J
JaRuLe
Ziyaretçi
Ziyaretçi
Anne karnında başlayan ve ergenlik sonuna kadar devam eden hızlı büyüme sürecinde kalıtsal özelliklerden, çceresel etkenlere kadar büyümeyi etkileyen pek çok faktör bulunuyor. Normal büyüme aralıkları her yaş dönemi ve cinsiyete göre değişebildiğinden, büyümenin sağlıklı olup olmadığı tartışılırken bu etkenlerin göz önünde tutulması gerekiyor.
Çocukların büyüme serüveni anne karnında başlıyor. Ergenlik öncesi hızlanıyor ve ergenlik sonrası da yavaşlıyor. Büyüme izleniminin yapılması, birçok sorunun önceden saptanması açısından önem taşıyor. Anadolu Sağlık Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ve Tıbbi Genetik Uzmanı Dr. Ela Tahmaz, bebeklikten ergenlik döneminin sonuna kadar geçen süreçte büyümenin takibindeki parametreler ve dikkat edilmesi gereken noktalarla ilgili bilgi verdi.
GEBELİK SONRASI BÜYÜME PARAMETRELERİ NASIL İZLENİYOR
Gebeliğin başlamasıyla birlikte bebeğin büyüme hızı da izlenmeye başlanıyor. Bebeğin anne karnında büyümesi, organların oluştuğu ilk üç ayda özellikle önem taşıyor. Bu dönemde annenin beslenmesi, aldığı ilaçlar ve çevresel etkenler büyümeyi etkileyen faktörler arasında yer alıyor. Büyüme takibinde bebekte en sık bakılan üç parametre, tartı, boy ve baş çevresi ölçüsü olarak sıralanıyor. Anne karnında büyüme izlemi de farklı yöntemlerle bu parametreler ışığında izleniyor.
İYİ İZLENMEMİŞ VE BÜYÜME GERİLİĞİ İLE DOĞAN ÇOCUKLARA YAKLAŞIM NASIL OLUYOR
Anne karnında geçirilen enfeksiyonlar, kromozom bozuklukları, annenin aldığı ilaçlar, geçirdiği hastalıklar, sigara kullanımı ya da iskelet sistemine bağlı olarak da anne karnında büyüme geriliği yaşanabiliyor. Böyle bir durumda öncelikle sorun ortaya çıkarılıyor ve nedene yönelik tedavi uygulanıyor.
BEBEK DOĞDUĞU ANDAN İTİBAREN NELERE DİKKAT ETMEK GEREKİYOR?
Doğumla birlikte bebeğin tartısı (kilosu) boyu ve baş çevresi mutlaka ölçülüyor. Özellikle bebeğin tartısı, hastanede kaldığı süre boyunca her gün kontrol ediliyor. Daha sonra alınan ölçümlerin doğum haftası ile uyumlu olup olmadığı kontrol ediliyor. İlk bir haftada bebek doğum tartısının %10 kadarını kaybedebiliyor. Ancak bir haftadan sonra kaybedilen kilo, anne sütüyle birlikte geri alınıyor.
ERKEN DOĞAN BEBEKLER AÇISINDAN BU DÖNEMİN FARKLI BİR ÖNEMİ YA DA AYRICALIĞI BULUNUYOR MU?
Bu bebekler diğer bebeklere oranla daha düşük ağırlıkta doğuyor ve normal gelişim süreçlerine de ne kadar erken doğarlarsa, o kadar geç geçiyorlar. Bu nedenle bebeklerin gelişimlerini iki buçuk yaşına kadar kaç hafta erken doğmuşlarsa, düzeltilmiş yaşlarına göre değerlendirmek gerekiyor.
ÇOCUK, İKİ YAŞINDAN SONRA KENDİ KENDİNE YEMEK YEMEĞE ALIŞTIRILMALI
BÜYÜMENİN EN HIZLI VE EN YAVAŞ OLDUĞU DÖNEMLER HANGİLERİDİR VE ALİLELERİN BU DÖNEMLERDE NELER YAPMALARI GEREKİR.
