Z
Z3yn3P
Ziyaretçi
Ziyaretçi
eşeyli ve eşeysiz üreme
eşeyli ve eşeysiz üreme konusu
eşeyli ve eşeysiz üreme konu anlatımı
eşeyli ve eşeysiz üreme hakkında bilgi
EŞEYLİ ÜREME
Özellikleri : - Yeni birey iki farklı atadan oluşur.
-Gamet adı verilen üreme hücrelerinin birleşmesiyle gerçekleşir.İki gametin birleşmesine döllenme, döllenme sonucu oluşan hücreye zigot denir.
-Yeni bireyler kalıtsal özelliklerini hem anadan hem babadan alır.
-Mayoz bölünme ve döllenme oluşan iki temel olaydır.
-Kalıtsal çeşitliliğe olanak sağlar.
Çeşitleri :
1-İZOGAMİ : Büyüklük ve yapı bakımından aynı olan iki gametin birleşmesidir. Basit bir hücreli yeşil alglerden chlamydomonas, ipliksi yeşil alglerden spirogya ve ulothrixte bulunur.
2-HETEROGAMİ (ANİZOGAMİ) : Gametler şekil ve büyüklükleri birbirinden farklıdır. Mantarlarda ve alglerde görülür.
3-OOGAMİ : Yumurta denen dişi gamet büyük, bol sitoplazmalı ve hareketsizdir. Sperm denilen erkek gametler ise genellikle küçük, az sitoplazmalı ve hareketlidir. Gelişmiş bitkilerde ve insanlarda görülür.
4-KONJUGASYON : İki birey arasında geçici sitoplazmik köprülerle gen alış verişinin yapılasıdır. Bazı bakteriler su yosunları ve paramesyumda görülür.
5-PARTENOGENEZ : Yumurta hücresinin döllenmeden bir canlı oluşturmasıdır.Bazı karıncalarda, su pirelerinde, çalı çelirgelerinde, bazı kelebeklerde, bitki bitlerinde ve arılarda görülür.
6-HERMAFRODİTİZM : Basit yapılı bazı hayvanlarda hem dişi organ, hem da erkek üreme organ aynı bireyde bulunur. Böyle organizmalara hermafrodit denir. Parazit yassı kurtlar kendilerini dölleyebilirler. Yer solucanı ve istridye başka bireylerde karşılıklı olarak birbirini döllerler.
ÇİÇEKLİ BİTKİLERDE EŞEYLİ ÜREME
Çiçekli bitkilerde üreme organları çiçeklerde bulunur.Hem dişi,hem de erkek üreme organları bir arada bulunan bir çiçeğe TAM ÇİÇEK (Hermafrodit) denir. Üreme organlarından birini taşıyanlara ise eksik çiçek denir.
ERKEK ORGAN VE POLEN OLUŞUMU
Bir sapçık ile bunun ucundaki başçıktan oluşmuştur. Çiçek tozları başçık içinde oluşur. Başçık içinde dört tane polen kesesi vardır. Polen keseleri içinde binlerce polen ana hücreleri bulunur.
Başçıktan Polen Oluşumu:
Farklı tür bitkilerin polenlerinin dışı , türe has şekillere sahiptir. Aynı şekilde , her türün dişi organının tepeciği de türe has şekle sahiptir. Bu yüzden bir polen , kendi türünün tepeciği üzerinde çimlenir.
DİŞİ ORGAN
Genellikle çiçeğin ortasında bulunur , bir veya daha fazla sayıda olabilir. Dişi organın ovaryumu içinde bir veya daha fazla tohum taslığı bulunur.
Tohum Taslağı İçinde Yumurta Oluşması:
Tohum taslığı içinde 2n kromozomlu makrospor ana hücresi vardır. Bu hücre mitoz ve mayoz hücre bölünmeleri geçirerek yumurta oluşturur.
TOZLAŞMA
Erkek organın tepeciğinde oluşan polenlerin dişi organın tepeciğine taşınmasına tozlaşma denir. Tozlaşma sonucu tohum ve meyve oluşur.
