Z
Z3yn3P
Ziyaretçi
Ziyaretçi
Deprem Terimleri ve açıklamaları
Şiddet cetvellerinin açıklamasına geçmeden önce, burada kullanılacak terimlerin belirtilmesine çalışılacaktır
Özel bir şekilde depreme dayanıklı olarak projelendirilmemiş yapılar üç tipe ayrılmaktadır:
A Tipi : Kırsal konutlar, kerpiç yapılar, kireç ya da çamur harçlı moloz taş yapılar
B Tipi : Tuğla yapılar, yarım kagir yapılar, kesme taş yapılar, beton biriket ve hafif prefabrike yapılar
C Tipi : Betonarme yapılar, iyi yapılmış ahşap yapılar
Siddet derecelerinin açıklanmasında kullanılan az, çok ve pekçok deyimleri ortalama bir değer olarak sırasıyla, %5, %50 ve %75 oranlarını belirlemektedir
Yapılardaki hasar ise beş gruba ayrılmıştır :
Hafif Hasar : İnce sıva çatlaklarının meydana gelmesi ve küçük sıva parçalarının dökülmesiyle tanımlanır
Orta Hasar : Duvarlarda küçük çatlakların meydana gelmesi, oldukça büyük sıva parçalarının dökülmesi, kiremitlerin kayması, bacalarda çatlakların oluşması ve bazı baca parçalarının aşağıya düşmesiyle tanımlanır
Ağır Hasar : Duvarlarda büyük çatlakların meydana gelmesi ve bacaların yıkılmasıyla tanımlanır
Yıkıntı : Duvarların yarılması, binaların bazı kısımlarının yıkılması ve derzlerle ayrılmış kısımlarının bağlantısını kaybetmesiyle tanımlanır
Fazla Yıkıntı : Yapıların tüm olarak yıkılmasıyla tanımlanır
Şiddet çizelgelerinin açıklanmasında her şiddet derecesi üç bölüme ayrılmıştır
Bunlardan;
a) Bölümünde depremin kişi ve çevre,
b) Bölümünde depremin her tipteki yapılar,
c) Bölümünde de depremin arazi üzerindeki etkileri belirtilmistir
MSK Siddet Cetveli :
I- Duyulmayan
(a) : Titreşimler insanlar tarafından hissedilmeyip, yalnız sismograflarca kaydedilirler
II- Çok Hafif
(a) : Sarsıntılar yapıların en üst katlarında ,dinlenme bulunan az kişi tarafından hissedilir
III- Hafif
(a) : Deprem ev içerisinde az kişi, dışarıda ise sadece uygun şartlar altındaki kişiler tarafından hissedilir
Sarsıntı, yoldan geçen hafif bir kamyonetin meydana getirdiği sallantı gibidir
Dikkatli kişiler, üst katlarda daha belirli olan asılmış eşyalardaki hafif sallantıyı izleyebilirler
IV- Orta Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde çok, dışarıda ise az kişi tarafından hissedilir
Sarsıntı, yoldan geçen ağır yüklü bir kamyonun oluşturduğu sallantı gibidir
Kapı, pencere ve mutfak eşyaları v
s
titrer, asılı eşyalar biraz sallanır
Ağzı açık kaplarda olan sıvılar biraz dökülür
Araç içerisindeki kişiler sallantıyı hissetmezler
V- Şiddetli
(a) : Deprem, yapı içerisinde herkes, dışarıda ise çok kişi tarafından hissedilir
Uyumakta olan çok kişi uyanır, az sayıda dışarı kaçan olur
Hayvanlar huysuzlanmaya başlar
Yapılar baştan aşağıya titrerler, asılmış eşyalar ve duvarlara asılmış resimler önemli derecede sarsılır
Sarkaçlı saatler durur
Az miktarda sabit olmayan eşyalar yerlerini değistirebilirler ya da devrilebilirler
Açık kapı ve pencereler şiddetle itilip kapanırlar, iyi kilitlenmemiş kapalı kapılar açılabilir
İyice dolu, ağzı açık kaplardaki sıvılar dökülür
Sarsıntı yapı içerisine ağır bir eşyanın düşmesi gibi hissedilir
(b) : A tipi yapılarda hafif hasar olabilir
(c) : Bazen kaynak sularının debisi değişebilir
VI- Çok Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde ve dışarıda hemen hemen herkes ratafından hissedilir
Ev içerisindeki birçok kişi korkar ve dışarı kaçarlar, bazı kişiler dengelerini kaybederler
Evcil hayvanlar ağıllarından dışarı kaçarlar
Bazı hallerde tabak, bardak v
s
gibi cam eşyalar kırılabilir, kitaplar raflardan aşağıya düşerler
Ağır mobilyalar yerlerini değiştirirler
(b) : A tipi çok ve B tipi az yapılarda hafif hasar ve A tipi az yapıda orta hasar görülür
(c) : Bazı durumlarda nemli zeminlerde 1 cm
genişliğinde çatlaklar olabilir
