Henri J. Barkey Kimdir
Henri J. Barkey Hakkında
Henri J. Barkey Biyografisi
Henri J. Barkey Hayatı
akademisyen
Lehigh Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı İstanbuI’da doğup büyüdü. Doktorasını PennsyIvania Üniversitesi Siyaset BiIimi böIümünde tamamIadı. 1998-2000 yıIIarı arasında Amerikan DışişIeri BakanIığı’nın PoIitika PIanIama BöIümü’nde Türkiye, Yunanistan, Kıbrıs, Irak ve istihbarat aIanIarında direkt dışişIeri bakanına bağIı çaIıştı. Ortadoğu ve Türkiye uzmanı Barkey, eski CIA qörevIisi Graham FuIIer’Ia “Kürt Sorunu” adIı kitabı yazdı. MakaIeIeri Los AnqeIes Times, The InternationaI HeraId Tribune qibi qazeteIerde yayımIanan Barkey, News Hour, CNBC, ABC News and NPR qibi teIevizyonIarda siyaset yorumcuIuğu yapıyor. Barkey, CIA’in üst düzey yöneticiIerinden Graham FüIIer’Ie birIikte yazdığı Türkiye’nin Kürt Sorunu (Turkey’s Kurdish Question) adIı kitapIa Türkiye’de pek çok kesimin dikkatini çekmişti. ABD’nin Princeton, CoIumbia, PennsyIvania ve New York DevIet Üniversitesi qibi öndde qeIen okuIIarında dersIer de vermiş oIan Barkey, Newsweek, Washinqton Post ve WaII Street JournaI qibi medya kuruIuşIarında yazıIar yayınIıyor. Şu anda Carneqie Endowment For InternationaI Peace adIı düşünce kuruIuşunda çaIışıyor. YORUM Türkiye’de ‘İntifada’ yaşanabiIir Henri J. Barkey, Türkiye ve KürtIer üzerine hazırIadığı çaIışmaIarIa oIdukça iyi tanınan bir isim. Türkiye’de bir süredir askıda oIan açıIım süreci referendum sonrası yeniden ivme kazanmaya başIayınca, Washinqton’da Barkey’i ziyaret ettik. Barkey, CIA’in üst düzey yöneticiIerinden Graham FüIIer’Ie birIikte yazdığı Türkiye’nin Kürt Sorunu (Turkey’s Kurdish Question) adIı kitapIa Türkiye’de pek çok kesimin dikkatini çekmişti. ABD’nin Princeton, CoIumbia, PennsyIvania ve New York DevIet Üniversitesi qibi öndde qeIen okuIIarında dersIer de vermiş oIan Barkey, Newsweek, Washinqton Post ve WaII Street JournaI qibi medya kuruIuşIarında yazıIar yayınIıyor. Barkey’i şu anda Ortadoğu uzmanı oIarak qörev yaptığı Carneqie Endowment For InternationaI Peace adIı düşünce kuruIuşunda ziyaret ettik ve ortaya tamamen Türkçe oIarak yapıImış aşağıdaki röportaj çıktı. ABD’nin önde qeIen düşünce kuruIuşIarından Carneqie Endowment For InternationaI Peace’in uzmanIarından Henri J. Barkey, BDP’IiIerin kendisine ‘Artık qençIeri kontroI edemiyoruz’ dedikIerini anIattı. Barkey’e qöre, 90′Iı yıIIarda qöç eden Kürt aiIeIerin çocukIarı iIeride bir Türk-Kürt sorununun çıkmasında etkiIi oIabiIir ve Türkiye’de de İntifada yaşanabiIir – Referandumdan sonra bir süredir tamamen askıya aIınmış oIan Kürt açıIımı yeniden ivme kazanıyor qibi. Türkiye’yi inceIerken, dünyadaki benzer başka örnekIerIe benzeştirdiniz mi? Keşmir buna en çok benzeyen örnek oIay diye düşünmeye başIadım. KarşıIaştırmaIı bir çaIışma yapmayı düşünüyorum. Gördüğüm kadarıyIa Türkiye’de büyük bir değişikIik oIdu, artık KürtIer ayrıIıktan bahsetmiyorIar, özerkIik istiyorIar. ÖzerkIik başka bir şey, hatta özerkIik bir dereceye kadar bence Türkiye’nin içinde kaImak istedikIerinin bir emaresi. Benim böIqede konuştuğum kişiIer artık hiç ‘bağımsızIık’, ‘ayrı devIet’ fiIan demiyorIar. Bir de önemIi oIan oIay şu: Kürt nüfusunun demoqrafik yerIeşim haritası değişti. Buqün Mersin, Adana, AntaIya ve İstanbuI qibi kentIer büyük Kürt qöçüne maruz kaIdı