Bebekler ilk altı ay çok hızlı bir şekilde büyüyor. O yüzden bu dönemde aylık takiplerinin düzenli bir şekilde yapılması öneriliyor. İki yaşına kadar bebekteki büyüme belirgin bir hızla devam ederken, 2-5 yaşları arasında ise büyüme açısından en yavaş döneme giriliyor. Ergenlik dönemilde ise büyüme yeniden artıyor. Ancak bu büyüme hızı, çocuk ergenliğe ulaştıktan sonra yavaşlıyor. Ailelerin en büyük sorunu, yaları iki ila beş arasında olan çocukların iştahsızlıktan dolayı kilo alamamaları oluyor. Yaş dönemi gereği artık bazı gıdaları seçerek yediği için, çocuğun isteklerini de göz önünde bulundurmak ve ona göre bir beslenme düzeni oluşturmak gerekiyor. Ayrıca yine bu dönemde boy uzaması ve kilo takibinin düzenli bir şekilde yapılması gerekiyor. Çocuklar bu dönemde senede 1,2 -1,5 kilogram arasında kilo alıyor. Ancak özellikle bir yaşından sonra her hafta düzenli kilo alamayan çocuk, 1-2 haftalık aradan sonra birden kilo almaya başlıyor. O nedenle çocukların büyüme takiplerinin, bu dönemde 3-6 ayda bir yapılması gerekiyor.
ERGENLİK ÖNCESİ VE ERGENLİKTEKİ SAĞLIKLI BÜYÜME KRİTERLERİ NELERDİR?
5-12 yaş arasındaki okul çağı çocuklarında boy çok daha fazla önem kazanıyor. Çocuğun boyunun, anne – babanın boyuna bağlı olarak uzaması bekleniyor. Çocuklarda ergenlik öncesi başlayan dönemde ise hızlı bir büyüme atağı gözleniyor. Kızlarda 6-11 cm. olan büyüme, erkeklerde 7-13 cm. arasında gerçekleşiyor. Ergenlikle birlikte olan diğer gelişimler de buna eşlik ediyor. Buradaki önemli özeliklerden biri de, kız çocuklarındaki büyüme atağının ergenliğin ilk yarısında görülmesine karşın, erkeklerde ergenliğin ikinci yarısında yaşanması oluyor. Dolayısıyla, erkek çocuklar kızlara göre biraz daha uzun bir büyüme süreci yaşamış oluyor. Ergenlik döneminde seksüel hormonların devreye girmesi ve büyüme hormonunun artması erkek çocuklarda ergenliğin ikinci yarısında daha fazla oluyor. Bu nedenle onların kemiklerinin içindeki büyüme plaklarının (epifiz) olgunlaşması ve birbirleriyle kaynaşması biraz daha fazla vakit alıyor. Bu nedenle erkekler, kızlara göre daha uzun boylu olabiliyor.
ÇOCUKLARIN SAĞLIKLI BÜYÜMEMESİ DURUMUNDA, SINRAKİ YILLARDA HANGİ SORUNLAR ORTAYA ÇIKABİLİYOR.
