İş ve sosyal güvenlik hukuku final çalışması
Aöf iş ve sosyal güvenlik hukuku yılsonu ders notları
ÜNİTE - 9
İŞÇİ SENDİKASINA ÜYE OLMA HAKKI
1-) Hizmet akdi (sözleşme) ye göre iş yapanlar
2-) Taşıma sözleşmesine göre iş yapanlar (hamallar)
3-) Neşir mukavelesine göre eserini neşire terk etmeyi meslek edinmiş olanlar
4-) Adi şirkette fikri ya da zihni çalışanlar
5-) Milli Savunmada, jandarma Genel komutanlığında ve Sahil Güvenlikte işçi olarak çalışanlar
İŞVEREN SENDİKASINA ÜYE OLMA HAKKI
1-) Gerçek veya tüzel kişiler ya da tüzel olmayan kamu kuruluşları
2-) İşveren vekilleri (sendika kanuna göre işveren vekili işyerinin bütününden sorumludur.)
3-) Adi şirkette fikri ya da zihni çalışanlar
İŞÇİ SENDİKASI ÜYELİĞİNİN KAZANILMASI
16 yaşını dolduranlar sendika üyesi olabilir. Üye kayıt fişi 5 nüsha halinde doldurulur ve notere tasdik ettirilir, sendikaya verilir. Sendika tarafından 15 gün içinde Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığına ve işçinin çalıştığı bölge müdürlüğüne gönderilir. Sendika yetkilisi 30 gün içinde olumlu ya da olumsuz bir karar vermelidir.
İŞVEREN SENDİKASI ÜYELİĞİNİN KAZANILMASI
Tüzel kişi olmayan kamu kuruluşları da üye olabilir. Tüzel olmaları ve reşit olmaları, Üye kayıt fişinin sendikaya verilmesidir. 3 nüsha halinde hazırlanır ve sendikaya verilir, notere gerek yoktur. Hazırlanan nüsha 15 gün içinde Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığına verilir. Sendika yetkilisi 30 gün içinde olumlu ya da olumsuz bir karar vermelidir. Verilmeyen karar olumlu sonuçlanır.
ÜYELİK HAKLARI :Sendikanın bütün faaliyetlerinden ve sağladığı menfaatlerden yararlanmak, Sendikanın faaliyet ve yönetimine katılmaktır.
ÜYELİK BORÇLARI : Sendika düzenine uymak, Yöneticilik ve Temsilcilik görevlerini kötüye kullanmamak, Üyelik aidatını ödemektir. Aylık üyelik aidatı işçinin bir günlük çıplak ücretini geçemez. İşverenin ödeyeceği üyelik aidatı işçilere ödediği bir günlük çıplak ücretler toplamını geçemez.
ÜYE OLMA YASAĞI : Subay ve astsubaylar, Askeri memurlar ve askeri öğrenciler, Erbaşlar, uzatmalı jandarma erleri, askeri hudut ve gümrük muhafaza memurlarıdır. Ancak askeriyede işçi olarak çalışanlar istisnadır.
ÜYELİĞİN DEVAMI : İşçi sendika ve konfederasyonlarının yönetim, denetleme ve disiplin kurullarında görev almalarından dolayı işyerinden ayrılan işçilerin bu göreve getirildikleri anda üyesi bulundukları sendikalardaki üyelik sıfatları devam eder. Yönetim kurullarında işveren, işveren vekili ve işçi temsilcisi sıfatıyla bulunanlarında sendika üyeliği devam eder. İşçinin geçici olarak işsiz kalması ve başka işe geçmesi sendika üyeliğini etkilemez.
ÜYELİĞİN ASKIYA ALINMASI : Silah altındakilerin üyeliği askıya alınır (askerler)
ÜYELİĞİN KENDİLİĞİNDEN SONA ERMESİ : Gerekli koşulların kaybedilmesi halinde sendika üyeliği sona erer. İşçileri iş kolunu değiştirmesi, Gerçek kişinin ölümü, tüzel kişiliğin feshi, infisahı, yaşlılık emeklilik veya malullük aylığı veya toptan ödeme olarak işten ayrılması
ÜYELİKTEN ÇEKİLME : Üyelikten çekilmek isteyen kişi önceden sendikaya bildirmesi ve çekilme bildirimini noter huzurunda imza tasdiki ile yapması gerekir. Çekilen kişi tüzel ise ayrıca imza sirkülerini notere vermelidir. Çekilme işlemi notere başvurudan 1 ay sonra geçerli olacaktır.
ÜYELİKTEN ÇIKARILMA : Üyelikten çıkarılma konusunda karar verecek yetkili organ Sendika Genel kuruludur.
