HAT SANATI İLE İLGİLİ SÖZCÜKLER,
Divit: Yazi yazmak için kullanılan hokka ve kalemin mahfazası. Ayrı renkte mürekkepler için iki üçten fazla hokkasi da olurdu.
Divitdar: Vezirlerin, ileri gelen devlet adamlarınin hokka ve kalemini ve her türlü yazi ile ilgili araçlarını saklayan, koruyan ve dikte edilen müsveddeleri yazan kimseye denirdi.
Hatt: Arapça addır. çoğulu hutüt’dur.Çizgi,satır,yazı,padişah yazısı,buyruk,ferman anlamlarına gelir.
Hattat: Arapça ad, el yazısı çok güzel olan sanatkar.
iyi yazı yazan, yazı yazmakta usta ve becerikli olan kimse demektir. Doğu islam dünyasında unutulmayacak ölçüde büyük isimler bırakan en ünlü hattatlar Türklerden yetişmiştir. İran’a özel ve İran ta’liki denilen bir yazı dışında öbür bütün türleri en güzel Türkler yazmişlardır. Türkler’in yazdıgı ta’lik yazıyı da İran’lılar aynı beceri ile yazamamişIardir. Iran ta’liki-nin aşırılığa kaçan tarafları daha sadeleştirilerek daha güzel ve ilgi çekici Türk ta’liki meydana getirilmiştir. XV. yy. dan sonra Şeyh Hamdullah ekolu ile tamamen Türk zevk-i seliminin etkisi ile bagimsız Türk hat san’atı doğmuştur. Ve günümüze kadar en güzel yazı Türk’ler tarafindan yazılagelmiştir.
En çok kullanılan yazı türleri Nesih, Sülüs, Ta’lik, Rik’a, Divani, Reyhani, Muhakkak, Küfi, Şeceri, Siyakat, Tevkii veya icaze ve bunların Celi (kalın), Gubari (kuçük), Şikeste (kırma) denilen Şekilleridir.
Hatti: Arapça sıfattır. Hat’ta ait, hatla ilgili demektir. Ayrıca bir yazı stili adıdır.
Hatt-i celi: İslami yazıların her türünün uzaktan okunabilecek şekilde ve irilikte yazılmış olanlarına denir.
Hatt-ı dest: El yazısı, el yazması.
Hatt-ı divani: Rik’a yazı türünün birleştirilmesinden doğmuştur. Düz ve devirli kısımların daha kısa biçimde uygulanması suretiyle çabukluk elde edilmiştir. ince, kırma ve celi divani diye çeşitleri vardır. Bunların hepsine birden cepyazısı denir. Divani ve celi divani ferman ve berat gibi yazılarda, ince ve kırma divani
vakfiye, ilan, hüccet, ilmühaber gibi resmi kayıtlarda kullanılmıştır.
Hatf-ı gubari : Bir yazi stilidir.
Hatt-ı hümayün : Padişahların herhangi bir iş için bizzat yazdikları yazılar. Buna hatt-ı şerif de denir.
Hatt-ı küfi: “Mensubi” adı da verilen bu yazi ile sikke, kitabe ve Kur’an-ı Kerim yazıl-mıştır. IV. Halife Hazreti Ali’nin bunu geliştirdiği ve ustaca kullandıgı söylenir. önceleri mekki” ”medeni”, “basri” adları verilmiş olan bu yazının nesih yazısından sonra işlerliğini kaybederek yalnız kitabelerde ve süs yazisi olarak mimari’de arasıra kullanıldığı görülmüştür…
Hatt-i magribi: Magrib adi verilen Cezayir, Tunus ve Fashlarin ve Enduliis’un kullanmi? ol-dugu yazi ge$ididir. Kuf? yaziya gok benzer.
Hatt-i mihi-mismari : Eskiden kullanilmi? olan givi yazisi.
Hatt-i musenna : Qift yazi demektir. Ya ay¬ni ibare (ciimle, soz], sagdan sola oldugu gibi, soldan saga da girift yani birbirine girmi? ?e-kilde yazilir. Veya bir yazi ayni satira sagdan sola, diger bir kismi soldan saga onun uzerine ya ayni renkle veya ayri renklerle girift (birbi-ne girmi$ bir ?ekilde) yazilmasi ile meydana gelir.
Stilus, ta’l?k, reyhan?, kufi ve celi’leriyle tezyini maksatla (siislemede) kullanilmi^tir.