İlk iki yılda çocuğun beslenmesi, büyümesi, açısından çok önem taşıyor. Çocuğun herhangi bir beslenme sorunu yaşaması onun nihai boyuna ulaşmasına ve sağlığına etki edebiliyor. Bu noktaya dikkat edilmediğinde çocuklarda beslenme eksiklikleri ortaya çıkabildiği gibi, fazla karbonhidrat alımından dolayı da çocuk şişmanlayabiliyor. Ayrıca büyüme geriliğine yol açabilecek muhtemel sorunlar arasında önemli kalp veya akciğer hastalıkları gibi kanın oksijenlenmesini bozan durumlar, bağışıklık sistemi ile ilgili sorunlar (çok sık ve şiddetli enfeksiyonlar), sindirim sisteminden besinlerin emilimini olumsuz etkileyen hastalıklar sayılabiliyor. Bademcikleri kronik enfeksiyon odağı haline gelmiş, yıl içinde geçirdiği enfeksiyonlar nedeniyle çok sık antibiyotik almak zorunda kalan çocukların da büyümeleri geriliyor. Farkında olunmayan böbrek yetersizliği durumlarında da çocuklarda büyüme geriliğine rastlanıyor. Unutulmaması gereken önemli bir başka sorun ise diş çürükleridir. Bazen çok hafife alının diş çürükleri de büyüme açısından dikkat edilmesi gereken noktalar arasında bulunuyor.
BÜYÜME BOZUKLUKLARININ NE KADARI VE HANGİLERİ GENETİKTİR
Her hastalığın ve bedensel özelliğin genetik bir nedeni bulunuyor. Çocuğun boy ve kilosunda anne ve babasından gelen genetik altyapı etkili oluyor. Boyca büyüme düşünüldüğü zaman iki önemli faktörden söz ediliyor.
Bu faktörlerden ilkinin anne ve babadan kalıtmış olan genlere bağlı olarak çocuğun boy uzama potansiyeli olduğu düşünülüyor. Büyümeyi etkileyen ikinci faktör ise, çevresel etkenler oluyor. Örneğin çok uzun boylu anne ve babanın çocuğu başlangıçta beklenen büyüme persantilinde büyürken, beslenme sorunu ya da geçirdiği bazı hastalıklar onun genetik potansiyelindeki büyüme hızına ulaşamamasına neden oluyor. Öte yandan, yaşıyla uyumlu spor yapan, sağlıklı beslenen çocukların yine bu genlerden gelen potansiyeli kullanabilmeleri daha olası oluyor. Büyümeyi ciddi bir şekilde etkileyen genetik bozukluklar arasında ise kromozom bozuklukları (Örneğin Turner Sendromu), troid bezinin az çalışmasına ve büyüme hormonu eksikliğine bağlı durumlar bulunuyor. Bu gibi durumlarda çocuğun bir genetik uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Çocukların büyüme serüveni anne karnında başlıyor. Ergenlik öncesi hızlanıyor ve ergenlik sonrası da yavaşlıyor. Büyüme izleniminin yapılması, birçok sorunun önceden saptanması açısından önem taşıyor. Anadolu Sağlık Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ve Tıbbi Genetik Uzmanı Dr. Ela Tahmaz, bebeklikten ergenlik döneminin sonuna kadar geçen süreçte büyümenin takibindeki parametreler ve dikkat edilmesi gereken noktalarla ilgili bilgi verdi.
GEBELİK SONRASI BÜYÜME PARAMETRELERİ NASIL İZLENİYOR
Gebeliğin başlamasıyla birlikte bebeğin büyüme hızı da izlenmeye başlanıyor. Bebeğin anne karnında büyümesi, organların oluştuğu ilk üç ayda özellikle önem taşıyor. Bu dönemde annenin beslenmesi, aldığı ilaçlar ve çevresel etkenler büyümeyi etkileyen faktörler arasında yer alıyor. Büyüme takibinde bebekte en sık bakılan üç parametre, tartı, boy ve baş çevresi ölçüsü olarak sıralanıyor. Anne karnında büyüme izlemi de farklı yöntemlerle bu parametreler ışığında izleniyor.
İYİ İZLENMEMİŞ VE BÜYÜME GERİLİĞİ İLE DOĞAN ÇOCUKLARA YAKLAŞIM NASIL OLUYOR
Anne karnında geçirilen enfeksiyonlar, kromozom bozuklukları, annenin aldığı ilaçlar, geçirdiği hastalıklar, sigara kullanımı ya da iskelet sistemine bağlı olarak da anne karnında büyüme geriliği yaşanabiliyor. Böyle bir durumda öncelikle sorun ortaya çıkarılıyor ve nedene yönelik tedavi uygulanıyor.