Dağlarda rastgele yer kaymaları, pınar sularında ve yeraltı su düzeylerinde değişiklikler görülebilir
VII- Hasar Yapıcı
(a) : Herkes korkar ve dışarı kaçar, pek çok kişi oturdukları yerden kalkmakta güçlük çekerler
Sarsıntı, araç kullanan kişiler tarafından önemli olarak hissedilir
(b) : C tipi çok binada hafif hasar, B tipi çok binada orta hasar, A tipi çok binada ağır hasar, A tipi az binada yıkıntı görülür
(c) : Sular çalkalanır ve bulanır
Kaynak suyu debisi ve yeraltı su düzeyi değişebilir
Bazı durumlarda kaynak suları kesilir ya da kuru kaynaklar yeniden akmaya başlar
Bir kısım kum çakıl birikintilerinde kaymalar olur
Yollarda heyelan ve çatlama olabilir
Yeraltı boruları ek yerlerinden hasara uğrayabilir
Taş duvarlarda çatlak ve yarıklar oluşur
VIII- Yıkıcı
(a) : Korku ve panik meydana gelir
Araç kullanan kişiler rahatsız olur
Ağaç dalları kırılıp, düşer
En ağır mobilyalar bile hareket eder ya da yer değiştirerek devrilir
Asılı lambalar zarar görür
(b) : C tipi çok yapıda orta hasar, C tipi az yapıda ağır hasar, B tipi çok yapıda ağır hasar, A tipi çok yapıda yıkıntı görülür
Boruların ek yerleri kırılır
Abide ve heykeller hareket eder ya da burkulur
Mezar taşları devrilir
Taş duvarlar yıkılır
(c) : Dik şevli yol kenarlarında ve vadi içlerinde küçük yer kaymaları olabilir
Zeminde farklı genişliklerde cm
ölçüsünde çatlaklar oluşabilir
Göl suları bulanır, yeni kaynaklar meydana çıkabilir
Kuru kaynak sularının akıntıları ve yeraltı su düzeyleri değişir
IX- Çok Yıkıcı
(a) : Genel panik
Mobilyalarda önemli hasar olur
Hayvanlar rastgele öte beriye kaçışır ve bağrışırlar
(b) : C tipi çok yapıda ağır hasar, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda yıkıntı, B tipi az yapıda fazla yıkıntı ve A tipi çok yapıda fazla yıkıntı görülür
Heykel ve sütunlar düşer
Bentlerde önemli hasarlar olur
Toprak altındaki borular kırılır
Demiryolu rayları eğrilip, bükülür yollar bozulur
(c) : Düzlük yerlerde çokça su, kum ve çamur tasmaları görülür
Zeminde 10 cm
genişliğine dek çatlaklar oluşur
Eğimli yerlerde ve nehir teraslarında bu çatlaklar 10 cm
den daha büyüktür
Bunların dışında, çok sayıda hafif çatlaklar görülür
Kaya düşmeleri, birçok yer kaymaları ve dağ kaymaları, sularda büyük dalgalanmalar meydana gelebilir
Kuru kayalar yeniden sulanır, sulu olanlar kurur
X- Ağır Yıkıcı
(b) : C tipi çok yapıda yıkıntı, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda fazla yıkıntı, A tipi pek çok yapıda fazla yıkıntı görülür
Baraj, bent ve köprülerde önemli hasarlar olur
Tren yolu rayları eğrilir
Yeraltındaki borular kırılır ya da eğrilir
Asfalt ve parke yollarda kasisler olusur
(c) : Zeminde birkaç desimetre ölçüsünde çatlaklar oluşabilir
Bazen 1 m
genişliğinde çatlaklar da olabilir
Nehir teraslarında ve dik meyilli yerlerde büyük heyelanlar olur
Büyük kaya düşmeleri meydana gelir
Yeraltı su seviyesi değişir
Kanal, göl ve nehir suları karalar üzerine taşar
Yeni göller olusabilir
XI - Çok Ağır Yıkıcı
(b) : İyi yapılmış yapılarda, köprülerde, su bentleri, barajlar ve tren yolu raylarında tehlikeli hasarlar olur
Yol ve caddeler kullanılmaz hale gelir
Yeraltındaki borular kırılır
(c) : Yer, yatay ve düşey doğrultudaki hareketler nedeniyle geniş yarık ve çatlaklar tarafından önemli biçimde bozulur
Çok sayıda yer kayması ve kaya düşmesi meydana gelir
Kum ve çamur fışkırmaları görülür
XII- Yok Edici (Manzara Değişir)
(b) : Pratik olarak toprağın altında ve üstündeki tüm yapılar baştanbaşa yıkıntıya uğrar
(c) : Yer yüzeyi büsbütün değişir
Geniş ölçüde çatlak ve yarıklarda, yatay ve düşey hareketlerin yön miktarları izlenebilir
Kaya düşmeleri ve nehir versanlarındaki göçmeler çok geniş bir bölgeyi kaplarlar.Yeni göller ve çağlayanlar oluşur.
