Bulaşıcı Hastalıklardan Korunma Yolları

BirDevrinSonu · Ekim 22, 2011

Mikroorganizma: Doğal olarak her yerde bulunabilen tek hücreli karmaşık enzim yapısına sahip minicanlılardır

Her zaman hastalık yapmazlar hatta bazen yaşamsal öneme sahiptirler

Normal flora: İnsan vücudunda bulunan ve yer değiştirmedikçe hastalık yapmayan mikroorganizmalar topluluğuna denir

Patojen mikroorganizmalar: İnsan (veya hayvan bitki) vücudunda istenmeyen etki oluşturan (hastalık yapan) mikroorganizmalardır

Bunlar virüs mantar bakteri parazit olarak adlandırılırlar

Enfeksiyon: İnsan vücuduna giren mikroorganizmaların üreyip çoğalarak vücutta istenmeyen etki ve belirtiler (hastalık) oluşturmasıdır

Enfeksiyon zinciri: Mikroorganizmanın enfeksiyon oluşturabilmesi için belirli aşamalardan geçmesi gerekir bu aşamalar zincirine denir

Bu aşamalar :

1- Enfeksiyon ajanı (etkeni): Bakteri virüs mantar parazit olabilir

Enfeksiyon etkenin hastalık oluşturma potansiyeli aşağıdaki koşullara bağlıdır:

* Mikroorganizmanın sayısına

* Mikroorganizmanın virulansına (hastalık yapma kabiliyetine)

* Bireyin vücut direncine

2- Rezervuar (Enfeksiyonun kaynağı): Mikroorganizmaların doğal olarak yaşayıp üredikleri ortamdır

İnsan hayvan cansız nesneler (su toprak) olabilir

3- Çıkış kapısı: İnsanlarda; solunum sistemi boşaltım sistemi sindirim sistemi ve deri bütünlüğünün bozulduğu yerlerdir

Örneğin: mikroorganizma balgam tükürük dışkı idrar kan vs ile vücut dışına çıkar

4- Kaynaktan çıkış (Yayılma yolları): Çeşitli araçlarla mikroorganizmalar bir yerden başka yere taşınırlar bunlar bulaşmış (kontamine) besinler su veya cansız nesnelerdir (tarak giysi makas vs )

Yayılımda vektör ve portör önemli rol oynamaktadır

- Vektör: Sinek bit kene fare gibi bazı hayvanlar taşıyıcıdır bunlara vektör denilir

- Portör: Bir insan ya da hayvan bir mikroorganizmayı vücudunda taşıdığı ve başkalarına bulaştırdığı halde kendisinde hastalık belirtileri görülmez bu kişilere portör denilir

Bu kişilerin özellikle besin endüstrisinde çalıştırılması çok sakıncalıdır

5- Giriş kapısı: Mikroorganizmaların vücuda girdiği yerlerdir genellikle giriş ve çıkış yolları aynıdır: Ağız burun deri vajen göz kulak damarlar gibi

6- Konakçı: Mikroorganizmayı vücudunun üzerinde veya içinde barındıran insan veya hayvandır

Özellikle vücut direnci azalmış kronik hastalığı olan dengesiz beslenen aşırı yorgun alkol / sigara bağımlılığı olan ve bağışıklık sisteminin yetersiz olduğu kişiler uygun konakçıdır

HASTALIKLARIN BULAŞMA YOLLARI:

- Doğrudan temas

- Dolaylı temas

* Hava ile

* Araçlarla

* Vektörle

Doğrudan Temas:

Enfekte kişinin duyarlı kişi (konakçı) ile doğrudan temasıyla oluşan bulaşma şeklidir

Örnek; cinsel ilişki öpüşme kan nakli yaraya dokunma vs

Bu yolla: AIDS Hepatit B frengi (bel soğukluğu) sifiliz vb hastalıklar bulaşmaktadır

Dolaylı Temas:

Enfeksiyonla bulaşmış nesnelerle enfektif ajanın konakçıya bulaşmasıdır

* Hava yoluyla bulaşma: Uzun süre açıkta canlı kalabilen mikroorganizmaların hava toz veya damlacıkla duyarlı konakçıya bulaşmasıdır

Damlacıkla yayılma; tükürük balgam burun gözyaşı sıvılarının damlacıklar halinde yayılmasıdır

TBC (tüberküloz-verem) grip soğuk algınlığı çocuk hastalıklarının çoğunluğu bu yolla yayılmaktadır

Öksürüp-aksırırken ağzın elle kapatılması ve karşıda bulunan kişilerin yüzüne doğru hapşırılmaması hava yoluyla yayılmayı önler