SENDİKALARIN KONFEDERASYONLARA ÜYELİĞİ : Sendikalar sadece bir konfederasyona üye olabilirler, üye olma Sendika Genel kuruluna bağlıdır. Uluslar arası kuruluşlara da üyelik 15 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına talep ile gerçekleşir. KKTC’de bulunan işçi ve işveren kuruluşları TR’deki konfederasyonlara üye olabilir.
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARA KATILMA VE BİRLEŞME
Katılan kuruluşun tüzel kişiliği sona erer ve tüm hak-borçları katınılan kuruluşa geçer.
Bireysel sendika özgürlüğü
Olumlu: bireylerin serbestçe sendika kurma ve sendikalara girme, faaliyette bulunma hakkı
Olumsuz: bireylerin sendikalara girmeme veya girmiş bulunduğu sendikalardan ayrılma hakkı
İşe alınmada korunma çerçevesinde işçi sendikasının güvencesi olarak kurallara aykırı hareket eden işverenlere idari para cezası uygulanır.
Sendika üyeliği nedeniyle işten atılan işçinin işverenine işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikacılık tazminatına hükmedilir.
ÜNİTE - 10
SENDİKALARIN ÇALISMA YAŞAMINA İLİŞKİN FAALİYETLERİ
1-) Toplu iş sözleşmesi akdetmek
2-) Toplu iş uyuşmazlıklarını ilgili makama, arabulucuya, hakem kurullarına veya iş mahkemesine göndermek
3-) Husumete ehil olmak
4-) Grev ve lokavta karar vermek ve idare etmek
SENDİKALARIN SOSYAL YAŞAMA İLİŞKİN FAALİYETLERİ
1-) Üyelerine ve mirasçılarına adli yardımda bulunmak
2-) Toplanan kurullara temsilci göndermek
3-) Teknik ve mesleki eğitim kursları açmak
4-) Nakit mevcudun %5’ini aşmamak kaydıyla sandıklara kredi vermek
5-) Nakit mevcudun %10’unu aşmamak kaydıyla kooperatiflere kredi vermek
6-) Nakit mevcudun %25 ’ini aşmamak şartıyla sağlık, rehabilitasyon yerlerine yardımda bulunmak
7-) Nakit mevcudun %40’ını aşmamak kaydıyla Sınai ve iktisadi teşebbüslere yatırım yapmak
8-) Kurs ve konferanslar tertiplemek
9-) Grev ve Lokavt sırasında üyelere yardım etmek
YASAK OLAN FAALİYETLER
a-) Ülkenin bölünmez bütünlüğünü bozmaya
b-) Laik cumhuriyeti ortadan kaldırmaya
c-) Temel hak ve hürriyetleri yok etmeye yönelik faaliyetlerde bulunulamaz.
d-) Siyasi partilerin adı ve amblemleri, rumuz ve işaretlerini kullanamazlar.
e-) Sendika ve konfederasyonlar ticari faaliyetlerde bulunamazlar.
f-) Silah bulundurma ve yürüyüş yapma yasağı, bildiri yayınlanmasına ilişkin yasaklar
SENDİKALARIN GELİRLERİ
1-) Üyelik ve dayanışma aidatları (dayanışma aidatı üyelik aidatının üçte ikisidir)
2-) Eğlence ve konser gelirleri
3-) Bağışlar
4-) Mal varlıklarının satışından doğan kazançlar
Sendika ve konfederasyonlar devlet kamu kurumları ve kuruluşlarından yardım alamazlar. Ülke içinden başka dış kaynaklardan yardım almak için Bakanlar Kurulu’nunizni gereklidir.Gelirlerini bankada tutmak zorundadırlar.
SENDİKALARIN GİDERLERİ
Gelirlerinin %10’unun üyelerinin eğitim ve mesleki eğitimlerine harcamak zorundalar. Demirbaşlar demirbaş defterine kayıt edilir ve kesinlikle gider olarak görülemez. Kimseye borç veremezler fakat gelirlerinin %5’ini aşmamak koşuluyla sosyal amaçlı harcamalara verebilirler.
SENDİKALARIN İÇ DENETİMİ : Kendi üyeleri ve organlarıyla denetlenmesidir. Genel Kurul denetleme yetkisini Denetleme Kurulu ve denetçiler yardımıyla yerine getirebilir. Bilanço ve hesaplar 3 ay içinde Çalışma ve sosyal Güvenlik bakanlığına bildirilir.
SENDİKALARIN DIŞ DENETİMİ : Devlet denetleme kurulu ve başbakanlık tarafından yapılan denetlemedir. Müesseseler ve her türlü eklentiler, defterler, hesap ve işlemler denetlenir. Ayrıca dış denetim konusunda Yargı denetimine de tabidirler.
SENDİKA FAALİYETLERİNİN DURDURULMASI
1-) Tüzük ve belgelerin kanuna aykırı olması ve eksik bulunması: İş mahkemesi gerekli gördüğü taktirde 3 gün sendika ve konfederasyonları durdurabilir. Eksikliğin giderilmesi için 60 gün süre verilir. Süre içinde eksiklik giderilmezse kapatma işlemi gerçekleşir. Bu tür durdurma bir yaptırımdan çok önlem niteliğindedir.