TOZLAŞMA VE DÖLLENMEDEN SONRA DİŞİ ORGAN KISIMLARINDAN OLUŞAN YAPILAR
1-Yumurtalık (Ovaryum) à meyve
2- Polar (kutup=ikincil) çekirdekler à endosperm
3-Tohum taslağı à tohum
4-Yumurta hücresi à embriyo
5-Tohum taslağının dış dokuları à tohum kabuğu
Bitkilerde eşeyli üremenin, hayvanlardaki eşeyli üremeden farklılığı monoploid büyüme evresinin oluşumudur. Embriyo tohum oluştuktan sonra çimlenme evresine kadar uyku halindedir. Farklı bitki türlerinde tohumun canlı kalma süresi birbirinden farklıdır. Bu farklılıklarda endospermin miktarı, çeşiti, kalınlığı vr s rol oynar.
HAYVANLARDA EŞEYLİ ÜREME
hayvanlarda dişi ve erkek gametler ayrı ayrı organlarda oluşur.Erkek gametler (Spermler) testislerde, dişi gametler (yumurtalar) ovaryumlarda oluşur. İlkel yapılı hayvan türlerinde yumurta ve spermler aynı birey tarafından oluşturulur. Böyle organizmalara erselik (Hermafrodit) denilir. Örneğin; hidralar, yer solucanları, süngerler
İÇ DÖLLENME :
Spermler dişinin üreme kanalına bırakılır. Ve yumurta döllenmesi dişinin vücudu içinde meydana gelirse buna İÇ DÖLLENME denir.
Özellikleri :
-Döllenme olayı dişi bireyin içinde olur.
-Karada yaşayan hayvanlarda görülür.
-Çiftleşme olayı vardır.
-Çiftleşme organı vardır.
,Döllenme ihtimali yüksektir.
-Döllenme ihtimali yüksek olduğu için gamet sayısı azdır.
DIŞ DÖLLENME :
Suda yaşayan bir çok hayvan yumurtalarını suya bırakır.Erkekte yumurtalar üzerine spermlerini boşaltır.Ana ve babanın vücudu dışında sperm ve yumurtanın birleşmesi olayına DIŞ DÖLLENME denir. Kurbağa ve balıklarda üreme sistemleri boşaltım sistemiyle bağlanarak üregenital sistemi oluşturur. Erkeklerin testislerinde oluşan spermler wolf kanalına geçerler. Boşaltım maddeleri de bu kanala verilirler. Dişilerin yumurtalıklarında oluşan yumurtalar kirpikli huniler aracılığıyla müller kanalına girer.Müller kanalı boşaltım kanalı ile ilişkil değildir.
Özellikleri :
-Döllenme olayı suda olur.
-Suda yaşayan hayvanlarda görülür.
-Çiftleşme olayı yoktur.
-Çiftleşme organı yoktur.
-Döllenme ihtimali düşüktür.
-Döllenme ihtimalini arttırmak için gamet sayısı fazladır.
NOT : “ Balıklar,kurbağalar, sürüngenler ve kuşlar üreme hücrelerini boşaltım maddelerini ve sindirim artıklarını tek açıklık olan kloakla dışarı atarlar. Memeliler ise iki açıklık bulunur. Boşaltım ve üreme artıkları ayrı ayrı açıklıktan dışarı atılır. “
MEMELİLERDE ÜREME
Memelilerde embriyo amniyon sıvısının ortasında bulunur. Embriyo ile anne uterusu arasında göbek bağı bulunur. Göbek bağının yapısında ; amniyon zarı, körelmiş haldeki allantoyis ve vitellus kesesi ile embriyoya ait atar ve toplar damarlar bulunur. Anneden embriyoya besin ve oksijen geçişi difüzyon ve aktif taşıma ile olur. Difüzyonun daha kolay olabilmesi için, koryon zarı yüzeyini genişletmek amacıyla anne uterusu içine parmak şeklinde girintiler yapmıştır. Bu şekilde oluşan embriyonun koryonu, embriyonun atar ve toplardamar kılcalları ile anneye ait uterustaki atar ve toplar damar kılcalların oluşturduğu yapıya PLASENTA denir.