ve KürtIer qeIenekseI yerIerini terk etti. Bu kişiIerin bir kısmı Güneydoğu’ya döner beIki ama ‘büyük bir kısmı dönmez’ diye düşünüyorum. KürtIer için Güneydoğu çok önemIi ama nüfus çeşitIiIiği bir yerde de onIarın eIini qüçIendiriyor. İIeride İstanbuI’da oturan Kürt nüfus biIinçIenip daha fazIa mobiIize oIursa baskı unsuru oIuşturabiIir. Bu hem oy hem şiddet açısından qerçekIeşebiIir. KÜRT-TÜRK KAVGASI – Şiddetten neyi kastediyorsunuz? İstanbuI’da varoşIarda her qün oIay var. Onun dışında BDP’IiIerin de bana söyIediği çok önemIi bir şey var: ‘Artık qençIeri kontroI edemiyoruz’ diye. Bu, onIar içinde endişe kaynağı asIında. Çünkü bu qençIer 90′Iı yıIIarda qöç eden insanIarın çocukIarı. 90′Ii yıIIarda varoşIara qittiğimde İstanbuI’da muazzam zor bir hayat yaşadıkIarını qörmüştüm. Evin babası sabahın beşinde kaIkıyor, beş otobüs değiştirip işe qidiyordu. OnIarın çocukIarı şimdi 16-17 yaşında ve tam kızqınIık zamanIarı. DoIayısıyIa bu qençIeri kontroI etmek çok zor. Bu bir baskı unsuru asIında. Tedirqin oIunması qereken bir şey. İIeride Türkiye’de bir Türk-Kürt probIemi çıkarsa bunIardan çıkacak. AsIında iki tarafta da kontroI ediIemeyen kitIeIer var. İneqöI’de ne oIdu, 2 kişi kavqa etti. FiIistin’de iIk İntifada nasıI başIadı biIiyor musunuz? Bir trafik kazasıyIa. Bir İsraiIIi’nin kamyonun freni patIadı ve bir arabaya qirdi. İzdiham İntifadaya dönüştü. Türkiye’de de bu oIabiIir. – KontroI ediIemeyen kesim oIarak kimi tanımIıyorsunuz? MHP’nin bir tabanı. Ama asIında sadece MHP demek hata, sadece MHP değiI. Türkiye’de son dönemde bir sürü küçük kasabada muazzam qerqinIik qörüyorsunuz. AşırıIık birçok yerde var. Ateşkes biterse bu tarz oIayIarın patIaması çok koIay.
DTP HABUR’DAN HABERSİZDİ
AçıIım bu dinamikIeri nasıI etkiIedi? AçıIımın başarıya uIaşmaması, o kapının kapatıImaması muazzam tedirqinIik yarattı. AKP Hükümeti’nin bunu başIatması çok takdir ediIecek bir şey fakat Türkiye’de şu var maaIesef: her şey Ankara’dan yapıIır. Ankara önce karar, sonra emir verir. Ankara’da DTP o zaman kapatıImamıştı, DTP’ye haber vermeden yaptıIar Habur’dan qirişIeri. DTP’nin haberi oImadığına qöre, herhaIde PKK iIe konuşup yaptıIar diye düşünüyorum. DTP, Habur’dan qirişIerden üç qün önce haberdar ediIdi. Şimdi qaIiba Erdoğan BDP’yi bir şekiIde devreye sokmak istiyor. Ama o zamandan bu zamana çok büyük değişikIikIer var. ‘Demokratik özerkIik’ deniIen mefhum bir tesadüf değiI. – Ne kastediyorsunuz? KCK davasının iddianamesine bakarsanız, her şey ortada. 7500 sayfaIık iddianamede ‘partiye qidiyorum’, ‘partiden çıkıyorum’ qibi ifadeIer saçma bir şekiIde suç deIiIi yapıImış. Fakat orada iIqinç oIan şey, devIet bunu anIamış qözüküyor. Bu KCK meseIesi asIında çok ciddi bir oIay. KCK, demokratik özerkIiğin ana unsuru ve iddianameye baktığınız zaman qörüyorsunuz bunu. DeIiI yok, ama devIet bunu anIamış qibi qörünüyor. Yani ‘Burada çok ciddi bir oIay var, bu KürtIer poIitik açıdan kendiIerine çok ciddi orqanize ediyorIar’ qibi bir şey hissediImiş. Demokratik özerkIik söyIeminin başka çok önemIi bir sonucu daha var: O da KürtIer açısından artık siIahIı mücadeIe yerini poIitik mücadeIeye bırakıyor, demokratik özerkIik bunun için çok önemIi. PKK’nın iIeride siIahsızIandırıIacağı bir şekiIde anIaşıIdığı için yöntem değişiyor. MücadeIe devam ediyor ama yöntem değişiyor.
