HAT ÇEŞİTLERİ;
HAT ÇEŞİTLERİ; Mirza Habib’in eseri olan ve Ebu’zziya Tev-fik tarafmdan basilmis bulunan “Hat ve Hatta-tan” adli kitapta ve “Tuhfe-i Hattatin”. “Silsile-i Hattatin” ve “Mizanii’l Hat” ta hat cesitleri ile ilgili konulara rastlanmaktadir. Adi gecen bi-rinci eserde “Hututu mevzune-i asliyye (esas olculu hatlar) on iki cesit olarak gosterilmekte-dir:
1. Kalem-i sicillat,
2. Kalem-i dibac,
3. Kalem-i tomar-i kebir,
4. Kalem-i suluseyn,
5. Kalem-i zenbur,
6. Kalem-i miifettah,
7. Kalem-i hurrem,
8. Kalem-i mutemirat,
9. Kalem-i uhud,
10. Kalem-i kasas,
11. Kalem-i muammat,
12. Kalem-i eş’ar. Daha sonrakiler de e’klenerek yazı çesitleri
yirmi uçe, sonra da otuzyediye kadar cıkanlmiştir. Mizanü’l-Hat’ta3 yazılar otuz yedi çesit olarak verilmektedir:
1. Tomar,
2. Celil,
3. Mecmu
4. Riyaşi,
5. Sülüseyn,
6. Nısıf.
7. Sülüs,
8. Havleci,
9. Müselsel,
10. Gubarü’l-hilye,
11. Müamerat,
12. Muhdes,
13. Müdmec,
14. Muhakkak,
15. Rik’a,
16. Reyhan,
17. Tevaki,
18. Nesih,
19. Mensür,
20. Mukterin,
21. Havaşi,
22. Eş’ar,
23. Lü’lüi.
24. Hafif-i sülüs,
25. Kalem-i müsahif,
26. Miftah-i nesih,
27. Gubar,
28. Uhud,
29. Mahüve muhakkak (muhakkakımsı)
30. Muallak,
31. Muhaffef,
32. Mürsel,
33. Mebsut,
34. Mukavver,
35. Muzevveç,
36. Müfettah,
37. Muammat.
Bunlar içerisinde ortadan kalkmiş, unutulmuş olanlar, bugün özellikleri bilinmeyenler de vardır. Fakat genel olarak hepsi bir takım ana yazılardan kaynaklanmaktadir. ilk defa ortaya çıkan hat ma’kili’dir. Bütün harfleri musattah (düz, yassı) olup mudevver (dairevi - degirmi) harf yoktur.
Sonraki tür küfi’dir. Küfi hem musattah, hem müdevver, hem düz, hem dairevidir. Hat ustaları bu iki hat çeşidinin birbirine uyumu, karışması, uygun bir biçimde birleştirilmesiyle aklam-ı sitte veya seşkalem denilen altı çeşit yazı biçimini ortaya koymuşlardır. Her birine de anlamına uygun bir ad vermişlerdir.
1. Sülüs : Dört behre (pay) si musattah (yassı), iki behresi müdevver (degirmi)dir.
2. Nesih : Sülüs’e tabidir.
Bu ikisini bulan Hicri IV., Miladi X. yy. da yasamiş olan Ebu Abdullah Muhammed ibn-i Hüseyin Mukle’dir.
3. Muhakkak : Bir buçuk payi musattah, gerisi mudevverdir.
4. Reyhani : Muhakkak’a tabidir.
Bu ikisini de bulan Hicri V., Miladi XI. yy. da yaşamiş olan Ebü’lhasan Alaeddin ibn-i Bev-vab’dir.
5. Tevkii icaze de denilir. Yarısı musattah, yansi müdevverdir.
6. Rık’a : Genel olarak harfleri birbirine bitişiktir.
Bu ikisini kimin bulduğu bilinmiyor deniliyorsa da Yakutü’l-Musta’simi olduğu ve hepsini onun geliştirdiği söylentisi ağırlık kazanmaktadır.
Bazıları, ta’lik hattı da bunlara ekleyerek, aklam-ı seb’a veya heft kalem deyip yediye çıkarmışlardır. Hoca Ebü’l-al, füruat-ı kufi’den ve hatt-ı pehlevi’den alarak farisi yazmak için ortaya çikarmiştır, denilmektedir. Ve bütün bu yazıların ma’kili ve küfi’ yazidan meydana çıktığı,öbürlerinin de ikinci derecede kök ve esası oluşturduğu, talik’in de mürekkep bir kalem,yani çeşitli hatlardan faydalanarak çıkarılmış bir yazı türü olduğu anlaşılmaktadır.