ERKEK ÜREME SİSTEMİ
Erkeklerdeki üreme sistemi ; tetisler , erkek eşey organı ve yardımcı bezlerden oluşur. Testisler , spermlerin meydana geldiği bezlerdir. Erkek eşey organı , spermlerin yardımcı bez sıvılarının ve idrarın dışarı atılmasını sağlayan çiftleşme organıdır. Yardımcı bezler , spermlerin içinde hareket ettiği sıvıları üreten bezlerdir. Bunlar ; prostat bezi , serminal keseler ve Cowper bezleridir.
Erkekte üreme hücresi spermdir. Spermler karın boşluğu içinde gelişen bir çift testis içinde meydana gelir. Testisler doğumdan önce ya da doğumdan kısa bir süre sonra tstis torbasına geçerler. Testislerin skrotal içine inmesi sperm yapımı için gereklidir. Çünkü spermler vücut sıcaklığında oluşamaz. Henüz hareket ve döllenme özelliği kazanmamış spermler , seminifer tüpçüklerden geçerek rete testis adı verilen kanalcıklar bölgesine arodan da hareket ve döllenme yeteneği kazanacakları epididimis denilen bölgeye geçerler. Her epididimis , vasdeferens denilen bir kanalla testis torbasından çıkararak karın boşluğuna doğru idrar kesesi üzerinden idrar kanalına açılır.
DİŞİ ÜREME SİSTEMİ VE HORMONAL KONTROLÜ
Dişilerde üreme organları yumurtalıklar , döllenme borusu , rahim ve vajinadan oluşur.
Yumurtalıklar , karın boşkuğunun alt tarafında bulunur.
Döllenme borusu , yumurtalıkları rahmin üst kısmına bağlar.
Rahim , karın boşluğunun alt bölgesinde idrar kesesinin arkasındaki kaslı bir yapıdır.
Vajina , döllenmemiş yumurtanın ve döl yatağında yeni oluşan dokuların dışarı atıldığı kanaldır.
MENSTRUAL DÖNGÜ : Dişilerde , yumurtalıklarda ve buna bağlı olarak meydana gelen değişiklere menstrual döngü denir.
Folikül Evresi ( 0-14. gün ) : Yumurtalıklarda pek çok folikül ve bunların içlerinde olgunlaşmamış yumurta hücreleri vardır. Foliküllerden biri gelişerek içi sıvı ile dolar ve foliküldeki yumurta hücresi olgunlaşarak döllenme özelliğine sahip bir yumurta haline gelir.
Ovulasyon Evresi ( 14. gün ) : Olgunlaşan yumurtanın , folikülün yırtılmasıyla yumurtalıklarda atılmasıdır. Atılan yumurta kirpikli huni tarafından yakalanarak döllenme borusuna geçer.
Korpus luteum Evresi ( 14-28. gün ) : Folikül yırtıldığında , folikül hücreleri sarı renkli yağ damlacıkları taşıyan korpus luteum dokusu haline geçer.
Menstruasyon Evresi ( 3-5 gün ) : Yumurtanın döllenmediği durumlarda 14 gün içerisinde korpus luteum bozulur ve progesteron azalır. Böylece rahim iç duvarı parçalanır. Döllenmemiş yumurta doku parçaları bir miktar kanla beraber dışarı atılır. Buna menstrual evre denir.
EŞEYSİZ ÜREME
Bir canlıdan ayrılan hücre veya hücre grubundan yeni bireylerin oluşturulmasına eşeysiz üreme denir. Eşeysiz üremede döllenme olayı olmadığından eşeysiz üreyen canlı oluştuğu canlıya kalıtsal olarak tıpa tıp benzer. Çünkü eşeysiz üreme mitoz bölünme ile gerçekleşir. Ancak mitoz bölünmede olabilecek bir ayrılmama ve mutasyon çeşitlilik sebebidir. Eşeysiz üremeye canlıların büyüme bölgelerinden ayrılan hücre veya hücre grupları neden olduğu için aynı zamanda vejatatif üreme de denmektedir.
Eşeysiz üreme çeşitleri
* Tek hücrelilerde bölünerek çoğalma
* Rejenerasyonla çoğalma
* Tomurcuklanarak çoğalma
* Çelikle çoğalma
* Sporla çoğalma
Tek hücrelilerde bölünerek çoğalma [değiştir]
Tek hücreliler bölünerek ürerler.Hücre hacim olarak belirli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra bölünerek yeni hücreler oluşturur.Bu yeni hücreler genotip bakımından ana hücrenin aynısıdır.Örneğim amip.