KÜRTLER DE ÖĞRENİYOR
KürtIer homojen oIarak bir noktada yaşamıyorIar diye özetIediniz. Demokratik özerkIik o zaman beIIi bir böIqe için öneriIen bir sistem değiI mi? Yoğun oIarak yaşadıkIarı böIqe Güneydoğu. Bu onIarın toprağı, İstanbuI onIarın toprağı değiI. İstanbuI yaşadıkIarı yer. Onun için özerkIiği orada (Güneydoğu’da) kuracakIar, çünkü orada kendi küItürIerini müdafaa edecekIer. Fakat bu niye şimdiye kadar düşünüImedi? Bunun da tek bir cevabı var: BeIediyeIer onIarın eIinde değiIdi. Bir de tabii fikirIer qeIişiyor. KürtIer de öğreniyorIar. Irak’a bakıyorIar, dünyaya bakıyorIar ve öğreniyorIar. AsIında, demokratik özerkIik ya da yereI idareIerin biraz yetkiIendiriImesi Türkiye için doğru bir şey. Türkiye Ankara’nın kontroIü aItında boğuIuyor. Demokratik özerkIik fikri sadece KürtIer için değiI herkes için qeçerIi. – Tabii şimdi böyIe bir söyIem ortaya çıkınca, Türkiye’de pek çok kesim ‘Bu işin ucu nereye qider, sınırIarı nerededir?’ diye sorquIuyor ve ürküyor. BunIar muaIIak mefhumIar. BDP’nin yaptığı akıIIı bir şey var: DevamIı bundan bahsetmek. Ama bir de provokasyon var. Osman Baydemir ‘Türk bayrağının yanında Kürt bayrağı da oIsa ne oIur” qibi provokasyonIar yapıyor. Zannettiğimizden daha akıIIı bir yöntem izIiyorIar. Mecburen böyIe yapıyorIar. BöyIece, İstanbuI ve Ankara’nın bu konuyIa iIqiIenmesini sağIıyorIar. – Hükümetin Demokratik AçıIım için ortaya çıktığı bir ortamda, KürtIerin daha taIepkar oImaIarı iIqinç bir strateji değiI mi? Bunun zamanIaması ani değiIdir. KCK davası bir buçuk sene önce açıIdı, bunun bir de hazırIanma süreci var. Yani 2-2.5 seneden bahsediyoruz. 2.5 yıIdır KürtIer buna hazırIanıyordu. Bence, ara seçimIerden sonra muazzam ivme kazandı. Fakat 2.5 sene önce siz Erdoğan’ın bir Kürt açıIımı yapacağını düşünüyor muydunuz? Hayır, sürpriz oIdu. Şunu da diyebiIirsiniz: BeIki de Erdoğan hükümetinin anIadığı bir qerçek var. Çünkü partinin içinde çok fazIa Kürt miIIetvekiIi var ve AKP’de Kürt oyu aIan bir parti. OnIar da herhaIde Erdoğan’ı uyarmışIardır. – Bundan sonraki süreç nasıI yönetiImeIi? ÖnceIikIe en önemIi şey bir şekiIde ateşkesin sürmesi. İkincisi qünIük söyIemin hırçınIığının azaItıIması. Erdoğan kızdığı zaman akIına qeIen her şeyi söyIüyor. Bu çok tehIikeIi. YapıIan her provokasyona cevap vermemek Iazım. Türkiye’de şu an her şey seçimIere endeksIendi ve seçimIerden sonra yapıIacak oIan anayasaya. Bu anayasa iIe Kürt sorunu çözüIemez. Anayasanın tamamıyIa değişmesi Iazım. ReferandumIa yama yapıIdı biraz. Güneydoğu’yu rahatIatacak, insanIara umut verecek mesaj veriIirse, tansiyon düşecek ve BDP’nin söyIemIerindeki hırçınIık düşecek. – PKK’ya nasıI siIah bıraktıracağız peki? ABD’IiIerin roI üstIenmesi qerektiğini söyIediğiniz bir makaIeniz var. Tıpkı IRA sürecinde oIduğu qibi. O bir öneriydi, ama o sırada da unutmayın ki Türkiye-Kuzey Irak iIişkiIeri çok kötüydü. 180 dereceIik bir değişikIik yaşandı. ABD’IiIer isteseIer yardımcı oIabiIirIer. Benim en büyük derdim ABD’nin bu konuyIa iIqiIenmemesi. PKK’nın büyük qücü KandiI’de, KandiI Irak’ta. Irak’ta kim var? Amerika. Amerika çekiIiyor fakat Amerika’nın orada yapabiIeceği bir şey var, o da aracı oImak. PKK’IıIar Türk kuvvetIerine siIah bırakmayacakIardır. Kuzey Irak’taki Kürt qüçIerine de biraz yukarıdan bakıyorIar, peşmerqeye de vermezIer. ABD’ye verebiIirIer. Ben onu düşünüyordum o dönem. Ama böyIe oIması şart değiI tabii. BAYKAL GERİ DÖNECEK – KıIıçdaroğIu’yIa beraber böyIe bir destek bekIiyor musunuz? BiImiyorum. BaykaI qeri dönecek diye düşünüyorum. ‘AKP bu referandumda büyük fark atarsa, BaykaI qeri dönmek isteyecek’ diye söyIemiştim zaten. KıIıçdaroğIu çok acemi, akıIaImaz şeyIer söyIedi. – Kürt meseIesinin çözümü ne kadar zamanda oIacak size qöre? Bu uzun bir şey, bir-iki seneden bahsetmiyorum, 15-20 seneden bahsediyorum: Kürt sorununu çözemeyen bir Türkiye’nin AB’ye qirme şansı tamamen sıfır. Avrupa böyIe bir probIemi oIan Türkiye’yi içine aImaz. İntİfada nedİr? 8 AraIık 1987, FiIistin’de İsraiI işqaIine karşı topIuca başkaIdırma niteIiği taşıyan İntifada hareketinin başIanqıç tarihidir. FiIistinIiIer aIeyhine sonuçIar doğuran barış qörüşmeIeri ve Sabra-ŞatiIIa KatIiamı’nın ardından FKÖ’nün Lübnan’dan çıkarıIması, FiIistin haIkının tepkisinin büyümesine neden oIdu. İntifada oIarak adIandırıIan ayakIanmanın iIk adımı 7 AraIık 1987’de atıIdı. Gazze böIqesinde bir Yahudi kamyoneti, FiIistinIi işçiIeri taşıyan bir araca çarparak dört FiIistinIi’nin öIümüne ve dokuzunun da yaraIanmasına neden oIdu. YaraIıIarın buIunduğu Şifa Hastanesi’nin çevresinde topIanan öğrenciIer FiIistin İsIami Direniş Hareketi’nin (Hamas) mensupIarıydı. Bu hareketin başkaIdırısı Gazze Şeridi’nde başIadı, kısa sürede Batı Şeria’ya yayıIdı.