Hatt-i nesih : Kalmligi siiliis yazismin iigte biri kadardir. Sonradan duzeltmeye elveri?li ol-madigmdan hattatm ustaligmi deneme bakimin-dan bir mihenk o!mu?tur. Obur yazilara orania daha kolay okundugundan gok yayilmi?tir. Kur’-an-i Ker?m, tefsir ve hadis ve obur bilimsel eser-leri yazmakta gok kullanilmi?tir. “Nesih kirma-8i” ve “ince nesih” diye iki ?ekli daha vardir. Hatt-i reyhani: Kalmligi stilus gibidir. Bun-da gozii kapaii harf yoktur. Kur’an-i Kerim ve dua yazmakta gok kullanilmi? ise de sonralan kullanilmaz olmustur. ibn-i Bevvab tarafindan bulundugu soylenir.
Hatt-i rika1: “Tevkii” ye bagl( ve “tevki?” kirmasi gibidir. Kesin bir §ekli olmadigi gibi kalmligi igin de bir olgii yoktur. Harflerin gogu biti?iktir. Qabuk yazilabilir bir yazi oldugundan mektub ve saire yazmakta kuilamlmi?tir. Bunun Bagdat’li Ebu’1-Fazl bin Hazin tarafmdan bulun-dugu soylenir.
Hatt-i rik’a : Divani’deki harf ?ekillerinin sa-dele?tirilmesiyle meydana gelmi§tir. Devir ve meyiller azaltilmi?, bu suretle yazida daha da gabukluk elde edilmi§tir. Musvedde, pusula, mektub gibi $eylerde kullanilir. “Rik’a kirmasi”, “Babiali kirmasi” ve ikinci Abdulhamid done-minden beri kullanilan “izzet Efendi Riik’asi” gibi ge?itleri vardir. /
Hatt-i sfyakat: Bir yazi ge$ididir. Kelime-lerde kisaltma yapilmis, gok defa nokta da kul-lanilmami?tir. Okunmasi gok zordur. Maliye, Ta-pu, Evkaf gibi dairelerde resmi kayitlar tutma-da gok kullanilmi?tir.
Hatt-i stilus : Harflerin altida dort pargasi duz, iki pargasi devirlidir. Yazinin “sulus” (iigte-blr) adim almasi, bu ugte bir ve ugte iki oranin daima korunmasmdandir. Kalinligi me?k kale-midir, daha incelerine ince sulus, kahnlarina da “kahn, iri” veya “sulus celisi” denir.
Hatt-i seceri : Budak ?eklinde bir yazidir. Son donem hattatlanndan Haci Faik Bey admda bir hattat, sus olarak agag dallari ?eklinde bir yazi tiiru meydana getirmi?tir/
Hatt-sinas : (Arapga ve Farsga birle?ik si-fat). Yazidan aniayan, yazi uzmani. Fransizca da grapholoque Hatt-i ta’lik: iran yazisidir. Biitun harfleri devirlidir. Kalinligi sulus kadardir. Daha incele¬rine “ince ta’ITk”, “hurde ta’lik”, “gubar? ta’lik” daha kalinlanna ise “ta’lik cells]” denir. “Kir-ma ta’lik-ta’lik kirmasi” diye bir ?ekli daha var¬dir. Soylentiye gore Hoca Ebu’l-AI, pehlev? ya-ZISI ile kufl furuatmi birlestirmek suretiyle bu yazi turunii yaratmi$tir.
Arap yazismin bir stili, daha gok iran’-da kullanilmi? ve en guzel orneklerini iran’li hattatlar vermistir. Hatta ozellikle “Iran ta’Ifki” de denir. Turkler bu yaziyi kendilerine ozgii bir uslupta kullanmi?lardir. Buna “nesta’lik” de de-nilmi?tir. En guzel orneklerini yalniz Turkler vermi?lerdir. Ta’ITk’in eel? ve ?ikeste denilen turleri vardir.
Hatt-i tevki (icazet) : Eski hattatlarimizm “icazet” dedikleri yazidir. Yarisi duz, yarisi de¬virlidir. Kalinligi nesih gibidir. Ferman, men?ur, stiferaname, mahkemelerden gikan vakfiye su-retlerinde ve ozellikle icazetnamelerin ketebe-lerinde kullanilmi?tir. Bunun da Ebu’l-Fazl bin HazTn tarafmdan bulundugu soylenmi^tir.
Hatt-i yemani : Hatt-i hamTn denilen ve Arap harflerinin asil ve esasini meydana geti-ren hat, yazi.
Hatt-i zerendud: Altinla yazilmiş eel? yazi-lar.