Rejenerasyonla(yenilenme) çoğalma [değiştir]
Omurgasızlarda mezoderm ve mezoglea tabakası bulunur. Bu tabaka içerisinde embriyonik hücreler vardır. Bu tabakayı taşıyan canlılardan ayrılan bir parça eksik kısımları tamamlayabilmektedir. Örneğin; deniz yıldızından kopan bir kol ana gövdedeki hücreler tarafından tamamlandığı gibi ayrılan kolun içerisindeki hücrelerde koldan yeni bir gövde oluştururlar.
Bu durum yassı solucanlarda da (Planarya) görülür.
Rejenerasyon normalde bir çoğalma tipi değildir. Tahrip sonucu canlıdan ayrılan parçadan yeni birey oluşturulur.
Rejenerasyon, kelime anlamıyla yenileme demektir. Canlılardan herhangi bir nedenle ayrılan parçalardan yeni canlılar oluşabilir. Dolayısıyla rejenerasyon bu canlılar için üreme kabul edilir. Omurgalılardaki rejenerasyona bir yaranın iyileşmesi veya kertenkelenin kopan kuyruğunun yenilenmesi örnek olarak verilir. Çünkü kopan deriden yeni bir organizma, kopan kuyruktan da yeni bir kertenkele oluşmamaktadır
Tomurcuklanarak Çoğalma [değiştir]
Bazı canlılarda tomurcuk benzeri çıkıntılar gelişir. Bu kısımlar ayrılarak yeni canlıyı oluşturur.
Örneğin; Hidra da bira mayasında ve süngerlerde eşeysiz üremenin bu karakteristik özelliği görülür.
Vejatatif çoğalma [değiştir]
Bazı bitkilerden koparılan bir dal parçası, toprağa dikildiğinde yeni bitki oluşturabilir. Buna çeliklenme ile çoğalma denir. Ayrılan dal parçasının meristem tabakası yeniden kök oluşturduğundan bu parça ayrı bir fert olarak yaşayabilir. Özellikle tarımda verimliliği arttırmak, az zamanda daha çok ve daha kaliteli bitkiler yetiştirmek için kullanılan üretim metodudur.sonucu olarak yeni bir bitki meydana gelir.
Örneğin; kavak,çınar,meyve ağaçları,asma.... gibi bitkiler çelikleme ile üretilir. Özellikle melez olan ve eşeyli üremeyen bitkiler bu şekilde üretilir. Örneğin; Çekirdeksiz üzüm, Washington portakalı, satsuma mandalini gibi.
Vejatatif üremeye: Soğanların rizomla (küçük kök) üremesi, çileklerin sürüncü gövde ile çoğalması ciğer otunun yapraklarından yeni ciğer otlarının oluşmasnı örnek olarak gösterebiliriz. vejetatif üreme üçe ayrılır:
1) Çelikle üreme;
gül ve söğütün kesilen dallarının toprağa dikilmesiyle yeni gül ve söğüt oluşması.
2) Yumru ve soğanla üreme
atates,yer elması,sarımsak gibi depo organları olan yumru ve soğanlar nemli ortamlarda çimlenerek yeni bitkileri oluşturur.
3) Sürünücü gövde ile üreme: çiçekler toprak üzerinde sürünücü gövde ile zambak ve ayrık otlarında yeraltı gövdesiyle,böğürtlenlerde dal ve gövde uçlarının köklenmesiyle vejetatif üreme olur.örnek olarak çilek veririz.
Sporla çoğalma [değiştir]
Bazı canlılarda spor adı verilen üreme hücresinden yeni bireyler oluşturulur. Buna sporogoni veya sporla üreme denir.
Örneğin su yosunlarından Ulotrix, Küf Mantarı.
Mantarlarda sporla üreme karakteristiktir.