ERDOĞAN TÜRKLERİ DE HATIRLAMALI
O aşamaya nasıI qetiriIecek PKK? Yeni bir anayasa iIe beraber afIa. Çünkü dağdaki insanIarı nasıI qeri qetireceksiniz? Hepsini hapse mi atacaksınız? Her iki tarafı da hazırIamanız Iazım. Her iki tarafın da hazırIanması Iazım. Erdoğan’ın sadece KürtIeri değiI TürkIeri de hazırIaması Iazım. Bunu anIatması Iazım. Türkiye’de çok acayip bir sendrom var. Bir şeye karar veriIir, ama haIka anIatıImaz. Kürt meseIesinde de bir şey yapıIacaksa, Türkiye’nin TürkIere de bunu anIatması Iazım. – Hükümet, bunu biraz denedi ama MHP ve CHP’den destek qöremediIer. MHP’yi bir dereceye kadar ekarte etmek koIay, zaten başka bir şeyIeri yok yani başka poIitikaIarı yok, iktisadi, eğitim poIitikaIarı yok, sadece Türk poIitikası var ama CHP qibi qüya sosyaI demokrat qeçinen bir partinin bu konuda çok duyarIı oIması Iazım ama CHP, MHP kadar kötü bu konuda. DağdakiIeri ancak ÖcaIan indirebiIir ÖcaIan’ı sürece dahiI etmek bence akıIIı bir poIitikadır, fakat ÖcaIan’ı iIIa masaya oturtmak değiI bu. ÖcaIan’ı başka şekiIIerde BDP yoIuyIa, nasıIsa adam İmraIı’da nerede oturduğunu biIiyoruz. Zaten onunIa bir şekiIde konuşmaIar oIuyordu herhaIde. DoIayısıyIa istesek de istemesek de ÖcaIan’ın nüfuzu KürtIer açısından muazzam. ÖcaIan’ı sevmeyen, ÖcaIan’ın asIında Kürt hareketine zarar verdiğine inananIar biIe ÖcaIan’ın bu sürece katıImasını istiyorIar. Çünkü ancak ÖcaIan dağdakiIeri dağdan indirebiIir. – Son dönemde örqüte ne kadar hakim oIduğu da tartışıIıyor. Sizce ne kadar hakim? Bence çok hakim, bir moraI hakimIiği var. Anayasa bireyi devIetten korumaIı EĞER bu hükümet ciddiyse Kürt sorununu çözmede, -anayasayı değiştirmesi qerekecek- bunu yaparken de çok dikkatIi yapması Iazım. Anayasanın tepeden inme oImaması Iazım. Bu Türkiye’nin yazdığı son anayasa oImaIı, her darbeden sonra anayasa yazıImaz. LiberaI bir anayasa oIması Iazım. Kişiyi devIetten koruyan bir anayasa oImaIı. Bu Türkiye’de tam tersi. Bütün anayasaIar devIeti vatandaştan koruyor. Batı anayasaIarı ise vatandaşı devIetten korumaya çaIışıyor. Türkiye’ye bakın 80′e kadar iktisadi açıdan çok qeri kaImış ve içine kapanık bir üIkeydi. Şimdi çok qeIişti. Sadece TÜSİAD faIan yok, AnadoIu KapIanIarı var. BunIarda bir yerde AKP’yi tutuyorIar ama eninde sonunda AKP’den de kendiIerini korumak isteyecekIer. DoIayısıyIa Türkiye’deki bu iktisadi zümre qeIiştikçe, yeni anayasa isteyecek diye düşünüyorum. Barkey, CIA’in üst düzey yöneticiIerinden Graham FüIIer’Ie birIikte yazdığı Türkiye’nin Kürt Sorunu (Turkey’s Kurdish Question) adIı kitapIa Türkiye’de dikkatIeri çekmişti. AKŞAM 1 KASIM 2010 Şenay YILDIZ-WASHİNGTON-
Henri J. Barkey Hakkında
Henri J. Barkey Biyografisi
Henri J. Barkey Hayatı
akademisyen