BEBEK DOĞDUĞU ANDAN İTİBAREN NELERE DİKKAT ETMEK GEREKİYOR?
Doğumla birlikte bebeğin tartısı (kilosu) boyu ve baş çevresi mutlaka ölçülüyor. Özellikle bebeğin tartısı, hastanede kaldığı süre boyunca her gün kontrol ediliyor. Daha sonra alınan ölçümlerin doğum haftası ile uyumlu olup olmadığı kontrol ediliyor. İlk bir haftada bebek doğum tartısının %10 kadarını kaybedebiliyor. Ancak bir haftadan sonra kaybedilen kilo, anne sütüyle birlikte geri alınıyor.
ERKEN DOĞAN BEBEKLER AÇISINDAN BU DÖNEMİN FARKLI BİR ÖNEMİ YA DA AYRICALIĞI BULUNUYOR MU?
Bu bebekler diğer bebeklere oranla daha düşük ağırlıkta doğuyor ve normal gelişim süreçlerine de ne kadar erken doğarlarsa, o kadar geç geçiyorlar. Bu nedenle bebeklerin gelişimlerini iki buçuk yaşına kadar kaç hafta erken doğmuşlarsa, düzeltilmiş yaşlarına göre değerlendirmek gerekiyor.
ÇOCUK, İKİ YAŞINDAN SONRA KENDİ KENDİNE YEMEK YEMEĞE ALIŞTIRILMALI
BÜYÜMENİN EN HIZLI VE EN YAVAŞ OLDUĞU DÖNEMLER HANGİLERİDİR VE ALİLELERİN BU DÖNEMLERDE NELER YAPMALARI GEREKİR.
Bebekler ilk altı ay çok hızlı bir şekilde büyüyor. O yüzden bu dönemde aylık takiplerinin düzenli bir şekilde yapılması öneriliyor. İki yaşına kadar bebekteki büyüme belirgin bir hızla devam ederken, 2-5 yaşları arasında ise büyüme açısından en yavaş döneme giriliyor. Ergenlik dönemilde ise büyüme yeniden artıyor. Ancak bu büyüme hızı, çocuk ergenliğe ulaştıktan sonra yavaşlıyor. Ailelerin en büyük sorunu, yaları iki ila beş arasında olan çocukların iştahsızlıktan dolayı kilo alamamaları oluyor. Yaş dönemi gereği artık bazı gıdaları seçerek yediği için, çocuğun isteklerini de göz önünde bulundurmak ve ona göre bir beslenme düzeni oluşturmak gerekiyor. Ayrıca yine bu dönemde boy uzaması ve kilo takibinin düzenli bir şekilde yapılması gerekiyor. Çocuklar bu dönemde senede 1,2 -1,5 kilogram arasında kilo alıyor. Ancak özellikle bir yaşından sonra her hafta düzenli kilo alamayan çocuk, 1-2 haftalık aradan sonra birden kilo almaya başlıyor. O nedenle çocukların büyüme takiplerinin, bu dönemde 3-6 ayda bir yapılması gerekiyor.
ERGENLİK ÖNCESİ VE ERGENLİKTEKİ SAĞLIKLI BÜYÜME KRİTERLERİ NELERDİR?
