekranında gösterir. Ancak bazı durumlarda makinedeki filmin duyarlığının altında ve üstünde film takma olanağı yoksa ASA/ISO ayarı dört stopa kadar, ASA tuşuna basarken ayar yapma düğmesi çevrilerek değiştirilebilir. Örneğin 50 ASA/ISO film 800 ASA/ISO
olarak değiştirilebilir. Ama bu değişikliğin renk ton ve netlikte kalite kaybına neden olacağı unutulmamalı. Dijital makinelerde ise bu ayarlar manüel olarak yapılır. Anolog makinelerin ASA/ISO değer aralığı şimdilik dijital makinelere göre daha geniştir.
Kısaca ASA/ISO ayarlarının yapılışı makine türlerine göre değişiklik göstermektedir.
Yeni model makinelerin ASA/ISO ayar tuşları ve işleyişi kulanım kılavuzlarında
açıklanmaktadır. ASA/ISO ayarı Analog (filmli) makinelere takılan filmin ışık duyarlığını makineye tanıtmak ve bazı durumlarda da makineyi yanıltmak amacıyla; dijitallerde ise görüntüleme çipinin ışığa duyarlığını belirli sınırlar içinde gerektiğinde değiştirmek amacıyla yapılır.
Analog makinelerle çekim yaparken genel kural olarak makinenize kaç ASA
değerinde film takmışsanız ASA/ISO ayarını o değere sabitlemelisiniz. Örneğin filminiz 100 ASA ise makineniz üzerinde ASA değerlerinden 100’ü seçmelisiniz. Çekim yapılan ortamdaki ışık oranı ve nesnelerin hızı uygun diyafram-enstantane ayarı yapmanız için yeterliyse ASA/ISO ayarını filminizi tüketip farklı ASA da bir film takıncaya kadar değiştirmeyiniz. Ancak bazen özel durumlarla karşılaşılabilirsiniz. Örneğin ortamdaki ışığın
istediğiniz diyafram ve enstantane değerleriyle çekim yapmanıza yetmediği durumlarda, düşük ASA’ lı yavaş bir filmle çekim yapmak zorunda kalınabilirsiniz. Bu durumda makinenizi filminizin ASA’ sı farklı olduğu hâlde istediğiniz poz değerlerine yetecek hızlı(duyarlığı fazla) bir ASA değerine ayarlayarak çekim yapmalısınız ve filminizi mutlakaçektiğiniz ASA ya göre yıkatmalısınız. Ortamdaki ışığın istediğiniz diyafram ve enstantanedeğerleriyle çekim yapmanız için çok fazla olduğu durumlarda ise tam ASA değeri düşürülür. Bu ayar biçimine iteleme denir. Oysa dijital makinelerde her poz ya da çekim için
farklı bir ASA/ISO değerini ayarlayabilirsiniz
1.1. ASA / ISO Ayarları
Fotoğraf kavramının kökeninin Photo (Işık) ve Graphie(yazmak –çizmek)
sözcüklerinden geldiğini biliyorsunuz. Işıkla çizmek sözcüklerindeki gülümseten espri tam yerinde bir saptamadır. Çünkü anlamında ışığın olmadığı yerde fotoğraf olmaz. Gerçek dünyadaki görünümlerin fotoğraf haline getirilebilmesi mutlaka ışık, ışığın yansıyarak kayıt
olduğu film gibi duyarlı bir yüzey, kayıt işlemini yapan yani ışıkla bu yüzeye çizim yapan kullanıcı ve makine donanımı gerekir. Çizmekle işaret edilen anlam ise fotoğrafçının makinesi ve bu alanda kullandığı birçok araç-gereçle ışığı yönlendirip denetim altında tutarak, film gibi duyarlı bir yüzey üzerinde istediği biçimde görüntüler elde etmesini ifade eder. Modülün içeriğini oluşturan işlemlerden SA/ISO Ayarı, Diyafram Ayarı ve Enstantane Ayarı ışığı kontrol altında tutmak için yapılır.
Fotoğraf çekiminin ana ilkesi ışığa karşı duyarlılaştırılmış film ya da dijital sensörün, duyarlık oranına uygun olarak, yeterli bir süre içinde gerekli miktarda ışığı etkisi altında tutulmasıdır. Siz de ortamdaki ışığı kontrol altında tutabilmek için, önce kayıt malzemesinin ışık duyarlılık değerlerini (ASA/ISO hızını) ayarlayıp makinenize tanıtmalı, sonra da bu ayara bağlı olarak iki ayar daha yapmalısınız. Bunlar Diyafram ve Enstantane ayarlarıdır. Bu iki ayarı modül içindeki 2. ve 3. faaliyetlerde ayrıntılı olarak göreceksiniz. Şimdilik
ASA/ISO ayarını daha iyi kavrayarak ayarlamanız için objektiften geçen ışığın miktarını diyafram, ne kadar sürede geçeceğini ise enstantane ayarıyla yapacağınızı bilmeniz yeterli.
ASA /ISO yapmanız için öncelikle kayıt malzemesinin ışıktan etkilenme oranını belirten duyarlık değerlerini ve özelliklerini bilmeniz gerekir.