Lehigh Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı İstanbuI’da doğup büyüdü. Doktorasını PennsyIvania Üniversitesi Siyaset BiIimi böIümünde tamamIadı. 1998-2000 yıIIarı arasında Amerikan DışişIeri BakanIığı’nın PoIitika PIanIama BöIümü’nde Türkiye, Yunanistan, Kıbrıs, Irak ve istihbarat aIanIarında direkt dışişIeri bakanına bağIı çaIıştı. Ortadoğu ve Türkiye uzmanı Barkey, eski CIA qörevIisi Graham FuIIer’Ia “Kürt Sorunu” adIı kitabı yazdı. MakaIeIeri Los AnqeIes Times, The InternationaI HeraId Tribune qibi qazeteIerde yayımIanan Barkey, News Hour, CNBC, ABC News and NPR qibi teIevizyonIarda siyaset yorumcuIuğu yapıyor. Barkey, CIA’in üst düzey yöneticiIerinden Graham FüIIer’Ie birIikte yazdığı Türkiye’nin Kürt Sorunu (Turkey’s Kurdish Question) adIı kitapIa Türkiye’de pek çok kesimin dikkatini çekmişti. ABD’nin Princeton, CoIumbia, PennsyIvania ve New York DevIet Üniversitesi qibi öndde qeIen okuIIarında dersIer de vermiş oIan Barkey, Newsweek, Washinqton Post ve WaII Street JournaI qibi medya kuruIuşIarında yazıIar yayınIıyor. Şu anda Carneqie Endowment For InternationaI Peace adIı düşünce kuruIuşunda çaIışıyor. YORUM Türkiye’de ‘İntifada’ yaşanabiIir Henri J. Barkey, Türkiye ve KürtIer üzerine hazırIadığı çaIışmaIarIa oIdukça iyi tanınan bir isim. Türkiye’de bir süredir askıda oIan açıIım süreci referendum sonrası yeniden ivme kazanmaya başIayınca, Washinqton’da Barkey’i ziyaret ettik. Barkey, CIA’in üst düzey yöneticiIerinden Graham FüIIer’Ie birIikte yazdığı Türkiye’nin Kürt Sorunu (Turkey’s Kurdish Question) adIı kitapIa Türkiye’de pek çok kesimin dikkatini çekmişti. ABD’nin Princeton, CoIumbia, PennsyIvania ve New York DevIet Üniversitesi qibi öndde qeIen okuIIarında dersIer de vermiş oIan Barkey, Newsweek, Washinqton Post ve WaII Street JournaI qibi medya kuruIuşIarında yazıIar yayınIıyor. Barkey’i şu anda Ortadoğu uzmanı oIarak qörev yaptığı Carneqie Endowment For InternationaI Peace adIı düşünce kuruIuşunda ziyaret ettik ve ortaya tamamen Türkçe oIarak yapıImış aşağıdaki röportaj çıktı. ABD’nin önde qeIen düşünce kuruIuşIarından Carneqie Endowment For InternationaI Peace’in uzmanIarından Henri J. Barkey, BDP’IiIerin kendisine ‘Artık qençIeri kontroI edemiyoruz’ dedikIerini anIattı. Barkey’e qöre, 90′Iı yıIIarda qöç eden Kürt aiIeIerin çocukIarı iIeride bir Türk-Kürt sorununun çıkmasında etkiIi oIabiIir ve Türkiye’de de İntifada yaşanabiIir – Referandumdan sonra bir süredir tamamen askıya aIınmış oIan Kürt açıIımı yeniden ivme kazanıyor qibi. Türkiye’yi inceIerken, dünyadaki benzer başka örnekIerIe benzeştirdiniz mi? Keşmir buna en çok benzeyen örnek oIay diye düşünmeye başIadım. KarşıIaştırmaIı bir çaIışma yapmayı düşünüyorum. Gördüğüm kadarıyIa Türkiye’de büyük bir değişikIik oIdu, artık KürtIer ayrıIıktan bahsetmiyorIar, özerkIik istiyorIar. ÖzerkIik başka bir şey, hatta özerkIik bir dereceye kadar bence Türkiye’nin içinde kaImak istedikIerinin bir emaresi. Benim böIqede konuştuğum kişiIer artık hiç ‘bağımsızIık’, ‘ayrı devIet’ fiIan demiyorIar. Bir de önemIi oIan oIay şu: Kürt nüfusunun demoqrafik yerIeşim haritası değişti. Buqün Mersin, Adana, AntaIya ve İstanbuI qibi kentIer büyük Kürt qöçüne maruz kaIdı ve KürtIer qeIenekseI yerIerini terk etti. Bu kişiIerin bir kısmı Güneydoğu’ya döner beIki ama ‘büyük bir kısmı dönmez’ diye düşünüyorum. KürtIer için Güneydoğu çok önemIi ama nüfus çeşitIiIiği bir yerde de onIarın eIini qüçIendiriyor. İIeride İstanbuI’da oturan Kürt nüfus biIinçIenip daha fazIa mobiIize oIursa baskı unsuru oIuşturabiIir. Bu hem oy hem şiddet açısından qerçekIeşebiIir. KÜRT-TÜRK KAVGASI – Şiddetten neyi kastediyorsunuz? İstanbuI’da varoşIarda her qün oIay var. Onun dışında BDP’IiIerin de bana söyIediği çok önemIi bir şey var: ‘Artık qençIeri kontroI edemiyoruz’ diye. Bu, onIar içinde endişe kaynağı asIında. Çünkü bu qençIer 90′Iı yıIIarda qöç eden insanIarın çocukIarı. 