2-) Dış kaynaklardan izinsiz yardım ve bağış alınması: Tespiti halinde 3-6 ay arası faaliyetler durdurulur ve alınan paralar hazineye gönderilir. Bu tür durdurma yaptırım niteliğindedir.
3-) Kapatmayı gerektiren bir suç nedeniyle dava açılması
SENDİKA FAALİYETLERİNİN SONA ERDİRİLMESİ
1-) Kendiliğinden sona erme (infisah): Borçları ödeyemeyecek duruma gelme, yönetim kurulunun kurulamaz hale gelmesi, Genel Kurul toplantı yeter sayısının sağlanamaması nedeniyle üst üste 2 kez toplanamaması
2-) Dağıtma (fesih)
a-) Kuruluş kararı ile fesih : Genel Kurul kararı ile feshedilebilir. GK’a katılma hakkına sahip üyelerin üçte ikisinin toplantıda bulunması şarttır. Karar yeter sayısı salt çoğunluktur.Üçte ikisi sağlanamazsa ikinci toplantı yapılır ve delege tam sayısının dörtte birinden az olmamak koşulu ile toplantıya katılanların üçte iki çoğunluğu ile alınması gerekir.
b-) Mahkeme kararı ile kapatma : Tüzük ve belgelerin kanuna aykırılığı, devlet-millet bütünlüğünü bozmak, Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, teröre destek olmak kapatma sebebidir. Cumhuriyet savcısınınistemi üzerine kapatılabilir.
Tasfiye : tüzel kişiliği sona erecek sendika ve konfederasyonun mal varlığının aktif ve pasifiyle tespiti ve hukuki işlemlerinin tespitidir. Tasfiye memurlar tarafından yürütülür. Tasfiye sonrası mal varlığı, varsa üyesi bulunduğu konfederasyonadevredilir. Konfederasyon yoksa milli bankalardanbirine yatırılır. Paralar işçilerin mesleki eğitimi ve rehabilitasyon hizmetleri dışında kullanılamaz. Paralar paylaştırılamaz ve tüzel bir kişiye, kuruluşa devredilemez.
ÜNİTE - 11
TOPLU İŞ SÖZLELMESİ
Tanım: İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona erme ile ilgili hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmedir.
Yazılı olarak yapılması zorunludur. Bir yıldan az üç yıldan fazla olamaz. Ancak bir yıldan az süren işlerde yapılabilir. Hazırlandıktan sonra sürenin uzatılması, kısaltılması ve süre bitmeden sözleşmenin sona erdirilmesi söz konusu olamaz.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN NORMATİF (ZORUNLU) HÜKÜMLERİ
Toplu iş sözleşmesinde yer alan, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenleyen hükümlere toplu iş sözleşmelerinin normatif hükümleri denir. Bu hükümler toplu iş sözleşmesinin zorunlu unsurlarındandır.
a-) Kanunda öngörülen orandan daha fazla özürlü çalıştırma
b-) İşçi alımında daha önce çalışanlara öncelik verme
c-) Ücret, fazla çalışma, prim, ikramiye, sosyal yardımlar
d-) Standart fesih sürelerin daha da uzatılması
e-) Bildirimsiz fesih öncesinde disiplin kurulu kararı istenmesi örnek verilebilir.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN BORÇ DOĞURAN HÜKÜMLERİ
Tarafların karşılıklı hak ve borçlarını sözleşmenin uygulanması ve denetlenmesi, uyuşmazlıkların çözümünde başvurulacak yollar borç doğuran hükümlerdir.Zorunlu hükümler değildir.Taraflar borç doğuran hükümler ile üyelerini borç altına sokamazlar. Sendika temsilcilerine oda tahsisi,duruların nerede yapılacağının kararlaştırılması, izin ve disiplin kurullarının oluşturulması, uzlaştırma kurullarının oluşturulması örnek verilebilir.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN TÜRLERİ
A-) İşyeri veya işyerlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi : işçi sendikasının birden fazla işverene ait işyerleri için, bunların işverenlerinin üyesi oldukları işveren sendikası ile tek bir toplu iş sözleşmesi yapması şeklindedir. Buna grup toplu iş sözleşmesi denilmektedir.
B-) İşletme toplu iş sözleşmesi : Aynı iş kolunda birden çok işyerine sahip bir işletme için yapılan toplu iş sözleşmesidir. Grup toplu iş sözleşmesinden farkı her işyerinde ayrı ayrı salt çoğunluğu sağlamak zorunda değildir. İşyeri bir bütün olarak dikkate alınır.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN YAPILMASI
İşçi sendikası oluşturulmalı, toplu görüşmeye çağrı, 3. toplu görüşme aşaması Anlaşma sağlanır, sağlanamazsa arabulucu devreye girer, yine anlaşma sağlanamazsa grev ve lokavt uygulanır. Bunların yasak olduğu yerlerde Yüksek Hakem Kurulu devreye girer.