Örneklenen canlılardan bazıları eşeysiz üremeyle beraber eşeyli olarakta ürerler. Örneğin; mantarlar ve paramesyum konjugasyonla eşeyli ürediği gibi hydra ve deniz yıldızı, eşeyli üremenin en önemli yapısı olan eşey bezlerini de bulundurur. Bunlara bir örnekte mikroskobik canlılardır
eşeyli ve eşeysiz üreme konusu
eşeyli ve eşeysiz üreme konu anlatımı
eşeyli ve eşeysiz üreme hakkında bilgi
EŞEYLİ ÜREME
Özellikleri : - Yeni birey iki farklı atadan oluşur.
-Gamet adı verilen üreme hücrelerinin birleşmesiyle gerçekleşir.İki gametin birleşmesine döllenme, döllenme sonucu oluşan hücreye zigot denir.
-Yeni bireyler kalıtsal özelliklerini hem anadan hem babadan alır.
-Mayoz bölünme ve döllenme oluşan iki temel olaydır.
-Kalıtsal çeşitliliğe olanak sağlar.
Çeşitleri :
1-İZOGAMİ : Büyüklük ve yapı bakımından aynı olan iki gametin birleşmesidir. Basit bir hücreli yeşil alglerden chlamydomonas, ipliksi yeşil alglerden spirogya ve ulothrixte bulunur.
2-HETEROGAMİ (ANİZOGAMİ) : Gametler şekil ve büyüklükleri birbirinden farklıdır. Mantarlarda ve alglerde görülür.
3-OOGAMİ : Yumurta denen dişi gamet büyük, bol sitoplazmalı ve hareketsizdir. Sperm denilen erkek gametler ise genellikle küçük, az sitoplazmalı ve hareketlidir. Gelişmiş bitkilerde ve insanlarda görülür.
4-KONJUGASYON : İki birey arasında geçici sitoplazmik köprülerle gen alış verişinin yapılasıdır. Bazı bakteriler su yosunları ve paramesyumda görülür.
5-PARTENOGENEZ : Yumurta hücresinin döllenmeden bir canlı oluşturmasıdır.Bazı karıncalarda, su pirelerinde, çalı çelirgelerinde, bazı kelebeklerde, bitki bitlerinde ve arılarda görülür.
6-HERMAFRODİTİZM : Basit yapılı bazı hayvanlarda hem dişi organ, hem da erkek üreme organ aynı bireyde bulunur. Böyle organizmalara hermafrodit denir. Parazit yassı kurtlar kendilerini dölleyebilirler. Yer solucanı ve istridye başka bireylerde karşılıklı olarak birbirini döllerler.
ÇİÇEKLİ BİTKİLERDE EŞEYLİ ÜREME
Çiçekli bitkilerde üreme organları çiçeklerde bulunur.Hem dişi,hem de erkek üreme organları bir arada bulunan bir çiçeğe TAM ÇİÇEK (Hermafrodit) denir. Üreme organlarından birini taşıyanlara ise eksik çiçek denir.
ERKEK ORGAN VE POLEN OLUŞUMU
Bir sapçık ile bunun ucundaki başçıktan oluşmuştur. Çiçek tozları başçık içinde oluşur. Başçık içinde dört tane polen kesesi vardır. Polen keseleri içinde binlerce polen ana hücreleri bulunur.
Başçıktan Polen Oluşumu:
Farklı tür bitkilerin polenlerinin dışı , türe has şekillere sahiptir. Aynı şekilde , her türün dişi organının tepeciği de türe has şekle sahiptir. Bu yüzden bir polen , kendi türünün tepeciği üzerinde çimlenir.
DİŞİ ORGAN
Genellikle çiçeğin ortasında bulunur , bir veya daha fazla sayıda olabilir. Dişi organın ovaryumu içinde bir veya daha fazla tohum taslığı bulunur.
Tohum Taslağı İçinde Yumurta Oluşması:
Tohum taslığı içinde 2n kromozomlu makrospor ana hücresi vardır. Bu hücre mitoz ve mayoz hücre bölünmeleri geçirerek yumurta oluşturur.
TOZLAŞMA
Erkek organın tepeciğinde oluşan polenlerin dişi organın tepeciğine taşınmasına tozlaşma denir. Tozlaşma sonucu tohum ve meyve oluşur.