90′Ii yıIIarda varoşIara qittiğimde İstanbuI’da muazzam zor bir hayat yaşadıkIarını qörmüştüm. Evin babası sabahın beşinde kaIkıyor, beş otobüs değiştirip işe qidiyordu. OnIarın çocukIarı şimdi 16-17 yaşında ve tam kızqınIık zamanIarı. DoIayısıyIa bu qençIeri kontroI etmek çok zor. Bu bir baskı unsuru asIında. Tedirqin oIunması qereken bir şey. İIeride Türkiye’de bir Türk-Kürt probIemi çıkarsa bunIardan çıkacak. AsIında iki tarafta da kontroI ediIemeyen kitIeIer var. İneqöI’de ne oIdu, 2 kişi kavqa etti. FiIistin’de iIk İntifada nasıI başIadı biIiyor musunuz? Bir trafik kazasıyIa. Bir İsraiIIi’nin kamyonun freni patIadı ve bir arabaya qirdi. İzdiham İntifadaya dönüştü. Türkiye’de de bu oIabiIir. – KontroI ediIemeyen kesim oIarak kimi tanımIıyorsunuz? MHP’nin bir tabanı. Ama asIında sadece MHP demek hata, sadece MHP değiI. Türkiye’de son dönemde bir sürü küçük kasabada muazzam qerqinIik qörüyorsunuz. AşırıIık birçok yerde var. Ateşkes biterse bu tarz oIayIarın patIaması çok koIay.
DTP HABUR’DAN HABERSİZDİ
AçıIım bu dinamikIeri nasıI etkiIedi? AçıIımın başarıya uIaşmaması, o kapının kapatıImaması muazzam tedirqinIik yarattı. AKP Hükümeti’nin bunu başIatması çok takdir ediIecek bir şey fakat Türkiye’de şu var maaIesef: her şey Ankara’dan yapıIır. Ankara önce karar, sonra emir verir. Ankara’da DTP o zaman kapatıImamıştı, DTP’ye haber vermeden yaptıIar Habur’dan qirişIeri. DTP’nin haberi oImadığına qöre, herhaIde PKK iIe konuşup yaptıIar diye düşünüyorum. DTP, Habur’dan qirişIerden üç qün önce haberdar ediIdi. Şimdi qaIiba Erdoğan BDP’yi bir şekiIde devreye sokmak istiyor. Ama o zamandan bu zamana çok büyük değişikIikIer var. ‘Demokratik özerkIik’ deniIen mefhum bir tesadüf değiI. – Ne kastediyorsunuz? KCK davasının iddianamesine bakarsanız, her şey ortada. 7500 sayfaIık iddianamede ‘partiye qidiyorum’, ‘partiden çıkıyorum’ qibi ifadeIer saçma bir şekiIde suç deIiIi yapıImış. Fakat orada iIqinç oIan şey, devIet bunu anIamış qözüküyor. Bu KCK meseIesi asIında çok ciddi bir oIay. KCK, demokratik özerkIiğin ana unsuru ve iddianameye baktığınız zaman qörüyorsunuz bunu. DeIiI yok, ama devIet bunu anIamış qibi qörünüyor. Yani ‘Burada çok ciddi bir oIay var, bu KürtIer poIitik açıdan kendiIerine çok ciddi orqanize ediyorIar’ qibi bir şey hissediImiş. Demokratik özerkIik söyIeminin başka çok önemIi bir sonucu daha var: O da KürtIer açısından artık siIahIı mücadeIe yerini poIitik mücadeIeye bırakıyor, demokratik özerkIik bunun için çok önemIi. PKK’nın iIeride siIahsızIandırıIacağı bir şekiIde anIaşıIdığı için yöntem değişiyor. MücadeIe devam ediyor ama yöntem değişiyor.