Toplu İş Sözleşmesi Yapma Ehliyeti Toplu iş sözleşmelerinde taraf olmayı ifade eder.
Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi
İşçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için iki koşul vardır:
a-) Çalışan işçilerin ülke çapında en az %10’unun kendi üyesi olarak kaydetmiş olmasıdır. ( tarım ve ormancılık, avcılık, balıkçılık iş kolu hariç )
b-) İşyeri veya işyerlerinin her birinde çalışan işçilerin salt çoğunluğunun (yarıdan bir fazlası) kendi üyesi olarak kaydetmiş olmasıdır. %10’un saptanmasında Çalışma ve sosyal Güvenlik bakanlığı tarafından Ocak ve Temmuz aylarında yayımlanan istatistikler ele alınır. Bu istatistiklere 15 gün içinde itiraz edilmezse istatistikler geçerli sayılır. İtiraz edilirse Ankara Iş mahkemesi 15 gün içinde karara bağlar.
Yürürlükte bir toplu iş sözleşmesi yoksa yetki verme işlemlerine hemen başlanabilir. Varsa yürürlükteki toplu iş sözleşmesinin bitim tarihinden 120 gün önceden başlanmalıdır.
Yetki tespitinin yapılması : Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası yetkili olduğunu Çalışma ve Sosyal güvenlik bakanlığına bildirir. %10 barajının geçilip geçilmediği kontrol edilir başvuru tarihinden itibaren 6 gün içinde sonuçlanır.
Yetki itirazı : Yetkiye itiraz edilebilmesi için %10 barajı geçilmiş olmalıdır.İtiraz yok ise 6 iş günü içinde yetki belgesi verilir.
Toplu Görüşmeye Çagrı Ve Toplu Görüşme Toplu görüşme için yetki belgesi ile birlikte 15 gün içinde toplu görüşmeye çagrı yapılmış olmalıdır. Yapılmazsa yetki belgesinin bir hükmü kalmaz. Çağrıya icabet edilmezse çağrıyı yapan tarafın yetkisi düşer.
Toplu iş sözleşmesinin imzalanması 60 günlük toplu görüşme süresi sonunda imzalanır.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN HÜKMÜ
Toplu İş Sözleşmesinin İş Sözleşmeleri Karşısındaki Hükmü
1-) Toplu iş sözleşmesinden önce yapılmış olan iş sözleşmeleri, toplu iş sözleşmesine aykırı olarak değiştirilemez.
2-) Toplu iş sözleşmesinden sonra yeni iş sözleşmesi yapılacaksa, toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz.
3-) Toplu iş sözleşmesinden önce yapılmış olan iş sözleşmelerinde toplu iş sözleşmelerine aykırı maddeler varsa, bu maddelerin yerini toplu iş sözleşmesi maddeleri alır.
4-) İş sözleşmesinde düzenlenmemiş konularda, toplu iş sözleşmesinde hüküm varsa doğrudan doğruya bu hükümler uygulanır.
5-) İşçilerin lehine hükümler emredici normda olduğu için bu hususun aksi kararlaştırılamaz.
Sona Eren Toplu İş Sözleşmesinin Hükmü
Toplu iş sözleşmesi sona erene kadar geçerliliğini sürdürür. Toplu iş sözleşmesinin normatif (emredici) kuralları sözleşme sona erse bile devam eder. Toplu iş sözleşmesinin borç doğurucu nitelikteki emirleri ise sözleşme ile birlikte geçerliliğini yitirir.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN YARARLANMA
Üye olan işçilerin yararlanması
Toplu işçi sendikasının imzalandığı tarihte üye olanlar yürürlük tarihinden itibaren, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeiklerinin işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanırlar.
Üye olmayan işçilerin yararlanması
dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma: Üyelik aidatının üçte ikisidir. Talep tarihinden itibaren yararlanılır. Faaliyeti durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez.
Teşmil (genişletme) yoluyla yararlanma Teşmil: Yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesinin uygulama alanını aynı işkolunda faaliyette bulunan fakat toplu iş sözleşmesinin tarafı olmayan başka işçi ve işverenleri de kapsayacak şekilde genişletilmesidir.
Kararı Bakanlar Kurulu verir.
Karar verilmeden önce Yüksek Hakem Kurulu’nungörüşleri alınır.
Bakanlar kurulu normatif (emredici) hükümleri teşmil edebilir.
Taraf işçi sendikasının yazılı onayıyla yararlanma
Yazılı onay verildiği taktirde aidat ödemeden TİSGLK hükümleri saklı kalmak koşuluyla yararlanılabilir.
