Han Shu'da Mete'nin Devlet Teşkilâtı
Han Hanedanlığı Tarihinde Şanyü Mete'nin devlet teşkilâtı:
"Şanyü Luan-ti ailesinden gelmiş ve halkı onu 'Ch'eng-li Ku-t'u Ch'an-yü' olarak tanımıştır. Hunlar 'Göğe' 'Ch'eng-li' derler, 'oğul' karşılığında da 'Ku-tu'yu kullanırdı. Ch'an-yü sözü ise enginliği gösterir, dolayısıyla bu unvan 'Gök gibi engin' olduğunu ifade ederdi.
Devlet teşkilâtında Sol ve Sağ Bilge Beyliği, Sol ve Sağ Lu-li Beyliği, Sol ve Sağ Kanat Büyük Generalliği, Sol ve Sağ Kanat Büyük Merkez Komutanlığı, Sol ve Sağ Büyük Tang-hu'luğu ile Sola ve Sağ Ku-tu Hou'luğu gibi makamlar kurulmuştu. Hunlar 'hsien(:bilge)' anlamında t'u-ch sözcüğünü kullanırlar ve genellikle veliaht 'Sol Tu-ch'i Beyi' yapılırdı.
Sol ve Sağ bilge Beylerinden Tang-hu makamına kadar büyük mevkidekiler on bin, küçükleri ise birkaç bin atlıya sahipti. Toplam yirmidört lider vardı ve on bin atlılar olarak bilinirlerdi. Yüksek mevkide görevler babadan oğula geçerdi.
Hu-yen, Lan ve bunlardan sonra Hsü-pu aileleri vardı, bu üçü, Hunların soylu aileleri idi. Sol taraftaki bey ve komutanlar doğuda otururlardı.
Toprakları Shang-ku'nun doğusundan, Hui-mo Ch'ao-hsiene'e kadar uzanırdı. Sağ tarafın bey ve komutanları batıda otururlar, toprakları Shan-chün'ün batısından, Ti ve Ch'iang'lara kadar uzanırdı.
Şanyü'nün mülkü ise Tai-chün ve Yün-chung sınırına kadar gelirdi. Her birinin kendine ait bir toprağı vardı. Su ve otları takip edip yer değiştirerek göç ederlerdi.
Toprakları en büyük olanlar Sol-Sağ Bilge Beyleri ve Sol-Sağ Lu-li'lerdi. Sol-Sağ Ku-tu Hou'lar devlet yönetimine yardımcı olurlardı.
Bu yirmidört liderin her biri de Binbaşılık, Yüzbaşılık, Onbaşılık, Küçük Beylik, Danışmanlık, Merkez Komutanlığı, Tang-hu'luk ve Chü-ch'ülük gibi makamlar kurmuştu."
(Kaynak: A.Onat, S.Orsoy, K.Ercilasun, Han Hanedanlığı Tarihi, Hsiung-nu (Hun) Monografisi, 2004)
Han Hanedanlığı Tarihinde Şanyü Mete'nin devlet teşkilâtı:
"Şanyü Luan-ti ailesinden gelmiş ve halkı onu 'Ch'eng-li Ku-t'u Ch'an-yü' olarak tanımıştır. Hunlar 'Göğe' 'Ch'eng-li' derler, 'oğul' karşılığında da 'Ku-tu'yu kullanırdı. Ch'an-yü sözü ise enginliği gösterir, dolayısıyla bu unvan 'Gök gibi engin' olduğunu ifade ederdi.
Devlet teşkilâtında Sol ve Sağ Bilge Beyliği, Sol ve Sağ Lu-li Beyliği, Sol ve Sağ Kanat Büyük Generalliği, Sol ve Sağ Kanat Büyük Merkez Komutanlığı, Sol ve Sağ Büyük Tang-hu'luğu ile Sola ve Sağ Ku-tu Hou'luğu gibi makamlar kurulmuştu. Hunlar 'hsien(:bilge)' anlamında t'u-ch sözcüğünü kullanırlar ve genellikle veliaht 'Sol Tu-ch'i Beyi' yapılırdı.
Sol ve Sağ bilge Beylerinden Tang-hu makamına kadar büyük mevkidekiler on bin, küçükleri ise birkaç bin atlıya sahipti. Toplam yirmidört lider vardı ve on bin atlılar olarak bilinirlerdi. Yüksek mevkide görevler babadan oğula geçerdi.
Hu-yen, Lan ve bunlardan sonra Hsü-pu aileleri vardı, bu üçü, Hunların soylu aileleri idi. Sol taraftaki bey ve komutanlar doğuda otururlardı.
Toprakları Shang-ku'nun doğusundan, Hui-mo Ch'ao-hsiene'e kadar uzanırdı. Sağ tarafın bey ve komutanları batıda otururlar, toprakları Shan-chün'ün batısından, Ti ve Ch'iang'lara kadar uzanırdı.
Şanyü'nün mülkü ise Tai-chün ve Yün-chung sınırına kadar gelirdi. Her birinin kendine ait bir toprağı vardı. Su ve otları takip edip yer değiştirerek göç ederlerdi.
Toprakları en büyük olanlar Sol-Sağ Bilge Beyleri ve Sol-Sağ Lu-li'lerdi. Sol-Sağ Ku-tu Hou'lar devlet yönetimine yardımcı olurlardı.
Bu yirmidört liderin her biri de Binbaşılık, Yüzbaşılık, Onbaşılık, Küçük Beylik, Danışmanlık, Merkez Komutanlığı, Tang-hu'luk ve Chü-ch'ülük gibi makamlar kurmuştu."
(Kaynak: A.Onat, S.Orsoy, K.Ercilasun, Han Hanedanlığı Tarihi, Hsiung-nu (Hun) Monografisi, 2004)