Duyuların Davranış Üzerine Etkisi

Koku Alma
Koku alma duyusu iki şekilde kullanılır: Ya bir maddenin koklanarak analizi ya da tat alma duyusuyla ortak kullanım

"Köpekler burnuyla görür" deyimi son derece yerinde bir deyimdir

çünkü:
- Köpekler

yiyeceklerini seçmenin yanı sıra özel objelerin izini sür*mede veya kişilerin takibinde

eşya ya da kişileri tanıma ve yerini saptamada koku duyulanı kullanırlar

- İz takibinde

özellikle kişilere özgü yağ asitlerinin koku*sunu ayırt edebilirler

(Uzun zincirli yağ asitlerini kokla*mada erkek köpekler daha yeteneklidir

)
- Koku ile karşılarındaki kişinin ruhsal durumunu ve niye*tini anlarlar

- Canlıların

objeler üzerindeki kokularını bir hafta

hatta bazen haftalar sonra dahi algılayabilirler

- Tek yumurta ikizlerinin kokusunu bile ayırt edebilirler

- Kokuyla fertleri ayırt etme yetenekleri

eğitimle daha da geliştirilebilir

- Yavru köpeği yalayan anne onunla koku bağı kurar

- Erkek hayvanın idrarını koklayan dişiler cinsel olgunluğa daha çabuk ulaşır

Ayrıca koklama

köpekler arası iletişim için son derece önemli bir araçtır

Bütün köpekgiller

iletişim için birbirlerinin idrarlarını

dışkılarını

genital bölgelerini ve ağız çevrelerini koklarlar

Koku alma yeteneğinin davranış üzerine bir etkisi de

köpeğin eğitimi sırasında görülür

Bloodhound gibi iz sürme yeteneği yük*sek olan köpekler

eğitim alanındaki koku bolluğu nedeniyle

eğiti*min ilk günlerinde etrafı koklamaktan kendilerini alamazlar

böy*lece dikkatleri çabucak dağılarak

eğitim almaları güçleşebilir

Bu nedenle

böyle köpekler daha izole şartlarda

hatta deterjanlı sular*la yıkanabilen alanlarda daha kolay eğitilirler

Duyma
Belirli frekanslara ka*dar

insan ve köpekler relatif olarak iyi duyarlar

ancak köpekler insanların duyamayacağı yüksek frekanstaki sesleri de duyabilir*ler

Bu özelliklerinden dolayı köpek*ler

piyasada satılan

insanların duyamayacağı ultra dalga-düdük seslerine yanıt verebilmektedir

Büyük şehirlerde yaşayan köpeklerin duyma yetenekleri

yüksek gürültü sebebiyle olumsuz olarak etkilenmektedir

Yüksek gü*rültü karşısında

duyma hassasiyetini kaybeden köpeğin psikoloji*si de olumsuz etkilenir

Kulağın şekli her köpek ırkında

o ırkın özelliklerine uyum sağla*yacak şekilde gelişmiştir

Bu şekil farklılıklarının duyma yeteneği üzerinde ne gibi etkiler yaptığı yeterince aydınlatılmış değildir

Köpeğin kulaklarının olduğu gibi kalması veya estetik açıdan kesilmesi konusunda

her iki görüşü savunan taraflar arasındaki kavga uzun süredir devam etmektedir

Acaba insanoğlu

her ne kadar dünya üzerindeki varlıklara hükmetse de

bu üstünlük kö*peğin kendine has estetiğini bozmaya haklılık kazandırır mı bile*miyorum

Çünkü bazı kişilere göre köpeği güzelleştirmek gayet olağandır ve neticede onun

sahibi tarafından daha fazla sevilmesi*ni sağlar

Ancak kulak veya kuyruk kesiminin

köpeğin ruhsal du*rumunu etkilediğini savunanlar da vardır

Son yıllarda

bazı Avrupa ülkelerinde kulak kesimi ya*saklanmıştır

Görme
Görme yeteneği

köpekler arasında ırktan ırka farklılık gösterir

zi*ra gözlerin kafadaki yeri

ırka göre değişir

Geniş görme açısına sa*hip bir köpeğin

etrafı çok rahat görebileceğinden dolayı

kalabalık ortamlarda çabucak dikkatinin dağılır

Köpekler Geceleri Görebilirler mi?
Köpeğin gözündeki retina tabaka*sında (burada rodlar maksimum yoğunluktadır) bulunan ve gözün az ışıkta görebileceği şekilde özelleşmiş olan hücreler insana göre çok daha fazladır