Aöf iş ve sosyal güvenlik hukuku yılsonu ders notları
ÜNİTE - 9
İŞÇİ SENDİKASINA ÜYE OLMA HAKKI
1-) Hizmet akdi (sözleşme) ye göre iş yapanlar
2-) Taşıma sözleşmesine göre iş yapanlar (hamallar)
3-) Neşir mukavelesine göre eserini neşire terk etmeyi meslek edinmiş olanlar
4-) Adi şirkette fikri ya da zihni çalışanlar
5-) Milli Savunmada, jandarma Genel komutanlığında ve Sahil Güvenlikte işçi olarak çalışanlar
İŞVEREN SENDİKASINA ÜYE OLMA HAKKI
1-) Gerçek veya tüzel kişiler ya da tüzel olmayan kamu kuruluşları
2-) İşveren vekilleri (sendika kanuna göre işveren vekili işyerinin bütününden sorumludur.)
3-) Adi şirkette fikri ya da zihni çalışanlar
İŞÇİ SENDİKASI ÜYELİĞİNİN KAZANILMASI
16 yaşını dolduranlar sendika üyesi olabilir. Üye kayıt fişi 5 nüsha halinde doldurulur ve notere tasdik ettirilir, sendikaya verilir. Sendika tarafından 15 gün içinde Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığına ve işçinin çalıştığı bölge müdürlüğüne gönderilir. Sendika yetkilisi 30 gün içinde olumlu ya da olumsuz bir karar vermelidir.
İŞVEREN SENDİKASI ÜYELİĞİNİN KAZANILMASI
Tüzel kişi olmayan kamu kuruluşları da üye olabilir. Tüzel olmaları ve reşit olmaları, Üye kayıt fişinin sendikaya verilmesidir. 3 nüsha halinde hazırlanır ve sendikaya verilir, notere gerek yoktur. Hazırlanan nüsha 15 gün içinde Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığına verilir. Sendika yetkilisi 30 gün içinde olumlu ya da olumsuz bir karar vermelidir. Verilmeyen karar olumlu sonuçlanır.
ÜYELİK HAKLARI :Sendikanın bütün faaliyetlerinden ve sağladığı menfaatlerden yararlanmak, Sendikanın faaliyet ve yönetimine katılmaktır.
ÜYELİK BORÇLARI : Sendika düzenine uymak, Yöneticilik ve Temsilcilik görevlerini kötüye kullanmamak, Üyelik aidatını ödemektir. Aylık üyelik aidatı işçinin bir günlük çıplak ücretini geçemez. İşverenin ödeyeceği üyelik aidatı işçilere ödediği bir günlük çıplak ücretler toplamını geçemez.
ÜYE OLMA YASAĞI : Subay ve astsubaylar, Askeri memurlar ve askeri öğrenciler, Erbaşlar, uzatmalı jandarma erleri, askeri hudut ve gümrük muhafaza memurlarıdır. Ancak askeriyede işçi olarak çalışanlar istisnadır.
ÜYELİĞİN DEVAMI : İşçi sendika ve konfederasyonlarının yönetim, denetleme ve disiplin kurullarında görev almalarından dolayı işyerinden ayrılan işçilerin bu göreve getirildikleri anda üyesi bulundukları sendikalardaki üyelik sıfatları devam eder. Yönetim kurullarında işveren, işveren vekili ve işçi temsilcisi sıfatıyla bulunanlarında sendika üyeliği devam eder. İşçinin geçici olarak işsiz kalması ve başka işe geçmesi sendika üyeliğini etkilemez.
ÜYELİĞİN ASKIYA ALINMASI : Silah altındakilerin üyeliği askıya alınır (askerler)
ÜYELİĞİN KENDİLİĞİNDEN SONA ERMESİ : Gerekli koşulların kaybedilmesi halinde sendika üyeliği sona erer. İşçileri iş kolunu değiştirmesi, Gerçek kişinin ölümü, tüzel kişiliğin feshi, infisahı, yaşlılık emeklilik veya malullük aylığı veya toptan ödeme olarak işten ayrılması
ÜYELİKTEN ÇEKİLME : Üyelikten çekilmek isteyen kişi önceden sendikaya bildirmesi ve çekilme bildirimini noter huzurunda imza tasdiki ile yapması gerekir. Çekilen kişi tüzel ise ayrıca imza sirkülerini notere vermelidir. Çekilme işlemi notere başvurudan 1 ay sonra geçerli olacaktır.
ÜYELİKTEN ÇIKARILMA : Üyelikten çıkarılma konusunda karar verecek yetkili organ Sendika Genel kuruludur.
SENDİKALARIN KONFEDERASYONLARA ÜYELİĞİ : Sendikalar sadece bir konfederasyona üye olabilirler, üye olma Sendika Genel kuruluna bağlıdır. Uluslar arası kuruluşlara da üyelik 15 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına talep ile gerçekleşir. KKTC’de bulunan işçi ve işveren kuruluşları TR’deki konfederasyonlara üye olabilir.