TOZLAŞMA VE DÖLLENMEDEN SONRA DİŞİ ORGAN KISIMLARINDAN OLUŞAN YAPILAR
1-Yumurtalık (Ovaryum) à meyve
2- Polar (kutup=ikincil) çekirdekler à endosperm
3-Tohum taslağı à tohum
4-Yumurta hücresi à embriyo
5-Tohum taslağının dış dokuları à tohum kabuğu
Bitkilerde eşeyli üremenin, hayvanlardaki eşeyli üremeden farklılığı monoploid büyüme evresinin oluşumudur. Embriyo tohum oluştuktan sonra çimlenme evresine kadar uyku halindedir. Farklı bitki türlerinde tohumun canlı kalma süresi birbirinden farklıdır. Bu farklılıklarda endospermin miktarı, çeşiti, kalınlığı vr s rol oynar.
HAYVANLARDA EŞEYLİ ÜREME
hayvanlarda dişi ve erkek gametler ayrı ayrı organlarda oluşur.Erkek gametler (Spermler) testislerde, dişi gametler (yumurtalar) ovaryumlarda oluşur. İlkel yapılı hayvan türlerinde yumurta ve spermler aynı birey tarafından oluşturulur. Böyle organizmalara erselik (Hermafrodit) denilir. Örneğin; hidralar, yer solucanları, süngerler
İÇ DÖLLENME :
Spermler dişinin üreme kanalına bırakılır. Ve yumurta döllenmesi dişinin vücudu içinde meydana gelirse buna İÇ DÖLLENME denir.
Özellikleri :
-Döllenme olayı dişi bireyin içinde olur.
-Karada yaşayan hayvanlarda görülür.
-Çiftleşme olayı vardır.
-Çiftleşme organı vardır.
,Döllenme ihtimali yüksektir.
-Döllenme ihtimali yüksek olduğu için gamet sayısı azdır.
DIŞ DÖLLENME :
Suda yaşayan bir çok hayvan yumurtalarını suya bırakır.Erkekte yumurtalar üzerine spermlerini boşaltır.Ana ve babanın vücudu dışında sperm ve yumurtanın birleşmesi olayına DIŞ DÖLLENME denir. Kurbağa ve balıklarda üreme sistemleri boşaltım sistemiyle bağlanarak üregenital sistemi oluşturur. Erkeklerin testislerinde oluşan spermler wolf kanalına geçerler. Boşaltım maddeleri de bu kanala verilirler. Dişilerin yumurtalıklarında oluşan yumurtalar kirpikli huniler aracılığıyla müller kanalına girer.Müller kanalı boşaltım kanalı ile ilişkil değildir.
Özellikleri :
-Döllenme olayı suda olur.
-Suda yaşayan hayvanlarda görülür.
-Çiftleşme olayı yoktur.
-Çiftleşme organı yoktur.
-Döllenme ihtimali düşüktür.
-Döllenme ihtimalini arttırmak için gamet sayısı fazladır.
NOT : “ Balıklar,kurbağalar, sürüngenler ve kuşlar üreme hücrelerini boşaltım maddelerini ve sindirim artıklarını tek açıklık olan kloakla dışarı atarlar. Memeliler ise iki açıklık bulunur. Boşaltım ve üreme artıkları ayrı ayrı açıklıktan dışarı atılır. “
MEMELİLERDE ÜREME
Memelilerde embriyo amniyon sıvısının ortasında bulunur. Embriyo ile anne uterusu arasında göbek bağı bulunur. Göbek bağının yapısında ; amniyon zarı, körelmiş haldeki allantoyis ve vitellus kesesi ile embriyoya ait atar ve toplar damarlar bulunur. Anneden embriyoya besin ve oksijen geçişi difüzyon ve aktif taşıma ile olur. Difüzyonun daha kolay olabilmesi için, koryon zarı yüzeyini genişletmek amacıyla anne uterusu içine parmak şeklinde girintiler yapmıştır. Bu şekilde oluşan embriyonun koryonu, embriyonun atar ve toplardamar kılcalları ile anneye ait uterustaki atar ve toplar damar kılcalların oluşturduğu yapıya PLASENTA denir.