Retinanın hemen arkasında bulunan yansıtıcı hücre tabakası

retinadan geçen ışığın alıcı hücrelere ikinci kez çarpmasını sağlar

böylece ışığın gözde toplanma etkinliği yaklaşık %40 oranında artırılmış olur

Işığın az bir kısmı ise

gözde tutula*rak sarı-yeşil göz ışıldamasını sağlar

Bu durum

geceleyin köpek ya da kedinin gözüne doğru ışık tutulduğunda görülebilir

Örtü tabakasındaki bu yansıtma sayesinde geceleri insandan daha iyi görürler ve düşük ışık kaynaklarını daha iyi değerlendirebilirler

Renkleri Ayırt Edebilirler mî?
Köpekte ışığı algılama eşiği in*sandan üç misli daha düşüktür

bu nedenle özellikle kısa dalga bo*yundaki renkleri ayırmada zorluk çekerler

Köpekler*de saldırı eğitiminde kırmızı renkli kollukların daha verimli oldu*ğu söylenmektedir

O halde

kırmızı rengi ayırma yeteneklerinin olduğu düşünülebilir

Gerçekten de kırmızı gibi uzun dalga bo*yundaki renklerin köpekler tarafından daha rahat ayırt edilebildiği bildirilmektedir (Whiteley

1996)

Ayrıca köpekler

bütün renkleri göremeseler bile

renkleri ayırt etmeyi kolayca öğrenebilirler; zira beyinlerinde

insana göre az bile olsa

dalga boylarını ayırt eden ganglionlar bulunmaktadır

Bazı araştırıcılar da

renk enformasyonunun davranışlarda kullanılma*dığını

bu nedenle

köpeklerde renk ayırım yeteneğinin önemli ol*madığını ileri sürerler

Geceleri

köpek ve kedilerin renk görüşü insanınkine benzer

Ancak bu hayvanların tapetum (örtü) tabakasında yansıma nede*niyle geceleyin sarı ve yeşil renkleri algılamada hafif bir üstünlük*leri söz konusudur

Detayları Seçebilirler mi ve Televizyon İzleyebilirler mi?
Kö*pekler form ve desenleri ayırt etmede zorluk çeker

desenlerdeki detayları görmezler

Kediler

televizyonu titrek olarak görürler

Köpekler ise bir grup araştırıcıya göre - kısmen hareketli nesneleri takip edebilmeleri ve kısmen de gölgeleri ayırt edebilmeleri nedeniyle - saniyede 625 dotluk Avrupa ve ülkemiz televizyonlarını izleyebilmekte

saniyede 525 dotluk ABD televizyonlarını izleyememektedir

Birçok hayvan sahibi

köpeklerinin televizyon izleyebildiğini söylese de

bu hayvanların izleme aktivitesiyle ilgili nicel ölçümler yoktur

Köpekler Miyop mudur?

Köpeklerin yakını fokuslama (bakış*larım yakındaki bir nesneye odaklama) yetenekleri insana göre za*yıftır

Kedi ve köpek

25 cm

den yakın mesafeleri net göremez

Ancak bu ölçümlerin çoğu ev hayvanları üzerinde yapıldığı için hatalı olabi*lir; zira ev hayvanları

ev içinde uzak cisimleri fokuslama imkânı*na sahip olmadığı için miyop olma eğilimindedirler

çünkü fokus*lama yeteneği sonradan gelişir ve küçük yaştan itibaren başlanan egzersizlerle tam seviyesine ulaşabilir

