İran Kürt din adamını hem idama hem de 15 yıl hapis cezasına mahkum etti

Diğer etnik yapılarda olduğu gibi İran'da Kürtlerin de kendi dillerinde eğitim görmesi, örgütlenmesi, siyasi parti kurması, dernek açması, gazete kurması yasak. İran'da siyasi faaliyet yürütecek (Halkların Demokratik Partisi/ HDP gibi) herhangi bir parti de yok. Sadece Hizbullah ve devletin kurduğu örgütler kanunen serbest.

İran hapishaneleri politik muhaliflerle dolu. Her yıl yüzlercesi idam ediliyor. Ve bunların çoğu Kürt...

İran'da Sünni Kürtler olduğu gibi Sünnilere yakın sayıda bir Şii Kürt nüfusu da söz konusu. Buna ek olarak Yarsan ve Şebek veya Kakai Kürtleri de var.

İran, anayasasında sadece 'dini azınlık' olarak Yahudiler, Zerdüştîler ve Hristiyanlara atıfta bulunuyor ve onlara anayasal olarak bazı haklar tanınıyor. Bunun dışında Sünni/Şii Kürt ve Beluçlar, Araplar gibi etnik yapılara anayasal olarak herhangi bir hak ve güvence verilmiyor.

İran Kürt bölgelerinde genel olarak Kurmanci, Sorani ve Lori lehçeleri konuşuluyor. Kırmanci Kuzeyde, Sorani orta bölgede, Lori ise güneyde konuşuluyor. Bunların yanı sıra, Kırmanşah'da Bahtiyari, Geylan'da Gilaki ve Hawraman bölgesinde ise Gorani konuşuluyor.

İran'daki Kürtlerin Kürtçe yazınsalı genel olarak birkaç harf farkla Fars alfabesinden oluşuyor.

Kürtler sinema, müzik, sanat, spor ve eğitim alanlarında İran'daki ortalamanın üzerinde.

Behmen Qubadi, Kamkaran, Koma Pornazirî, Şehram Naziri, Mohsen Namjoo vb. uluslararası düzeyde tanınmış kişi ve gruplar.

İrandaki şehirleşme ve ekonomik olarak gelişmemiş, ihmal edilmiş yerler Kürt ve Beluç şehirleri.

İran'da Kürtler yüksek mevkilere getirilmez. Büyük ticaret yapmalarına, genel olarak dükkân, işletme açmalarına da izin verilmez. Bunda mezhebin de rolü vardır. Dolayısıyla Şii Kürtlere biraz daha fazla tolerans tanınır. Lakin İran'da ve Kürt bölgesinde tüm camiler Şii camileridir. Sünni cami yapmak yasaktır.

Tarihsel olarak İran'da Kürtler​

1921'de yönetime askeri bir darbe ile gelen Şah Reza Pehlevi Türkiye'yi ve Mustafa Kemal Atatürk'ü model alıyordu. Yönetime gelir gelmez bir ulus devlet inşa etmeye başlayan Şah Reza, Farslar dışındaki etnik yapıları Farslaştırmaya başladı. Kürtçe okul ve yayını yasaklayan Şah Reza Pehlevi devlet memurluklarını da Kürtlerden alıp Fars ve Azerilere verdi.

1918'de başlayan İsmail Şikak ayaklanmasını da (1922) Türkiye'nin desteği ve diğer Kürt aşiretlerin yardımıyla bastırdı.

Aynı zaman diliminde Türkiye'de Kürtlere ''Dağlı Türk'' denilmeye başlanmış, Kürde, Kürtçeye dair hemen her şey yasaklanmaya başlanmıştı. Şah Reza da buna paralel olarak Kürtlere, 'Dağlı Fars/İranlı, Dağ Farsları/İranlıları' demeye başlamış ve Kürtlere ait hemen her şeyi yasaklamaya koyulmuştu.

Şah Reza Pehlevi iktidarınca Kürtlerin yaşadığı yerlere hiç yatırım yapılmadı, bu bölgelerin ekonomik olarak da çökmesi için çalışıldı. Ne yollar ne de köprüler yapıldı. Şah Reza, kendisine hizmet eden, koruculuk yapan Kürt ağalarını ödüllendirdi, diğerlerine ise baskı yaptı, onları yok etmeye çalıştı.

“İran tam anlamıyla kürtlere soykırım çabasında başaramadığı içinde onlara her türlü zulümü reva görmektedir”