ERKEK ÜREME SİSTEMİ
Erkeklerdeki üreme sistemi ; tetisler , erkek eşey organı ve yardımcı bezlerden oluşur. Testisler , spermlerin meydana geldiği bezlerdir. Erkek eşey organı , spermlerin yardımcı bez sıvılarının ve idrarın dışarı atılmasını sağlayan çiftleşme organıdır. Yardımcı bezler , spermlerin içinde hareket ettiği sıvıları üreten bezlerdir. Bunlar ; prostat bezi , serminal keseler ve Cowper bezleridir.
Erkekte üreme hücresi spermdir. Spermler karın boşluğu içinde gelişen bir çift testis içinde meydana gelir. Testisler doğumdan önce ya da doğumdan kısa bir süre sonra tstis torbasına geçerler. Testislerin skrotal içine inmesi sperm yapımı için gereklidir. Çünkü spermler vücut sıcaklığında oluşamaz. Henüz hareket ve döllenme özelliği kazanmamış spermler , seminifer tüpçüklerden geçerek rete testis adı verilen kanalcıklar bölgesine arodan da hareket ve döllenme yeteneği kazanacakları epididimis denilen bölgeye geçerler. Her epididimis , vasdeferens denilen bir kanalla testis torbasından çıkararak karın boşluğuna doğru idrar kesesi üzerinden idrar kanalına açılır.
DİŞİ ÜREME SİSTEMİ VE HORMONAL KONTROLÜ
Dişilerde üreme organları yumurtalıklar , döllenme borusu , rahim ve vajinadan oluşur.
Yumurtalıklar , karın boşkuğunun alt tarafında bulunur.
Döllenme borusu , yumurtalıkları rahmin üst kısmına bağlar.
Rahim , karın boşluğunun alt bölgesinde idrar kesesinin arkasındaki kaslı bir yapıdır.
Vajina , döllenmemiş yumurtanın ve döl yatağında yeni oluşan dokuların dışarı atıldığı kanaldır.
MENSTRUAL DÖNGÜ : Dişilerde , yumurtalıklarda ve buna bağlı olarak meydana gelen değişiklere menstrual döngü denir.
Folikül Evresi ( 0-14. gün ) : Yumurtalıklarda pek çok folikül ve bunların içlerinde olgunlaşmamış yumurta hücreleri vardır. Foliküllerden biri gelişerek içi sıvı ile dolar ve foliküldeki yumurta hücresi olgunlaşarak döllenme özelliğine sahip bir yumurta haline gelir.
Ovulasyon Evresi ( 14. gün ) : Olgunlaşan yumurtanın , folikülün yırtılmasıyla yumurtalıklarda atılmasıdır. Atılan yumurta kirpikli huni tarafından yakalanarak döllenme borusuna geçer.
Korpus luteum Evresi ( 14-28. gün ) : Folikül yırtıldığında , folikül hücreleri sarı renkli yağ damlacıkları taşıyan korpus luteum dokusu haline geçer.
Menstruasyon Evresi ( 3-5 gün ) : Yumurtanın döllenmediği durumlarda 14 gün içerisinde korpus luteum bozulur ve progesteron azalır. Böylece rahim iç duvarı parçalanır. Döllenmemiş yumurta doku parçaları bir miktar kanla beraber dışarı atılır. Buna menstrual evre denir.
EŞEYSİZ ÜREME
Bir canlıdan ayrılan hücre veya hücre grubundan yeni bireylerin oluşturulmasına eşeysiz üreme denir. Eşeysiz üremede döllenme olayı olmadığından eşeysiz üreyen canlı oluştuğu canlıya kalıtsal olarak tıpa tıp benzer. Çünkü eşeysiz üreme mitoz bölünme ile gerçekleşir. Ancak mitoz bölünmede olabilecek bir ayrılmama ve mutasyon çeşitlilik sebebidir. Eşeysiz üremeye canlıların büyüme bölgelerinden ayrılan hücre veya hücre grupları neden olduğu için aynı zamanda vejatatif üreme de denmektedir.
Eşeysiz üreme çeşitleri
* Tek hücrelilerde bölünerek çoğalma
* Rejenerasyonla çoğalma
* Tomurcuklanarak çoğalma
* Çelikle çoğalma
* Sporla çoğalma
Tek hücrelilerde bölünerek çoğalma [değiştir]
Tek hücreliler bölünerek ürerler.Hücre hacim olarak belirli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra bölünerek yeni hücreler oluşturur.Bu yeni hücreler genotip bakımından ana hücrenin aynısıdır.Örneğim amip.