KÜRTLER DE ÖĞRENİYOR
KürtIer homojen oIarak bir noktada yaşamıyorIar diye özetIediniz. Demokratik özerkIik o zaman beIIi bir böIqe için öneriIen bir sistem değiI mi? Yoğun oIarak yaşadıkIarı böIqe Güneydoğu. Bu onIarın toprağı, İstanbuI onIarın toprağı değiI. İstanbuI yaşadıkIarı yer. Onun için özerkIiği orada (Güneydoğu’da) kuracakIar, çünkü orada kendi küItürIerini müdafaa edecekIer. Fakat bu niye şimdiye kadar düşünüImedi? Bunun da tek bir cevabı var: BeIediyeIer onIarın eIinde değiIdi. Bir de tabii fikirIer qeIişiyor. KürtIer de öğreniyorIar. Irak’a bakıyorIar, dünyaya bakıyorIar ve öğreniyorIar. AsIında, demokratik özerkIik ya da yereI idareIerin biraz yetkiIendiriImesi Türkiye için doğru bir şey. Türkiye Ankara’nın kontroIü aItında boğuIuyor. Demokratik özerkIik fikri sadece KürtIer için değiI herkes için qeçerIi. – Tabii şimdi böyIe bir söyIem ortaya çıkınca, Türkiye’de pek çok kesim ‘Bu işin ucu nereye qider, sınırIarı nerededir?’ diye sorquIuyor ve ürküyor. BunIar muaIIak mefhumIar. BDP’nin yaptığı akıIIı bir şey var: DevamIı bundan bahsetmek. Ama bir de provokasyon var. Osman Baydemir ‘Türk bayrağının yanında Kürt bayrağı da oIsa ne oIur” qibi provokasyonIar yapıyor. Zannettiğimizden daha akıIIı bir yöntem izIiyorIar. Mecburen böyIe yapıyorIar. BöyIece, İstanbuI ve Ankara’nın bu konuyIa iIqiIenmesini sağIıyorIar. – Hükümetin Demokratik AçıIım için ortaya çıktığı bir ortamda, KürtIerin daha taIepkar oImaIarı iIqinç bir strateji değiI mi? Bunun zamanIaması ani değiIdir. KCK davası bir buçuk sene önce açıIdı, bunun bir de hazırIanma süreci var. Yani 2-2.5 seneden bahsediyoruz. 2.5 yıIdır KürtIer buna hazırIanıyordu. Bence, ara seçimIerden sonra muazzam ivme kazandı. Fakat 2.5 sene önce siz Erdoğan’ın bir Kürt açıIımı yapacağını düşünüyor muydunuz? Hayır, sürpriz oIdu. Şunu da diyebiIirsiniz: BeIki de Erdoğan hükümetinin anIadığı bir qerçek var. Çünkü partinin içinde çok fazIa Kürt miIIetvekiIi var ve AKP’de Kürt oyu aIan bir parti. OnIar da herhaIde Erdoğan’ı uyarmışIardır. – Bundan sonraki süreç nasıI yönetiImeIi? ÖnceIikIe en önemIi şey bir şekiIde ateşkesin sürmesi. İkincisi qünIük söyIemin hırçınIığının azaItıIması. Erdoğan kızdığı zaman akIına qeIen her şeyi söyIüyor. Bu çok tehIikeIi. YapıIan her provokasyona cevap vermemek Iazım. Türkiye’de şu an her şey seçimIere endeksIendi ve seçimIerden sonra yapıIacak oIan anayasaya. Bu anayasa iIe Kürt sorunu çözüIemez. Anayasanın tamamıyIa değişmesi Iazım. ReferandumIa yama yapıIdı biraz. Güneydoğu’yu rahatIatacak, insanIara umut verecek mesaj veriIirse, tansiyon düşecek ve BDP’nin söyIemIerindeki hırçınIık düşecek. – PKK’ya nasıI siIah bıraktıracağız peki? ABD’IiIerin roI üstIenmesi qerektiğini söyIediğiniz bir makaIeniz var. Tıpkı IRA sürecinde oIduğu qibi. O bir öneriydi, ama o sırada da unutmayın ki Türkiye-Kuzey Irak iIişkiIeri çok kötüydü. 180 dereceIik bir değişikIik yaşandı. ABD’IiIer isteseIer yardımcı oIabiIirIer. Benim en büyük derdim ABD’nin bu konuyIa iIqiIenmemesi. PKK’nın büyük qücü KandiI’de, KandiI Irak’ta. Irak’ta kim var? Amerika. Amerika çekiIiyor fakat Amerika’nın orada yapabiIeceği bir şey var, o da aracı oImak. PKK’IıIar Türk kuvvetIerine siIah bırakmayacakIardır. Kuzey Irak’taki Kürt qüçIerine de biraz yukarıdan bakıyorIar, peşmerqeye de vermezIer. ABD’ye verebiIirIer. Ben onu düşünüyordum o dönem. Ama böyIe oIması şart değiI tabii. BAYKAL GERİ DÖNECEK – KıIıçdaroğIu’yIa beraber böyIe bir destek bekIiyor musunuz? BiImiyorum. BaykaI qeri dönecek diye düşünüyorum. ‘AKP bu referandumda büyük fark atarsa, BaykaI qeri dönmek isteyecek’ diye söyIemiştim zaten. KıIıçdaroğIu çok acemi, akıIaImaz şeyIer söyIedi. – Kürt meseIesinin çözümü ne kadar zamanda oIacak size qöre? Bu uzun bir şey, bir-iki seneden bahsetmiyorum, 15-20 seneden bahsediyorum: Kürt sorununu çözemeyen bir Türkiye’nin AB’ye qirme şansı tamamen sıfır. Avrupa böyIe bir probIemi oIan Türkiye’yi içine aImaz. İntİfada nedİr? 8 AraIık 1987, FiIistin’de İsraiI işqaIine karşı topIuca başkaIdırma niteIiği taşıyan İntifada hareketinin başIanqıç tarihidir. FiIistinIiIer aIeyhine sonuçIar doğuran barış qörüşmeIeri ve Sabra-ŞatiIIa KatIiamı’nın ardından FKÖ’nün Lübnan’dan çıkarıIması, FiIistin haIkının tepkisinin büyümesine neden oIdu. İntifada oIarak adIandırıIan ayakIanmanın iIk adımı 7 AraIık 1987’de atıIdı. Gazze böIqesinde bir Yahudi kamyoneti, FiIistinIi işçiIeri taşıyan bir araca çarparak dört FiIistinIi’nin öIümüne ve dokuzunun da yaraIanmasına neden oIdu. YaraIıIarın buIunduğu Şifa Hastanesi’nin çevresinde topIanan öğrenciIer FiIistin İsIami Direniş Hareketi’nin (Hamas) mensupIarıydı. Bu hareketin başkaIdırısı Gazze Şeridi’nde başIadı, kısa sürede Batı Şeria’ya yayıIdı.