* Araçlarla bulaşma: Enfeksiyonla bulaşmış nesnelerle meydana gelen bulaşımdır

Örneğin; Hepatit A enfekte yiyeceklerle; tetanoz paslı çivi ve toprakla; yine çoğu hastalıklar iyi sterilize edilmemiş malzemelerle bulaşırlar (airway nazogastrik sonda çarşaf giysiler gibi )

* Vektörle bulaşma: Bazı mikroorganizmalar bazı hayvanlarda gelişimlerini tamamlayarak olgunlaşırlar ve insanda hastalık oluştururlar

Örnek; sıtma mikrobu sivrisinekte (anofel cinsi) ömrünü tamamladıktan sonra sivrisineğin sokması sonucu insana geçerek hastalık oluşturmaktadır

Veba (fare) kuduz (kedi-köpek-fare) akciğer kisti (iyi pişmemiş hayvan etleri) vektörlerle bulaşan diğer hastalıklardır

BULAŞICI HASTALIKLARDAN KORUNMA YOLLARI

1- Vücudun mikroplara karşı direnci:

a - Özgül olmayan direnç:

I - Giriş kapısı engelleri: * Deri

* Mukoza(derinin devamı olan ve vücut başluklarını saran daha ince olan kısmıdır

)

ll - Vücudun savunma mekanizmaları (Fagositoz iltihap oluşumu ateşin yükselmesi retiküloendotelyal sistem -RES)

b - Özgül direnç: Bağışıklık:

I - Doğal direnç: Türe ırka genetiğe bireye yaşa hormonal veya metabolik

değişikliklere bağlı dirençlerdir

II- Edinsel (sonradan kazanılan) direnç:

* Pasif bağışıklık: - Doğuştan (anneden plasenta yoluyla ve sütle geçer)

- Yapay (Serum veya Immünglobülinle sağlanır)

* Aktif bağışıklık: - Doğal aktif (hastalığın geçirilmesiyle oluşur)

- Yapay aktif (aşılar ile elde edilir)

2- Enfeksiyon kontrolü önlemleri:

Hastalıkların bulaşma yollarına göre önlem alarak kişinin kendisini ve çevresini bulaşıcı hastalıklardan koruması amacıyla geliştirilmiş yöntemlerdir

Günlük hayatımızda kullanabileceğimiz yöntemlerden birkaçı:

* El yıkama: Normal sabunla köpürterek ve ovarak yıkamak en iyi temizlik yöntemidir ve bu şekilde hastalıkların bulaşması önlenebilir

Toplu yerlerde mümkünse sıvı sabun kullanılmalı veya sabunluklar süzgeçli olmalı

Aksi halde sulu bir ortamda bekleyen yumuşamış bir sabun temizleyici özelliğini kaybettiği gibi mikrop yuvası olur

Toplu yerlerdeki sabunla iki kere sabunlamakta yarar vardır sabunu sabunluğa koymadan önce suyun altına tutarak köpüğü akıtın

* Başkalarının (hastanın) kan tükürük idrar dışkı gibi atıkları ile doğrudan temas etmemeye özen gösterilmelidir

Bu gibi durumlarda eldiven giyilmelidir

* Hasta (hatta sağlıklı) kişilerin kullandığı malzemeler öncelikle kirleri temizlendikten sonra sabunlu su (veya deterjan) ile iyice yıkanmalıdır

Mümkünse sterilize edilmeli veya varsa durulama sonrası dezenfektan içinde önerildiği şekilde bekletilmelidir

* Başkaları ile özel eşyalar paylaşılmamalıdır; tarak jilet diş fırçası şapka iç çamaşırı yatak takımları vb

* Gerekiyorsa izolasyon (karantina ayırma) uygulanır:

* Eğer solunum yolu ile bulaşan bir hastalık varsa hasta kişiye maske takılır idrar veya dışkı ile bulaşma söz konusu ise mümkünse hastalık iyileşene kadar hastanın kullanacağı tuvalet ayrılır (özellikle alafranga tuvaletlerde ayırma şarttır)

Tuvalet tek ise o zaman hastanın tuvaleti her kullanımından sonra dezenfektanla sil(in)mesinde yarar vardır

* Risk altındaki kişiler aşılanmalıdır

Özellikle çocukluk çağı hastalıklarını ve Hepatit B’yi geçirmemiş kişiler ile sağlık personelinin aşılanması önerilmektedir

Hastalıkların bulaşmasını önleyecek temel kural:

KURU ve TEMİZ YERDE MİKROP ASLA BARINAMAZ

O nedenle hiçbir zaman ortamı kirli ve ıslak (nemli) bırakmayın

Temizlik ve bulaşık bezlerini kapalı yerde ıslak ve sıkılı halde bırakmayın daima havalı bir yere açarak asın ve kuru muhafaza edin