Rejenerasyonla(yenilenme) çoğalma [değiştir]
Omurgasızlarda mezoderm ve mezoglea tabakası bulunur. Bu tabaka içerisinde embriyonik hücreler vardır. Bu tabakayı taşıyan canlılardan ayrılan bir parça eksik kısımları tamamlayabilmektedir. Örneğin; deniz yıldızından kopan bir kol ana gövdedeki hücreler tarafından tamamlandığı gibi ayrılan kolun içerisindeki hücrelerde koldan yeni bir gövde oluştururlar.
Bu durum yassı solucanlarda da (Planarya) görülür.
Rejenerasyon normalde bir çoğalma tipi değildir. Tahrip sonucu canlıdan ayrılan parçadan yeni birey oluşturulur.
Rejenerasyon, kelime anlamıyla yenileme demektir. Canlılardan herhangi bir nedenle ayrılan parçalardan yeni canlılar oluşabilir. Dolayısıyla rejenerasyon bu canlılar için üreme kabul edilir. Omurgalılardaki rejenerasyona bir yaranın iyileşmesi veya kertenkelenin kopan kuyruğunun yenilenmesi örnek olarak verilir. Çünkü kopan deriden yeni bir organizma, kopan kuyruktan da yeni bir kertenkele oluşmamaktadır
Tomurcuklanarak Çoğalma [değiştir]
Bazı canlılarda tomurcuk benzeri çıkıntılar gelişir. Bu kısımlar ayrılarak yeni canlıyı oluşturur.
Örneğin; Hidra da bira mayasında ve süngerlerde eşeysiz üremenin bu karakteristik özelliği görülür.
Vejatatif çoğalma [değiştir]
Bazı bitkilerden koparılan bir dal parçası, toprağa dikildiğinde yeni bitki oluşturabilir. Buna çeliklenme ile çoğalma denir. Ayrılan dal parçasının meristem tabakası yeniden kök oluşturduğundan bu parça ayrı bir fert olarak yaşayabilir. Özellikle tarımda verimliliği arttırmak, az zamanda daha çok ve daha kaliteli bitkiler yetiştirmek için kullanılan üretim metodudur.sonucu olarak yeni bir bitki meydana gelir.
Örneğin; kavak,çınar,meyve ağaçları,asma.... gibi bitkiler çelikleme ile üretilir. Özellikle melez olan ve eşeyli üremeyen bitkiler bu şekilde üretilir. Örneğin; Çekirdeksiz üzüm, Washington portakalı, satsuma mandalini gibi.
Vejatatif üremeye: Soğanların rizomla (küçük kök) üremesi, çileklerin sürüncü gövde ile çoğalması ciğer otunun yapraklarından yeni ciğer otlarının oluşmasnı örnek olarak gösterebiliriz. vejetatif üreme üçe ayrılır:
1) Çelikle üreme;
gül ve söğütün kesilen dallarının toprağa dikilmesiyle yeni gül ve söğüt oluşması.
2) Yumru ve soğanla üreme
3) Sürünücü gövde ile üreme: çiçekler toprak üzerinde sürünücü gövde ile zambak ve ayrık otlarında yeraltı gövdesiyle,böğürtlenlerde dal ve gövde uçlarının köklenmesiyle vejetatif üreme olur.örnek olarak çilek veririz.
Sporla çoğalma [değiştir]
Bazı canlılarda spor adı verilen üreme hücresinden yeni bireyler oluşturulur. Buna sporogoni veya sporla üreme denir.
Örneğin su yosunlarından Ulotrix, Küf Mantarı.
Mantarlarda sporla üreme karakteristiktir.
Örneklenen canlılardan bazıları eşeysiz üremeyle beraber eşeyli olarakta ürerler. Örneğin; mantarlar ve paramesyum konjugasyonla eşeyli ürediği gibi hydra ve deniz yıldızı, eşeyli üremenin en önemli yapısı olan eşey bezlerini de bulundurur. Bunlara bir örnekte mikroskobik canlılardır