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARA KATILMA VE BİRLEŞME
Katılan kuruluşun tüzel kişiliği sona erer ve tüm hak-borçları katınılan kuruluşa geçer.
Bireysel sendika özgürlüğü
Olumlu: bireylerin serbestçe sendika kurma ve sendikalara girme, faaliyette bulunma hakkı
Olumsuz: bireylerin sendikalara girmeme veya girmiş bulunduğu sendikalardan ayrılma hakkı
İşe alınmada korunma çerçevesinde işçi sendikasının güvencesi olarak kurallara aykırı hareket eden işverenlere idari para cezası uygulanır.
Sendika üyeliği nedeniyle işten atılan işçinin işverenine işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikacılık tazminatına hükmedilir.
ÜNİTE - 10
SENDİKALARIN ÇALISMA YAŞAMINA İLİŞKİN FAALİYETLERİ
1-) Toplu iş sözleşmesi akdetmek
2-) Toplu iş uyuşmazlıklarını ilgili makama, arabulucuya, hakem kurullarına veya iş mahkemesine göndermek
3-) Husumete ehil olmak
4-) Grev ve lokavta karar vermek ve idare etmek
SENDİKALARIN SOSYAL YAŞAMA İLİŞKİN FAALİYETLERİ
1-) Üyelerine ve mirasçılarına adli yardımda bulunmak
2-) Toplanan kurullara temsilci göndermek
3-) Teknik ve mesleki eğitim kursları açmak
4-) Nakit mevcudun %5’ini aşmamak kaydıyla sandıklara kredi vermek
5-) Nakit mevcudun %10’unu aşmamak kaydıyla kooperatiflere kredi vermek
6-) Nakit mevcudun %25 ’ini aşmamak şartıyla sağlık, rehabilitasyon yerlerine yardımda bulunmak
7-) Nakit mevcudun %40’ını aşmamak kaydıyla Sınai ve iktisadi teşebbüslere yatırım yapmak
8-) Kurs ve konferanslar tertiplemek
9-) Grev ve Lokavt sırasında üyelere yardım etmek
YASAK OLAN FAALİYETLER
a-) Ülkenin bölünmez bütünlüğünü bozmaya
b-) Laik cumhuriyeti ortadan kaldırmaya
c-) Temel hak ve hürriyetleri yok etmeye yönelik faaliyetlerde bulunulamaz.
d-) Siyasi partilerin adı ve amblemleri, rumuz ve işaretlerini kullanamazlar.
e-) Sendika ve konfederasyonlar ticari faaliyetlerde bulunamazlar.
f-) Silah bulundurma ve yürüyüş yapma yasağı, bildiri yayınlanmasına ilişkin yasaklar
SENDİKALARIN GELİRLERİ
1-) Üyelik ve dayanışma aidatları (dayanışma aidatı üyelik aidatının üçte ikisidir)
2-) Eğlence ve konser gelirleri
3-) Bağışlar
4-) Mal varlıklarının satışından doğan kazançlar
Sendika ve konfederasyonlar devlet kamu kurumları ve kuruluşlarından yardım alamazlar. Ülke içinden başka dış kaynaklardan yardım almak için Bakanlar Kurulu’nunizni gereklidir.Gelirlerini bankada tutmak zorundadırlar.
SENDİKALARIN GİDERLERİ
Gelirlerinin %10’unun üyelerinin eğitim ve mesleki eğitimlerine harcamak zorundalar. Demirbaşlar demirbaş defterine kayıt edilir ve kesinlikle gider olarak görülemez. Kimseye borç veremezler fakat gelirlerinin %5’ini aşmamak koşuluyla sosyal amaçlı harcamalara verebilirler.
SENDİKALARIN İÇ DENETİMİ : Kendi üyeleri ve organlarıyla denetlenmesidir. Genel Kurul denetleme yetkisini Denetleme Kurulu ve denetçiler yardımıyla yerine getirebilir. Bilanço ve hesaplar 3 ay içinde Çalışma ve sosyal Güvenlik bakanlığına bildirilir.
SENDİKALARIN DIŞ DENETİMİ : Devlet denetleme kurulu ve başbakanlık tarafından yapılan denetlemedir. Müesseseler ve her türlü eklentiler, defterler, hesap ve işlemler denetlenir. Ayrıca dış denetim konusunda Yargı denetimine de tabidirler.
SENDİKA FAALİYETLERİNİN DURDURULMASI
1-) Tüzük ve belgelerin kanuna aykırı olması ve eksik bulunması: İş mahkemesi gerekli gördüğü taktirde 3 gün sendika ve konfederasyonları durdurabilir. Eksikliğin giderilmesi için 60 gün süre verilir. Süre içinde eksiklik giderilmezse kapatma işlemi gerçekleşir. Bu tür durdurma bir yaptırımdan çok önlem niteliğindedir.