1.2. ASA/ISO Değerleri
Ülkeden ülkeye değişiklik gösteren film duyarlık ölçü birimi Türkiye’de makineler ve filmler üzerinde ASA, ASA/ISO ya da ASA/DIN standartlarıyla gösterilir. ASA (American Standart Association) Amerikan Standartlar birimi, ISO (International Standart Organisation) ise Uluslararası Standartlar Kurumu birimidir. Fotoğrafçılıkta özellikle filmlerde ASA/ISO değerlerinin yanında bir de daha çok Avrupa ülkelerinde kullanılan ve kısaca DIN (Deutche Industry Normen) olarak adlandırılan Alman ölçü birimi bulunmaktadır. ISO standartında sol tarafa ASA sağ tarafa DIN değerleri yazılır 100ASA/21DIN gibi.
ASA ve DIN duyarlık standardı birbirinden farklı değer birimlerine sahiptir; ancak her iki standardın değerinin de karşılıklı denk düşen bir dizilişleri vardır (64 ASA–19 DIN gibi).
Çizelgede sıralanan tüm değerler kendinden sonraki üçüncü değerin iki katı az duyarlıklı, önceki üçüncü değerden ise iki kat çok duyarlıdır. Üç değerde bir tamamlanan bu katlanmaya, değerler kıyaslanırken bir “stop ya da durak” denebilir. Kısaca çizelgedeki üç basamak bir stop yapar. Örneğin, 200 ASA filmden iki kat yani bir stop daha duyarlı olan
400 ASA, dört kat yani iki stop daha duyarlı olan ise 800 ASA’ dır.
Her biri belirli düzeydeki duyarlığa karşılık gelen bu değerleri aşağıdaki denklik
çizelgesinde inceleyiniz.
ASA/ISO VE DIN DEĞERLERİ DENKLİK ÇİZELGESİ
ASA-ISO DIN
1 1
1.2 2
1.6 3
2 4
2.5 5
3 6
4 7
5 8
6 9
8 10
10 11
12 12
16 13
20 14
25 15
32 16
40 17
50 18
64 19
80 20
100 21
125 22
160 23
200 24
250 25
320 26
400 27
500 28
650 29
800 30
1000 31
1250 32
1600 33
2000 34
2500 35
3200 36
4000 37
Çizelgedeki standart duyarlık değerlerine zamanla teknolojik gelişime bağlı olarak daha duyarlı filmler eklenmektedir.
1.3. Farklı ASA/ISO Değerlerinin Fotoğrafa Etkileri
ASA/ISO değerinin (film duyarlılığının) çekilen fotoğraf üzerinde ışık miktarı ve hız etkisi dışında dört önemli etkisi vardır. ASA/ISO seçimi yaparken filmin yoğunluk, kontrast, gren ve toleranstan nasıl etkileneceğinin bilinmesi ve bu sonuçlara göre tercih edilmesi gerekir. Kısaca kullanılan filmin hızı (ASA/ISO) değeri çekilen görüntüyü yoğunluk, kontrast, gren ve tolerans bakımından etkiler. Bu etkilerin ne olduğunu anlayabilmek ve ona uygun film seçmek için bu kavramları bilmeniz gerekir. Bu konuda yapılan açıklamalara örnek olarak yukarıdaki fotoğrafları inceleyiniz.
Gren: Filmin bir katmanına sürülen gümüş, oluşan kristallerin şeklinin ve
dağılımının sebep olduğu noktacıklardır. Duyarlığı artırmak için düzensiz ve iri
taneli, azaltmak için ise düzenli ve küçük taneli kristaller kullanılır. Filmde
görüntü oluşturan gümüşün iri tanecikli ve düzensiz dağılımı, görüntünün sayısız
küçük noktacık barındıran bir hâl almasına sebep olur. Fotoğraf büyütüldükçe bu
noktacıklar da büyüyerek kalitesiz bir görüntü oluşturur. Düzenli ve küçük
tanecikli olması ise grenlerin görüntülerde büyültmeler dışında belli olmamasına
veya çok küçük olmasına yol açar.
Kontrast: Siyah beyaz fotoğrafta en siyah ve en beyaz yerler arasındaki ton
farkıdır. Yani zıtlığıdır. Renklide ise açık ve koyu renkler arasındaki ton ya da
şiddet farkıdır. Kontrast yükseldikçe görüntülerde siyah ve beyaz belirginleşir,
griler ise kaybolur. Yüksek kontrast renkli ve siyah beyaz fotoğrafta biraz açık ve biraz koyu görüntüleri çok açık ve çok koyu hâle getirip detayları azaltırken,
düşük kontrast çok açık ve çok koyu görüntüleri orta tonda göstererek detayları
artırır.
Yoğunluk: Genellikle kontrastlıkla karıştırılan yoğunluğa keskinlik de denir.
Yoğunluk, yan yana gelen iki farklı renk arasındaki geçiş keskinliğidir. Fotoğrafın
renklerinin birbirinden keskin bir şekilde ayrılması ve doygun görünmesinde
yoğunluk çok etkilidir.