Dokunma
Köpeklerde en duyarlı bölgeler

ağız ve burun çevresidir

Köpeklerin patilerindeki duyarlılık diğer karnivorlara göre daha zayıftır

Bu tür duyusal özellikler beyin kabuğunun yapısıyla ilgili olup bu bölgede ayaklar için ayrılan alan köpekte %20

kedide ise %30'dur

Diğer karnivorlarda olduğu gibi

duyu sinirleri daha çok burun uçları

bıyık ve bıyık diplerinde bulunur

Bıyıklar katı yüzeylere dokunduğunda

bu maddeler hakkında beyne bilgi iletilir; bu özel*lik

hayvanın karanlıkta manevra yeteneğini artırır

Ayrıca bıyıklar kompleks bir madde koklanırken de beyne bilgi sağlar

Bunlar

ha*reketli nesnelerin titreşimlerini de algılayabilirler

Ancak bu yete*nek kedilerde daha fazladır

Köpekler kafalarını iyice yere yakınlaştırmış vaziyette ayak izle*rini koklarken

alt çenenin ortasında yerleşen kıllardan ve çene altı koku bezlerinden yararlanırlar

bunlar aynı zamanda kafanın yere çarpmasını önler

Kediler bu kıllara sahip olmadıkları için kafaları*nı yerden yukarıda tutarlar

Tat Alma
Köpekler

insanınkine benzer bir tat alma duyusuna sahiptir

Bu duyu alınan gıdanın tadıyla kokusunun bileşimidir

Tat duyusu

dil yüzeyinde pütürler halinde bulunan ve papilla adı verilen alıcı*lar tarafından algılanıp

sinirler yoluyla beyne iletilir

Bu alıcıların hangi tip tatları algılayabileceğini araştıran araştırıcılar

araştırma*ların sonucunda algılamanın hayvanın evrimsel kökeni

besin ihti*yaçları ve yemek kaynaklarıyla ilgili olduğu kararına varmışlar*dır

Köpekte

şekere duyarlı olan ve bazı aminoasitlerden de kuvvet*li şekilde etkilenebilen tat alıcılarının sayısı

diğer alıcılardan daha fazladır

Bu aminoasitlerin çoğu

bu alıcılarda şeker tadı uyandırdı*ğından tatlı aminoasit adını alır (özellikle L-sistein

L-pirolin

L-lizin ve L-lyösin)

Bu maddelerin çoğu insana acı gelir

Köpekler

bu grup maddelerden olan L-triptofanı sevmez

Kedilerle köpekler arasındaki en önemli farklardan biri olan

şekerli gıdaların sevilip sevilmeme nedeni de bu alıcılar arasındaki farklılıklardır

Memeli sinir hücrelerinde uyarı iletişimini yavaşlatmak için görev alan monofosfat nükleotidleri

ölümden sonra vücutta birikir

Bu madde kediler tarafından sevilmediği için kediler leş yemezler

Ayrıca kediler

dillerindeki tat tomurcuklarının özellikleri nedeniyle şekeri

tatlı olarak algılayamazlar ve bu nedenle tam karnivor yani etoburdurlar

Kediye kıyasla daha fazla omnivor (hem ot hem et yiyen) olan köpek

şeker ve meyve gibi yüksek enerjili materyalleri yeme avantajına sahiptir

Köpek ve kedinin diğer memelilerden bir farkı da

tuza duyarlı tat alıcılarının azlığıdır

Çoğu herbivor ve omnivor

boşaltım ve sinir sistemi fonksiyonları için tuza ihtiyaç duymaları nedeniyle

tuz içeren besinlerle beslenir

Kedi ve köpekler

bu tür hayvanlarla beslen*diği sürece tuz ihtiyaçlarını giderebilirler

insan gibi vücut yüzeyine yayılmış

tuz atmada rolü olan ter bezlerinin olmayışı nede*niyle

fazla tuz aldıklarında (hazır mama ile beslenmeyen ev kö*peklerinde genelde böyledir) böbreklerin tuz yükü fazla olur

Bu durum

köpekte böbrek hastalıklarına sık yakalanmada önemli role sahiptir

Köpekte şekerden sonra en fazla

asitlere duyarlı alıcılar var*dır

Bu alıcılar

fosforik asit

karboksilli asitler

nükleotid trifosfat-lar ve histidin gibi maddelerin yanı sıra L-taurin ve L-sistein gibi aminoasitler tarafından uyarılır

inosin monofosfat ile de yavaşlatır

Bu bilgiler Prof

Dr

Tamer Dodurka'nın 'Köpek Psikolojisi' adlı kitabından alınmıştır

​

​