2-) Dış kaynaklardan izinsiz yardım ve bağış alınması: Tespiti halinde 3-6 ay arası faaliyetler durdurulur ve alınan paralar hazineye gönderilir. Bu tür durdurma yaptırım niteliğindedir.
3-) Kapatmayı gerektiren bir suç nedeniyle dava açılması
SENDİKA FAALİYETLERİNİN SONA ERDİRİLMESİ
1-) Kendiliğinden sona erme (infisah): Borçları ödeyemeyecek duruma gelme, yönetim kurulunun kurulamaz hale gelmesi, Genel Kurul toplantı yeter sayısının sağlanamaması nedeniyle üst üste 2 kez toplanamaması
2-) Dağıtma (fesih)
a-) Kuruluş kararı ile fesih : Genel Kurul kararı ile feshedilebilir. GK’a katılma hakkına sahip üyelerin üçte ikisinin toplantıda bulunması şarttır. Karar yeter sayısı salt çoğunluktur.Üçte ikisi sağlanamazsa ikinci toplantı yapılır ve delege tam sayısının dörtte birinden az olmamak koşulu ile toplantıya katılanların üçte iki çoğunluğu ile alınması gerekir.
b-) Mahkeme kararı ile kapatma : Tüzük ve belgelerin kanuna aykırılığı, devlet-millet bütünlüğünü bozmak, Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, teröre destek olmak kapatma sebebidir. Cumhuriyet savcısınınistemi üzerine kapatılabilir.
Tasfiye : tüzel kişiliği sona erecek sendika ve konfederasyonun mal varlığının aktif ve pasifiyle tespiti ve hukuki işlemlerinin tespitidir. Tasfiye memurlar tarafından yürütülür. Tasfiye sonrası mal varlığı, varsa üyesi bulunduğu konfederasyonadevredilir. Konfederasyon yoksa milli bankalardanbirine yatırılır. Paralar işçilerin mesleki eğitimi ve rehabilitasyon hizmetleri dışında kullanılamaz. Paralar paylaştırılamaz ve tüzel bir kişiye, kuruluşa devredilemez.
ÜNİTE - 11
TOPLU İŞ SÖZLELMESİ
Tanım: İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona erme ile ilgili hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmedir.
Yazılı olarak yapılması zorunludur. Bir yıldan az üç yıldan fazla olamaz. Ancak bir yıldan az süren işlerde yapılabilir. Hazırlandıktan sonra sürenin uzatılması, kısaltılması ve süre bitmeden sözleşmenin sona erdirilmesi söz konusu olamaz.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN NORMATİF (ZORUNLU) HÜKÜMLERİ
Toplu iş sözleşmesinde yer alan, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenleyen hükümlere toplu iş sözleşmelerinin normatif hükümleri denir. Bu hükümler toplu iş sözleşmesinin zorunlu unsurlarındandır.
a-) Kanunda öngörülen orandan daha fazla özürlü çalıştırma
b-) İşçi alımında daha önce çalışanlara öncelik verme
c-) Ücret, fazla çalışma, prim, ikramiye, sosyal yardımlar
d-) Standart fesih sürelerin daha da uzatılması
e-) Bildirimsiz fesih öncesinde disiplin kurulu kararı istenmesi örnek verilebilir.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN BORÇ DOĞURAN HÜKÜMLERİ
Tarafların karşılıklı hak ve borçlarını sözleşmenin uygulanması ve denetlenmesi, uyuşmazlıkların çözümünde başvurulacak yollar borç doğuran hükümlerdir.Zorunlu hükümler değildir.Taraflar borç doğuran hükümler ile üyelerini borç altına sokamazlar. Sendika temsilcilerine oda tahsisi,duruların nerede yapılacağının kararlaştırılması, izin ve disiplin kurullarının oluşturulması, uzlaştırma kurullarının oluşturulması örnek verilebilir.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN TÜRLERİ
A-) İşyeri veya işyerlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi : işçi sendikasının birden fazla işverene ait işyerleri için, bunların işverenlerinin üyesi oldukları işveren sendikası ile tek bir toplu iş sözleşmesi yapması şeklindedir. Buna grup toplu iş sözleşmesi denilmektedir.
B-) İşletme toplu iş sözleşmesi : Aynı iş kolunda birden çok işyerine sahip bir işletme için yapılan toplu iş sözleşmesidir. Grup toplu iş sözleşmesinden farkı her işyerinde ayrı ayrı salt çoğunluğu sağlamak zorunda değildir. İşyeri bir bütün olarak dikkate alınır.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN YAPILMASI
İşçi sendikası oluşturulmalı, toplu görüşmeye çağrı, 3. toplu görüşme aşaması Anlaşma sağlanır, sağlanamazsa arabulucu devreye girer, yine anlaşma sağlanamazsa grev ve lokavt uygulanır. Bunların yasak olduğu yerlerde Yüksek Hakem Kurulu devreye girer.