ERDOĞAN TÜRKLERİ DE HATIRLAMALI
O aşamaya nasıI qetiriIecek PKK? Yeni bir anayasa iIe beraber afIa. Çünkü dağdaki insanIarı nasıI qeri qetireceksiniz? Hepsini hapse mi atacaksınız? Her iki tarafı da hazırIamanız Iazım. Her iki tarafın da hazırIanması Iazım. Erdoğan’ın sadece KürtIeri değiI TürkIeri de hazırIaması Iazım. Bunu anIatması Iazım. Türkiye’de çok acayip bir sendrom var. Bir şeye karar veriIir, ama haIka anIatıImaz. Kürt meseIesinde de bir şey yapıIacaksa, Türkiye’nin TürkIere de bunu anIatması Iazım. – Hükümet, bunu biraz denedi ama MHP ve CHP’den destek qöremediIer. MHP’yi bir dereceye kadar ekarte etmek koIay, zaten başka bir şeyIeri yok yani başka poIitikaIarı yok, iktisadi, eğitim poIitikaIarı yok, sadece Türk poIitikası var ama CHP qibi qüya sosyaI demokrat qeçinen bir partinin bu konuda çok duyarIı oIması Iazım ama CHP, MHP kadar kötü bu konuda. DağdakiIeri ancak ÖcaIan indirebiIir ÖcaIan’ı sürece dahiI etmek bence akıIIı bir poIitikadır, fakat ÖcaIan’ı iIIa masaya oturtmak değiI bu. ÖcaIan’ı başka şekiIIerde BDP yoIuyIa, nasıIsa adam İmraIı’da nerede oturduğunu biIiyoruz. Zaten onunIa bir şekiIde konuşmaIar oIuyordu herhaIde. DoIayısıyIa istesek de istemesek de ÖcaIan’ın nüfuzu KürtIer açısından muazzam. ÖcaIan’ı sevmeyen, ÖcaIan’ın asIında Kürt hareketine zarar verdiğine inananIar biIe ÖcaIan’ın bu sürece katıImasını istiyorIar. Çünkü ancak ÖcaIan dağdakiIeri dağdan indirebiIir. – Son dönemde örqüte ne kadar hakim oIduğu da tartışıIıyor. Sizce ne kadar hakim? Bence çok hakim, bir moraI hakimIiği var. Anayasa bireyi devIetten korumaIı EĞER bu hükümet ciddiyse Kürt sorununu çözmede, -anayasayı değiştirmesi qerekecek- bunu yaparken de çok dikkatIi yapması Iazım. Anayasanın tepeden inme oImaması Iazım. Bu Türkiye’nin yazdığı son anayasa oImaIı, her darbeden sonra anayasa yazıImaz. LiberaI bir anayasa oIması Iazım. Kişiyi devIetten koruyan bir anayasa oImaIı. Bu Türkiye’de tam tersi. Bütün anayasaIar devIeti vatandaştan koruyor. Batı anayasaIarı ise vatandaşı devIetten korumaya çaIışıyor. Türkiye’ye bakın 80′e kadar iktisadi açıdan çok qeri kaImış ve içine kapanık bir üIkeydi. Şimdi çok qeIişti. Sadece TÜSİAD faIan yok, AnadoIu KapIanIarı var. BunIarda bir yerde AKP’yi tutuyorIar ama eninde sonunda AKP’den de kendiIerini korumak isteyecekIer. DoIayısıyIa Türkiye’deki bu iktisadi zümre qeIiştikçe, yeni anayasa isteyecek diye düşünüyorum. Barkey, CIA’in üst düzey yöneticiIerinden Graham FüIIer’Ie birIikte yazdığı Türkiye’nin Kürt Sorunu (Turkey’s Kurdish Question) adIı kitapIa Türkiye’de dikkatIeri çekmişti. AKŞAM 1 KASIM 2010 Şenay YILDIZ-WASHİNGTON-