Tolerans: Çekimde oluşan pozlandırma (filmin ya da kartın ışıklandırılması)
hatalarını, filmin telafi etme oranını ifade eder. Ara tonları gösterme ve küçük
pozlama hatalarını telafi etme, yüksek ASA filmlerde daha fazladır.
Genellikle filmlerin duyarlılığı azaldıkça aynı oranda yoğunluğu ve kontrastı artar,
greni ve toleransı azalır. Duyarlık arttıkça gren ve tolerans artar, yoğunluk ve kontrast azalır.
Örneğin, aşağıdaki tabloda ASA’ sı 20 olan, duyarlılık hızı çok düşük bir filmin yoğunluğu çok yüksek olduğu için çizelgede 5 rakamıyla, greni ise çok düşük olduğundan 1 rakamıyla gösterilmiştir.
ASA/ISO ayarı bulunan dijital fotoğraf makineleri içinde geçerli olan bu durum,
aşağıdaki çizelgede 1-2-3-4-5 gibi yaklaşık değerler ve oranlarda genellenerek verilmiştir.
7
FİLMİN
ASA/ISO
ÖZELLİĞİ
Çok az Duyarlı
(Çok Yavaş)
6-20
Az Duyarlı
(Yavaş) 25-50
Normal Duyarlı
(Orta)64-100
Duyarlı (hızlı)
125-500
Çok Duyarlı (Çok
Hızlı) 640-3200
Kontrastlığı 5 4 3 2 1
Yoğunluğu 5 4 3 2 1
Grenliliği 1 2 3 4 5
Toleransı 1 2 3 4 5
Film hız seçimi yapılırken duyarlık oranlarına bağlı olan film özellikleri dikkate
alınmalıdır.
1.4. Dijital ve Manüel Fotoğraf Makinelerinde ASA/ISO Ayarları
SLR (değiştirilebilen objektifli) makinelerin tümünde bulunan ASA/ISO ayarı
genellikle Compact (sabit objektifli) makinelerde bulunmaz. ASA/ISO ayarları analog(filmli) makinelerin mekanik olanlarının sol üst köşesinde bulunan Asa düğmesi duyarlığı düşürmek için sola, artırmak için sağa doğru elle (manüel) çevrilerek yapılırken; elektronik modelleri filmin ASA/ISO değerini dijital makineler gibi otomatik olarak algılar ve makine ekranında gösterir. Ancak bazı durumlarda makinedeki filmin duyarlığının altında ve üstünde film takma olanağı yoksa ASA/ISO ayarı dört stopa kadar, ASA tuşuna basarken ayar yapma düğmesi çevrilerek değiştirilebilir. Örneğin 50 ASA/ISO film 800 ASA/ISO
olarak değiştirilebilir. Ama bu değişikliğin renk ton ve netlikte kalite kaybına neden olacağı unutulmamalı. Dijital makinelerde ise bu ayarlar manüel olarak yapılır. Anolog makinelerin ASA/ISO değer aralığı şimdilik dijital makinelere göre daha geniştir.
Kısaca ASA/ISO ayarlarının yapılışı makine türlerine göre değişiklik göstermektedir.
Yeni model makinelerin ASA/ISO ayar tuşları ve işleyişi kulanım kılavuzlarında
açıklanmaktadır. ASA/ISO ayarı Analog (filmli) makinelere takılan filmin ışık duyarlığını makineye tanıtmak ve bazı durumlarda da makineyi yanıltmak amacıyla; dijitallerde ise görüntüleme çipinin ışığa duyarlığını belirli sınırlar içinde gerektiğinde değiştirmek amacıyla yapılır.
Analog makinelerle çekim yaparken genel kural olarak makinenize kaç ASA
değerinde film takmışsanız ASA/ISO ayarını o değere sabitlemelisiniz. Örneğin filminiz 100 ASA ise makineniz üzerinde ASA değerlerinden 100’ü seçmelisiniz. Çekim yapılan ortamdaki ışık oranı ve nesnelerin hızı uygun diyafram-enstantane ayarı yapmanız için yeterliyse ASA/ISO ayarını filminizi tüketip farklı ASA da bir film takıncaya kadar değiştirmeyiniz. Ancak bazen özel durumlarla karşılaşılabilirsiniz. Örneğin ortamdaki ışığın
istediğiniz diyafram ve enstantane değerleriyle çekim yapmanıza yetmediği durumlarda, düşük ASA’ lı yavaş bir filmle çekim yapmak zorunda kalınabilirsiniz. Bu durumda makinenizi filminizin ASA’ sı farklı olduğu hâlde istediğiniz poz değerlerine yetecek hızlı(duyarlığı fazla) bir ASA değerine ayarlayarak çekim yapmalısınız ve filminizi mutlakaçektiğiniz ASA ya göre yıkatmalısınız. Ortamdaki ışığın istediğiniz diyafram ve enstantanedeğerleriyle çekim yapmanız için çok fazla olduğu durumlarda ise tam ASA değeri düşürülür. Bu ayar biçimine iteleme denir. Oysa dijital makinelerde her poz ya da çekim için
farklı bir ASA/ISO değerini ayarlayabilirsiniz