Şiddet cetvellerinin açıklamasına geçmeden önce, burada kullanılacak terimlerin belirtilmesine çalışılacaktır
A Tipi : Kırsal konutlar, kerpiç yapılar, kireç ya da çamur harçlı moloz taş yapılar
B Tipi : Tuğla yapılar, yarım kagir yapılar, kesme taş yapılar, beton biriket ve hafif prefabrike yapılar
C Tipi : Betonarme yapılar, iyi yapılmış ahşap yapılar
Siddet derecelerinin açıklanmasında kullanılan az, çok ve pekçok deyimleri ortalama bir değer olarak sırasıyla, %5, %50 ve %75 oranlarını belirlemektedir
Yapılardaki hasar ise beş gruba ayrılmıştır :
Hafif Hasar : İnce sıva çatlaklarının meydana gelmesi ve küçük sıva parçalarının dökülmesiyle tanımlanır
Orta Hasar : Duvarlarda küçük çatlakların meydana gelmesi, oldukça büyük sıva parçalarının dökülmesi, kiremitlerin kayması, bacalarda çatlakların oluşması ve bazı baca parçalarının aşağıya düşmesiyle tanımlanır
Ağır Hasar : Duvarlarda büyük çatlakların meydana gelmesi ve bacaların yıkılmasıyla tanımlanır
Yıkıntı : Duvarların yarılması, binaların bazı kısımlarının yıkılması ve derzlerle ayrılmış kısımlarının bağlantısını kaybetmesiyle tanımlanır
Fazla Yıkıntı : Yapıların tüm olarak yıkılmasıyla tanımlanır
Şiddet çizelgelerinin açıklanmasında her şiddet derecesi üç bölüme ayrılmıştır
Bunlardan;
a) Bölümünde depremin kişi ve çevre,
b) Bölümünde depremin her tipteki yapılar,
c) Bölümünde de depremin arazi üzerindeki etkileri belirtilmistir
MSK Siddet Cetveli :
I- Duyulmayan
(a) : Titreşimler insanlar tarafından hissedilmeyip, yalnız sismograflarca kaydedilirler
II- Çok Hafif
(a) : Sarsıntılar yapıların en üst katlarında ,dinlenme bulunan az kişi tarafından hissedilir
III- Hafif
(a) : Deprem ev içerisinde az kişi, dışarıda ise sadece uygun şartlar altındaki kişiler tarafından hissedilir
IV- Orta Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde çok, dışarıda ise az kişi tarafından hissedilir
V- Şiddetli
(a) : Deprem, yapı içerisinde herkes, dışarıda ise çok kişi tarafından hissedilir
(b) : A tipi yapılarda hafif hasar olabilir
(c) : Bazen kaynak sularının debisi değişebilir
VI- Çok Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde ve dışarıda hemen hemen herkes ratafından hissedilir
(b) : A tipi çok ve B tipi az yapılarda hafif hasar ve A tipi az yapıda orta hasar görülür
(c) : Bazı durumlarda nemli zeminlerde 1 cm
VII- Hasar Yapıcı
(a) : Herkes korkar ve dışarı kaçar, pek çok kişi oturdukları yerden kalkmakta güçlük çekerler
(b) : C tipi çok binada hafif hasar, B tipi çok binada orta hasar, A tipi çok binada ağır hasar, A tipi az binada yıkıntı görülür
(c) : Sular çalkalanır ve bulanır
VIII- Yıkıcı
(a) : Korku ve panik meydana gelir
(b) : C tipi çok yapıda orta hasar, C tipi az yapıda ağır hasar, B tipi çok yapıda ağır hasar, A tipi çok yapıda yıkıntı görülür
(c) : Dik şevli yol kenarlarında ve vadi içlerinde küçük yer kaymaları olabilir
IX- Çok Yıkıcı
(a) : Genel panik
(b) : C tipi çok yapıda ağır hasar, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda yıkıntı, B tipi az yapıda fazla yıkıntı ve A tipi çok yapıda fazla yıkıntı görülür
(c) : Düzlük yerlerde çokça su, kum ve çamur tasmaları görülür
X- Ağır Yıkıcı
(b) : C tipi çok yapıda yıkıntı, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda fazla yıkıntı, A tipi pek çok yapıda fazla yıkıntı görülür
(c) : Zeminde birkaç desimetre ölçüsünde çatlaklar oluşabilir
XI - Çok Ağır Yıkıcı
(b) : İyi yapılmış yapılarda, köprülerde, su bentleri, barajlar ve tren yolu raylarında tehlikeli hasarlar olur
(c) : Yer, yatay ve düşey doğrultudaki hareketler nedeniyle geniş yarık ve çatlaklar tarafından önemli biçimde bozulur
XII- Yok Edici (Manzara Değişir)
(b) : Pratik olarak toprağın altında ve üstündeki tüm yapılar baştanbaşa yıkıntıya uğrar
(c) : Yer yüzeyi büsbütün değişir