Divit: Yazi yazmak için kullanılan hokka ve kalemin mahfazası. Ayrı renkte mürekkepler için iki üçten fazla hokkasi da olurdu.
Divitdar: Vezirlerin, ileri gelen devlet adamlarınin hokka ve kalemini ve her türlü yazi ile ilgili araçlarını saklayan, koruyan ve dikte edilen müsveddeleri yazan kimseye denirdi.
Hatt: Arapça addır. çoğulu hutüt’dur.Çizgi,satır,yazı,padişah yazısı,buyruk,ferman anlamlarına gelir.
Hattat: Arapça ad, el yazısı çok güzel olan sanatkar.
iyi yazı yazan, yazı yazmakta usta ve becerikli olan kimse demektir. Doğu islam dünyasında unutulmayacak ölçüde büyük isimler bırakan en ünlü hattatlar Türklerden yetişmiştir. İran’a özel ve İran ta’liki denilen bir yazı dışında öbür bütün türleri en güzel Türkler yazmişlardır. Türkler’in yazdıgı ta’lik yazıyı da İran’lılar aynı beceri ile yazamamişIardir. Iran ta’liki-nin aşırılığa kaçan tarafları daha sadeleştirilerek daha güzel ve ilgi çekici Türk ta’liki meydana getirilmiştir. XV. yy. dan sonra Şeyh Hamdullah ekolu ile tamamen Türk zevk-i seliminin etkisi ile bagimsız Türk hat san’atı doğmuştur. Ve günümüze kadar en güzel yazı Türk’ler tarafindan yazılagelmiştir.
En çok kullanılan yazı türleri Nesih, Sülüs, Ta’lik, Rik’a, Divani, Reyhani, Muhakkak, Küfi, Şeceri, Siyakat, Tevkii veya icaze ve bunların Celi (kalın), Gubari (kuçük), Şikeste (kırma) denilen Şekilleridir.
Hatti: Arapça sıfattır. Hat’ta ait, hatla ilgili demektir. Ayrıca bir yazı stili adıdır.
Hatt-i celi: İslami yazıların her türünün uzaktan okunabilecek şekilde ve irilikte yazılmış olanlarına denir.
Hatt-ı dest: El yazısı, el yazması.
Hatt-ı divani: Rik’a yazı türünün birleştirilmesinden doğmuştur. Düz ve devirli kısımların daha kısa biçimde uygulanması suretiyle çabukluk elde edilmiştir. ince, kırma ve celi divani diye çeşitleri vardır. Bunların hepsine birden cepyazısı denir. Divani ve celi divani ferman ve berat gibi yazılarda, ince ve kırma divani
vakfiye, ilan, hüccet, ilmühaber gibi resmi kayıtlarda kullanılmıştır.
Hatf-ı gubari : Bir yazi stilidir.
Hatt-ı hümayün : Padişahların herhangi bir iş için bizzat yazdikları yazılar. Buna hatt-ı şerif de denir.
Hatt-ı küfi: “Mensubi” adı da verilen bu yazi ile sikke, kitabe ve Kur’an-ı Kerim yazıl-mıştır. IV. Halife Hazreti Ali’nin bunu geliştirdiği ve ustaca kullandıgı söylenir. önceleri mekki” ”medeni”, “basri” adları verilmiş olan bu yazının nesih yazısından sonra işlerliğini kaybederek yalnız kitabelerde ve süs yazisi olarak mimari’de arasıra kullanıldığı görülmüştür…
Hatt-i magribi: Magrib adi verilen Cezayir, Tunus ve Fashlarin ve Enduliis’un kullanmi? ol-dugu yazi ge$ididir. Kuf? yaziya gok benzer.
Hatt-i mihi-mismari : Eskiden kullanilmi? olan givi yazisi.
Hatt-i musenna : Qift yazi demektir. Ya ay¬ni ibare (ciimle, soz], sagdan sola oldugu gibi, soldan saga da girift yani birbirine girmi? ?e-kilde yazilir. Veya bir yazi ayni satira sagdan sola, diger bir kismi soldan saga onun uzerine ya ayni renkle veya ayri renklerle girift (birbi-ne girmi$ bir ?ekilde) yazilmasi ile meydana gelir.
Stilus, ta’l?k, reyhan?, kufi ve celi’leriyle tezyini maksatla (siislemede) kullanilmi^tir.