5-12 yaş arasındaki okul çağı çocuklarında boy çok daha fazla önem kazanıyor. Çocuğun boyunun, anne – babanın boyuna bağlı olarak uzaması bekleniyor. Çocuklarda ergenlik öncesi başlayan dönemde ise hızlı bir büyüme atağı gözleniyor. Kızlarda 6-11 cm. olan büyüme, erkeklerde 7-13 cm. arasında gerçekleşiyor. Ergenlikle birlikte olan diğer gelişimler de buna eşlik ediyor. Buradaki önemli özeliklerden biri de, kız çocuklarındaki büyüme atağının ergenliğin ilk yarısında görülmesine karşın, erkeklerde ergenliğin ikinci yarısında yaşanması oluyor. Dolayısıyla, erkek çocuklar kızlara göre biraz daha uzun bir büyüme süreci yaşamış oluyor. Ergenlik döneminde seksüel hormonların devreye girmesi ve büyüme hormonunun artması erkek çocuklarda ergenliğin ikinci yarısında daha fazla oluyor. Bu nedenle onların kemiklerinin içindeki büyüme plaklarının (epifiz) olgunlaşması ve birbirleriyle kaynaşması biraz daha fazla vakit alıyor. Bu nedenle erkekler, kızlara göre daha uzun boylu olabiliyor.
ÇOCUKLARIN SAĞLIKLI BÜYÜMEMESİ DURUMUNDA, SINRAKİ YILLARDA HANGİ SORUNLAR ORTAYA ÇIKABİLİYOR.
İlk iki yılda çocuğun beslenmesi, büyümesi, açısından çok önem taşıyor. Çocuğun herhangi bir beslenme sorunu yaşaması onun nihai boyuna ulaşmasına ve sağlığına etki edebiliyor. Bu noktaya dikkat edilmediğinde çocuklarda beslenme eksiklikleri ortaya çıkabildiği gibi, fazla karbonhidrat alımından dolayı da çocuk şişmanlayabiliyor. Ayrıca büyüme geriliğine yol açabilecek muhtemel sorunlar arasında önemli kalp veya akciğer hastalıkları gibi kanın oksijenlenmesini bozan durumlar, bağışıklık sistemi ile ilgili sorunlar (çok sık ve şiddetli enfeksiyonlar), sindirim sisteminden besinlerin emilimini olumsuz etkileyen hastalıklar sayılabiliyor. Bademcikleri kronik enfeksiyon odağı haline gelmiş, yıl içinde geçirdiği enfeksiyonlar nedeniyle çok sık antibiyotik almak zorunda kalan çocukların da büyümeleri geriliyor. Farkında olunmayan böbrek yetersizliği durumlarında da çocuklarda büyüme geriliğine rastlanıyor. Unutulmaması gereken önemli bir başka sorun ise diş çürükleridir. Bazen çok hafife alının diş çürükleri de büyüme açısından dikkat edilmesi gereken noktalar arasında bulunuyor.
BÜYÜME BOZUKLUKLARININ NE KADARI VE HANGİLERİ GENETİKTİR
Her hastalığın ve bedensel özelliğin genetik bir nedeni bulunuyor. Çocuğun boy ve kilosunda anne ve babasından gelen genetik altyapı etkili oluyor. Boyca büyüme düşünüldüğü zaman iki önemli faktörden söz ediliyor.
Bu faktörlerden ilkinin anne ve babadan kalıtmış olan genlere bağlı olarak çocuğun boy uzama potansiyeli olduğu düşünülüyor. Büyümeyi etkileyen ikinci faktör ise, çevresel etkenler oluyor. Örneğin çok uzun boylu anne ve babanın çocuğu başlangıçta beklenen büyüme persantilinde büyürken, beslenme sorunu ya da geçirdiği bazı hastalıklar onun genetik potansiyelindeki büyüme hızına ulaşamamasına neden oluyor. Öte yandan, yaşıyla uyumlu spor yapan, sağlıklı beslenen çocukların yine bu genlerden gelen potansiyeli kullanabilmeleri daha olası oluyor. Büyümeyi ciddi bir şekilde etkileyen genetik bozukluklar arasında ise kromozom bozuklukları (Örneğin Turner Sendromu), troid bezinin az çalışmasına ve büyüme hormonu eksikliğine bağlı durumlar bulunuyor. Bu gibi durumlarda çocuğun bir genetik uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.