Toplu yaşanan yerlerde en sık görülen bulaşıcı hastalıklar:

AIDS (Edinsel bağışıklık eksikliği sendromu):

Bulaşımı: Doğrudan temasla; kan meni yara akıntıları ile bulaşır

Yani cinsel ilişki kan nakli ortak kullanılan enjektörler dövme yaptırma yoluyla ve anneden bebeğine geçer

Özellikle çok eşli cinsel yaşamı olan veya bilinmeyen kişilerle cinsel ilişkide bulunan kişiler cinsel yönden risk altındadır

Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 yılda hastalık belirtileri görülebilir

Bağışıklık sistemi felç olduğundan ölüm genellikle bulaşıcı hastalıklar sonucu meydana gelmektedir örneğin ölüm nedeni verem olabileceği gibi gripte olabilir

Etkeni: HIV ‘ dir

Belirtiler:

- Nedeni bilinmeyen gece terlemeleri

- Bir ayı geçkin ısrarcı ateş

- Titremeler konuşamama (konuşmakta zorlanma) hareketlerde yavaşlama

- Kısa sürede aşırı ( vücut ağırlığının % 10 undan fazla ) kilo kaybı

- Bir ayı geçen sürekli yada aralıklı ishal

- Bir ayı geçen kuru ve ısrarlı öksürük aşırı yorgunluk halsizlik

- Koltuk altındaki ve kasıklardaki bezlerde şişlik ve ağrı

- Deride morumsu lekeler ağızda pamukçuk

Tedavi: Henüz yok

Korunma: Aşı geliştirilemediği için bireysel korunma önemlidir

Bireysel olarak cinsel yaşama dikkat etmek başta gelen korunma yöntemidir

* Bilinmeyen kişilerle cinsel ilişkiye girmekten kaçınılmalı ya da mutlaka sağlamlığından emin olduğunuz prezervatif (kaput kondom) kullanılmalıdır

* Başkasının kullandığı enjektörler asla kullanılmamalı enjektörler mutlaka tek kullanımlık olmalı ve kullanıldıktan sonra atılmalıdır

* Kim olursa olsun başkasının kullandığı diş fırçası ve jilet kullanılmamalıdır

AIDS

* Sosyal öpüşme tokalaşma aynı odayı aynı koltuğu paylaşmakla bulaşmaz;

* Sivri sinekle bulaşma henüz ispatlanamamıştır

* Aynı tabağı paylaşmakla çatal-kaşıkla bulaşmaz

HEPATİT B (Serum Hepatiti):

Bu da cinsel ilişki ve kan yoluyla bulaşır

Karaciğerde enfeksiyona neden olur iyileşme olmazsa karaciğer kanserine siroza dönüşebilir

Halsizlik yorgunluk hafif ateş baş ağrısı gibi grip benzeri belirtilerle başlar

Sarılık bulantı kusma ishal iştahsızlık sigaraya karşı tiksinti idrarın çay rengini alması gibi belirtilerle kendini gösterir

Tedavisi: Yatak istirahati ve dengeli beslenme şarttır

İlk önceleri karaciğeri yormayacak besinler tercih edilmelidir (ağır kızartma ve çok yağlı besinlerden kaçınılmalıdır)

Korunma: Hepatit B aşısı ile korunmak mümkündür

Ancak bireysel korunma her zaman ve her ortamda önemlidir

Bulaşma yolu ve korunma önlemleri AIDS ile hemen hemen aynıdır

Hepatit A (Enfeksiyöz hepatit):

Bulaşımı: Hijyen koşullarının iyi olmadığı yerlerde görülür

Su ve besin maddelerine virüs içeren dışkının bulaşması sonucu insana geçer

Hepatit B’deki belirtiler aynen görülebilir

Ancak iyileşme Hepatit B’den daha çabuk ve daha komplikasyonsuz gerçekleşir

Tedavi: Hepatit B ile aynıdır

Korunma: Hijyenik koşullara uyulmadığını düşündüğünüz yerlerde yemek yemeyin özellikle Fast-Food türü (et içeren) yiyeceklerden kaçının

Kanalizasyon sisteminin iyi olmadığı yerlerde suları kaynatarak veya dezenfekte ederek kullanın

Tüberküloz (verem TBC):

Hasta kişinin öksürmesi veya balgam çıkarması sonucunda damlacıkla yayılır

Vücut direnci düşük kişilerde sıklıkla ortaya çıkar

Bu kişiler çok sigara ve içki içen dengesiz beslenen kişilerdir

Bir de uzun süren hastalıklar esnasında ortaya çıkar

En iyi önlem kişilerin ulu orta balgam çıkarıp sokağa tükürmelerini engellemektir