HAT ÇEŞİTLERİ; Mirza Habib’in eseri olan ve Ebu’zziya Tev-fik tarafmdan basilmis bulunan “Hat ve Hatta-tan” adli kitapta ve “Tuhfe-i Hattatin”. “Silsile-i Hattatin” ve “Mizanii’l Hat” ta hat cesitleri ile ilgili konulara rastlanmaktadir. Adi gecen bi-rinci eserde “Hututu mevzune-i asliyye (esas olculu hatlar) on iki cesit olarak gosterilmekte-dir:
1. Kalem-i sicillat,
2. Kalem-i dibac,
3. Kalem-i tomar-i kebir,
4. Kalem-i suluseyn,
5. Kalem-i zenbur,
6. Kalem-i miifettah,
7. Kalem-i hurrem,
8. Kalem-i mutemirat,
9. Kalem-i uhud,
10. Kalem-i kasas,
11. Kalem-i muammat,
12. Kalem-i eş’ar. Daha sonrakiler de e’klenerek yazı çesitleri
yirmi uçe, sonra da otuzyediye kadar cıkanlmiştir. Mizanü’l-Hat’ta3 yazılar otuz yedi çesit olarak verilmektedir:
1. Tomar,
2. Celil,
3. Mecmu
4. Riyaşi,
5. Sülüseyn,
6. Nısıf.
7. Sülüs,
8. Havleci,
9. Müselsel,
10. Gubarü’l-hilye,
11. Müamerat,
12. Muhdes,
13. Müdmec,
14. Muhakkak,
15. Rik’a,
16. Reyhan,
17. Tevaki,
18. Nesih,
19. Mensür,
20. Mukterin,
21. Havaşi,
22. Eş’ar,
23. Lü’lüi.
24. Hafif-i sülüs,
25. Kalem-i müsahif,
26. Miftah-i nesih,
27. Gubar,
28. Uhud,
29. Mahüve muhakkak (muhakkakımsı)
30. Muallak,
31. Muhaffef,
32. Mürsel,
33. Mebsut,
34. Mukavver,
35. Muzevveç,
36. Müfettah,
37. Muammat.
Bunlar içerisinde ortadan kalkmiş, unutulmuş olanlar, bugün özellikleri bilinmeyenler de vardır. Fakat genel olarak hepsi bir takım ana yazılardan kaynaklanmaktadir. ilk defa ortaya çıkan hat ma’kili’dir. Bütün harfleri musattah (düz, yassı) olup mudevver (dairevi - degirmi) harf yoktur.
Sonraki tür küfi’dir. Küfi hem musattah, hem müdevver, hem düz, hem dairevidir. Hat ustaları bu iki hat çeşidinin birbirine uyumu, karışması, uygun bir biçimde birleştirilmesiyle aklam-ı sitte veya seşkalem denilen altı çeşit yazı biçimini ortaya koymuşlardır. Her birine de anlamına uygun bir ad vermişlerdir.
1. Sülüs : Dört behre (pay) si musattah (yassı), iki behresi müdevver (degirmi)dir.
2. Nesih : Sülüs’e tabidir.
Bu ikisini bulan Hicri IV., Miladi X. yy. da yasamiş olan Ebu Abdullah Muhammed ibn-i Hüseyin Mukle’dir.
3. Muhakkak : Bir buçuk payi musattah, gerisi mudevverdir.
4. Reyhani : Muhakkak’a tabidir.
Bu ikisini de bulan Hicri V., Miladi XI. yy. da yaşamiş olan Ebü’lhasan Alaeddin ibn-i Bev-vab’dir.
5. Tevkii icaze de denilir. Yarısı musattah, yansi müdevverdir.
6. Rık’a : Genel olarak harfleri birbirine bitişiktir.
Bu ikisini kimin bulduğu bilinmiyor deniliyorsa da Yakutü’l-Musta’simi olduğu ve hepsini onun geliştirdiği söylentisi ağırlık kazanmaktadır.
Bazıları, ta’lik hattı da bunlara ekleyerek, aklam-ı seb’a veya heft kalem deyip yediye çıkarmışlardır. Hoca Ebü’l-al, füruat-ı kufi’den ve hatt-ı pehlevi’den alarak farisi yazmak için ortaya çikarmiştır, denilmektedir. Ve bütün bu yazıların ma’kili ve küfi’ yazidan meydana çıktığı,öbürlerinin de ikinci derecede kök ve esası oluşturduğu, talik’in de mürekkep bir kalem,yani çeşitli hatlardan faydalanarak çıkarılmış bir yazı türü olduğu anlaşılmaktadır.