Toplu İş Sözleşmesi Yapma Ehliyeti Toplu iş sözleşmelerinde taraf olmayı ifade eder.
Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi
İşçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için iki koşul vardır:
a-) Çalışan işçilerin ülke çapında en az %10’unun kendi üyesi olarak kaydetmiş olmasıdır. ( tarım ve ormancılık, avcılık, balıkçılık iş kolu hariç )
b-) İşyeri veya işyerlerinin her birinde çalışan işçilerin salt çoğunluğunun (yarıdan bir fazlası) kendi üyesi olarak kaydetmiş olmasıdır. %10’un saptanmasında Çalışma ve sosyal Güvenlik bakanlığı tarafından Ocak ve Temmuz aylarında yayımlanan istatistikler ele alınır. Bu istatistiklere 15 gün içinde itiraz edilmezse istatistikler geçerli sayılır. İtiraz edilirse Ankara Iş mahkemesi 15 gün içinde karara bağlar.
Yürürlükte bir toplu iş sözleşmesi yoksa yetki verme işlemlerine hemen başlanabilir. Varsa yürürlükteki toplu iş sözleşmesinin bitim tarihinden 120 gün önceden başlanmalıdır.
Yetki tespitinin yapılması : Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası yetkili olduğunu Çalışma ve Sosyal güvenlik bakanlığına bildirir. %10 barajının geçilip geçilmediği kontrol edilir başvuru tarihinden itibaren 6 gün içinde sonuçlanır.
Yetki itirazı : Yetkiye itiraz edilebilmesi için %10 barajı geçilmiş olmalıdır.İtiraz yok ise 6 iş günü içinde yetki belgesi verilir.
Toplu Görüşmeye Çagrı Ve Toplu Görüşme Toplu görüşme için yetki belgesi ile birlikte 15 gün içinde toplu görüşmeye çagrı yapılmış olmalıdır. Yapılmazsa yetki belgesinin bir hükmü kalmaz. Çağrıya icabet edilmezse çağrıyı yapan tarafın yetkisi düşer.
Toplu iş sözleşmesinin imzalanması 60 günlük toplu görüşme süresi sonunda imzalanır.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN HÜKMÜ
Toplu İş Sözleşmesinin İş Sözleşmeleri Karşısındaki Hükmü
1-) Toplu iş sözleşmesinden önce yapılmış olan iş sözleşmeleri, toplu iş sözleşmesine aykırı olarak değiştirilemez.
2-) Toplu iş sözleşmesinden sonra yeni iş sözleşmesi yapılacaksa, toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz.
3-) Toplu iş sözleşmesinden önce yapılmış olan iş sözleşmelerinde toplu iş sözleşmelerine aykırı maddeler varsa, bu maddelerin yerini toplu iş sözleşmesi maddeleri alır.
4-) İş sözleşmesinde düzenlenmemiş konularda, toplu iş sözleşmesinde hüküm varsa doğrudan doğruya bu hükümler uygulanır.
5-) İşçilerin lehine hükümler emredici normda olduğu için bu hususun aksi kararlaştırılamaz.
Sona Eren Toplu İş Sözleşmesinin Hükmü
Toplu iş sözleşmesi sona erene kadar geçerliliğini sürdürür. Toplu iş sözleşmesinin normatif (emredici) kuralları sözleşme sona erse bile devam eder. Toplu iş sözleşmesinin borç doğurucu nitelikteki emirleri ise sözleşme ile birlikte geçerliliğini yitirir.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN YARARLANMA
Üye olan işçilerin yararlanması
Toplu işçi sendikasının imzalandığı tarihte üye olanlar yürürlük tarihinden itibaren, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeiklerinin işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanırlar.
Üye olmayan işçilerin yararlanması
dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma: Üyelik aidatının üçte ikisidir. Talep tarihinden itibaren yararlanılır. Faaliyeti durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez.
Teşmil (genişletme) yoluyla yararlanma Teşmil: Yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesinin uygulama alanını aynı işkolunda faaliyette bulunan fakat toplu iş sözleşmesinin tarafı olmayan başka işçi ve işverenleri de kapsayacak şekilde genişletilmesidir.
Kararı Bakanlar Kurulu verir.
Karar verilmeden önce Yüksek Hakem Kurulu’nungörüşleri alınır.
Bakanlar kurulu normatif (emredici) hükümleri teşmil edebilir.
Taraf işçi sendikasının yazılı onayıyla yararlanma
Yazılı onay verildiği taktirde aidat ödemeden TİSGLK hükümleri saklı kalmak koşuluyla yararlanılabilir.