Ya da kişilerin yüzüne doğru öksürmeleri önlenmeli veya maske takmaları sağlanmalıdır

İlaç tedavisi ve dengeli beslenme ile iyileşir

Uyuz:

Pire bit gibi parazitlerle yayılır

Vücudun her tarafı kaşınır özellikle yattıktan sonra ve parmaklarda kaşıntı artar

Bulaşımını önlemek için başkalarının giysilerini tarağını yatağını paylaşmaktan kaçının

Uyuz etkeni 40-50 °C de öldüğünden giysiler kaynatıldığında temizlenir

Vücuttaki etken ise yıkanma kükürt-sülfür içeren solüsyon veya kwell solüsyonu ile temizlenir

Bit:

Genelde pis insanlarda görüldüğü söylense de bu genel kural değildir

Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir

Halen gelişmiş ülkelerde bile önemli sorunlardan biridir

Yine ortak eşya veya yatak kullanımı sonucu yayılır

Kwell solüsyonu ile önerildiği şekilde saçlar yıkanır ve sık dişli (veya pamuk destekli) tarakla taranır

Giysiler kaynatılarak temizlenir

Bitin sirkesini kepekten ayırabilmenin yolu; kepek saçtan kolaylıkla ayrılıp düşerken sirke saça yapışmıştır ve zorlukla uzaklaştırılır

SU İLE BULAŞMA:

Patojen mikroorganizmalar suya enfekte kişilerin salgı ve atıklarıyla gelmektedir

Bulaşmış (enfekte olmuş) suların içilmesiyle veya meyve-sebzelerin sulanması ya da yıkanması ile hastalık insana bulaşır

Örnek: enfekte su ile sulanmış marul temiz su ile yıkanmadan yenirse hastalık bulaşır

Pis su ile yıkanan süt kapları ile tifo yüzme havuzlarında iyi temizleme yapılmamışsa inklüzyonlu konjuktivit denilen hastalık bulaşabilir

Su ile en sık bulaşan hastalıklar; kolera amipli dizanteri basilli dizanteri (shigella) tifo vb dir

Suyun temizliğinden emin değilseniz kaynatın; fokurdamaya başladıktan sonra 10 dakika kaynatıldığında mikroplar ölür

Suyu temizlemek üzere klorlama da yapılabilir

Bunun için klor veya klor verici maddeler kullanılır

Suyun dezenfeksiyonu için birkaç klor verici maddeden yararlanabiliriz

1- Kireç kaymağından toz veya sıvı oluşuna göre aşağıda belirtildiği şekilde ANA ÇÖZELTİ (%1’lik ) hazırlanır:

1 lt su + 15 gr TOZ kireç kaymağı

1 lt su + 40 gr SIVI kireç kaymağı

2- Ev işlerinde kullanılan klorlu su preparatlarından ( klorak vb ):

1 lt su + 250 ml klor içeren sıvı

% 1’ lik bu ana çözeltiden : 1 lt suya 3-5 damla konur 20 dakika bekletilir

1 ton suya 150-250 ml konur 20 dakika bekletilir

Bu sular içilebilecek kadar dezenfekte edilmiştir

Barsak hastalıkları salgınlarında (kolera tifo vb) sebzelerin yıkanması için içme suyu dezenfeksiyonu için kullanılan miktarların 10 misli klorlama yapılır

Ancak sebzeler bu ön yıkamanın ardından klorlanmış içme suyu ile durulandıktan sonra yenmeli ya da pişirilmelidir

3-İyot ta dezenfektan olarak kullanılabilir

Bunun için:

İyotun sudaki %2’lik çözeltisinden 2 damla 1 lt suya damlatılır

DİKKAT: Eczanelerde satılan klor içeren tabletlerin kullanımı daha pratiktir

SÜT İLE BULAŞMA: Hasta veya görünürde sağlam hayvandan sütle uğraşan insanların ellerinden veya kaplardan ya da süt kaplarını temizlemek için kullanılan sulardan süt ile bulaşma ortaya çıkabilir

En sık bulaşan hastalıklar: tbc (verem) tifo paratifo brusella dizanteri poliomyelit (çocuk felci) stafilokok vs dir

Açık alınan sütler içilmeden önce mutlaka fokurdamaya başladıktan sonra (TBC ye karşı) 10 dakika kaynatılmalıdır

Süt kapları daima çok temiz olmalıdır

Foruma hoş geldin 👋, Ziyaretçi

Bulaşıcı Hastalıklardan Korunma Yolları

BirDevrinSonu