Hatt-i nesih : Kalmligi siiliis yazismin iigte biri kadardir. Sonradan duzeltmeye elveri?li ol-madigmdan hattatm ustaligmi deneme bakimin-dan bir mihenk o!mu?tur. Obur yazilara orania daha kolay okundugundan gok yayilmi?tir. Kur’-an-i Ker?m, tefsir ve hadis ve obur bilimsel eser-leri yazmakta gok kullanilmi?tir. “Nesih kirma-8i” ve “ince nesih” diye iki ?ekli daha vardir. Hatt-i reyhani: Kalmligi stilus gibidir. Bun-da gozii kapaii harf yoktur. Kur’an-i Kerim ve dua yazmakta gok kullanilmi? ise de sonralan kullanilmaz olmustur. ibn-i Bevvab tarafindan bulundugu soylenir.
Hatt-i rika1: “Tevkii” ye bagl( ve “tevki?” kirmasi gibidir. Kesin bir §ekli olmadigi gibi kalmligi igin de bir olgii yoktur. Harflerin gogu biti?iktir. Qabuk yazilabilir bir yazi oldugundan mektub ve saire yazmakta kuilamlmi?tir. Bunun Bagdat’li Ebu’1-Fazl bin Hazin tarafmdan bulun-dugu soylenir.
Hatt-i rik’a : Divani’deki harf ?ekillerinin sa-dele?tirilmesiyle meydana gelmi§tir. Devir ve meyiller azaltilmi?, bu suretle yazida daha da gabukluk elde edilmi§tir. Musvedde, pusula, mektub gibi $eylerde kullanilir. “Rik’a kirmasi”, “Babiali kirmasi” ve ikinci Abdulhamid done-minden beri kullanilan “izzet Efendi Riik’asi” gibi ge?itleri vardir. /
Hatt-i sfyakat: Bir yazi ge$ididir. Kelime-lerde kisaltma yapilmis, gok defa nokta da kul-lanilmami?tir. Okunmasi gok zordur. Maliye, Ta-pu, Evkaf gibi dairelerde resmi kayitlar tutma-da gok kullanilmi?tir.
Hatt-i stilus : Harflerin altida dort pargasi duz, iki pargasi devirlidir. Yazinin “sulus” (iigte-blr) adim almasi, bu ugte bir ve ugte iki oranin daima korunmasmdandir. Kalinligi me?k kale-midir, daha incelerine ince sulus, kahnlarina da “kahn, iri” veya “sulus celisi” denir.
Hatt-i seceri : Budak ?eklinde bir yazidir. Son donem hattatlanndan Haci Faik Bey admda bir hattat, sus olarak agag dallari ?eklinde bir yazi tiiru meydana getirmi?tir/
Hatt-sinas : (Arapga ve Farsga birle?ik si-fat). Yazidan aniayan, yazi uzmani. Fransizca da grapholoque Hatt-i ta’lik: iran yazisidir. Biitun harfleri devirlidir. Kalinligi sulus kadardir. Daha incele¬rine “ince ta’ITk”, “hurde ta’lik”, “gubar? ta’lik” daha kalinlanna ise “ta’lik cells]” denir. “Kir-ma ta’lik-ta’lik kirmasi” diye bir ?ekli daha var¬dir. Soylentiye gore Hoca Ebu’l-AI, pehlev? ya-ZISI ile kufl furuatmi birlestirmek suretiyle bu yazi turunii yaratmi$tir.
Arap yazismin bir stili, daha gok iran’-da kullanilmi? ve en guzel orneklerini iran’li hattatlar vermistir. Hatta ozellikle “Iran ta’Ifki” de denir. Turkler bu yaziyi kendilerine ozgii bir uslupta kullanmi?lardir. Buna “nesta’lik” de de-nilmi?tir. En guzel orneklerini yalniz Turkler vermi?lerdir. Ta’ITk’in eel? ve ?ikeste denilen turleri vardir.
Hatt-i tevki (icazet) : Eski hattatlarimizm “icazet” dedikleri yazidir. Yarisi duz, yarisi de¬virlidir. Kalinligi nesih gibidir. Ferman, men?ur, stiferaname, mahkemelerden gikan vakfiye su-retlerinde ve ozellikle icazetnamelerin ketebe-lerinde kullanilmi?tir. Bunun da Ebu’l-Fazl bin HazTn tarafmdan bulundugu soylenmi^tir.
Hatt-i yemani : Hatt-i hamTn denilen ve Arap harflerinin asil ve esasini meydana geti-ren hat, yazi.
Hatt-i zerendud: Altinla yazilmiş eel? yazi-lar.