Bir Eğitim Lideri Olarak Atatürk
Bir eğitim lideri olarak Atatürk eğitimle ilgili hataları ve aksaklıkları doğru teşhis edip, ona göre eğitim sisteminde çözüm olan köklü değişiklikleri bizzat kendisi uygulayarak gerçekleştirmiştir.
Atatürk’ün eğitim liderliğini incelemeden önce eğitim ve eğitim liderliğinin ne olduğuna bakmak gerekmektedir.
BÖLÜM I
EĞİTİM ve EĞİTİM LİDERLİĞİ
1.1. EĞİTİM NEDİR?
İnsanın ekmek-su gibi yaşamsal bir ihtiyacıdır eğitim. Olmazsa olmaz diye nitelendirebiliriz.
İnsan tek başına doğar ama, toplum içinde dünyaya gözlerini açar ve yaşamını ölünceye kadar bir grup içerisinde devam ettirir.
Doğumdan ölüme kadar içinde yer aldığı gruplar içerisinde etkileşim halindedir. Dolaylı-dolaysız, kasıtlı-kasıtsız bir eğitimin etkisi altındadır. Bu anlamda eğitim sadece okulda değil ailede, arkadaş grubunda, sokakta, camide, asker ocağında... her ortamda ve hayatın her safhasında eğitime tabidir. İnsan etkilenir ve etkiler.
Anne karnında başlayan ve mezara kadar devam eden bir süreç. Her an, her zaman yeni bir bilgi, beceri, davranış öğrenebiliriz veya mevcut bilgi, beceri ve davranışımız her an ve her zaman değişebilir.1
Çeşitli yazarlarımıza göre eğitimin tanımı farklıdır.
Eğitim genel anlamıyla, insanları belirli amaçlara göre yetiştirme süreci; geniş anlamıyla toplumda varolan kültürü bireye aktarmada benimsetme sürecinin bir parçasıdır.2
Önceden belirlenmiş esaslara göre insanların davranışlarında belli gelişmeler sağlamaya yarayan planlı etkiler dizisidir.3
Bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir.4
Eğitim, bireyde davranış değiştirme sürecidir.5
Bu tanımlara göre eğitimin öğeleri;
a- Toplumda varolan kültürü aktarmada benimsetmede, geliştirmede araç olması
b- Bireyde yeni bir davranış meydana getirmesi, varolanı da değiştirmesidir.
Eğitim aynı zamanda birçok işlevi de yerine getirmektedir.
a- Bireyin içinde yaşadığı toplumun bir üyesi olmasını sağlamaktadır.
b- Ekonomik ve toplumsal kalkınmanın temeli olan nitelikli insan gücü ihtiyacını yetiştiren itici güçdür.
c- Bireyin yetenekleri ve kabiliyetleri ölçüsünde kendini yetişmesini sağlayarak nihai amaç olan bireyin kendini gerçekleşmesinde etkili bir araçdır.
d- Ortak değerleri, inançları, kültürü, siyasi rejimi benimseyen vatandaşlar yetiştirerek toplumun devamlılığını sağlamada vazgeçilmez bir araçdır.
EĞİTİM GEREKLİLİĞİ
Bireyin davranışlarından pek çoğu öğrenme ürünüdür. Bir davranışın öğrenme ürünü sayılabilmesi için onu:
- Bireyin sonradan kazanmış olması,
- En azından belli bir kararlılıkla göstermeye başlaması gerekmektedir. 6
Malzemesi insan olduğu için eğitim ince bir sanattır. Eğitimin bilen kişiler tarafından uygun bir program, araç-gereç, yöntem ve ayrıca özel bir dikkat ve itina ile yapılması gerekmektedir.
Eğitim, meyvesini geç veren bir süreçdir. Biliyoruz ki bugünün toplumunda söz sahibi olanlar 20-30 yıl önceki eğitim uygulamalarının ürünüdür. Bu anlamda geleceğin istenen nitelikte insanını yetiştirmeye şimdiden başlamak gerekmektedir. 7 Ünlü Çin düşünürü Kuan Tzu’nun dediği gibi
“Bir yıl sonrasıysa düşündüğün, tohum ek; Ağaç dik, on yıl sonrasıysa tasarladığın; Ama düşünüyorsan yüz yıl ötesini, halkı eğit o zaman;
Bir kez tohum ekersen, bir kez ürün alırsın; Bir kez ağaç dikersen, on kez ürün, eğitirsen milleti;
Birine bir balık verirsen, doyar bir defalık; Balık tutmayı öğret, doysun ömür boyunca.”
Eğitim günümüzde hızla gelişmekte olan bir teknolojidir. Bu teknoloji ile toplumların geleceği demek olan yeni nesiller yetiştirilmektedir.
Eğitim her an her yerde olan bir olay ve olgudur. Yeri ve zamanı yoktur.
Eğer:
- Eğitim faaliyetleri iyi planlamazsa,
- Bireyler çevrelerinde rasgele bir eğitime tabi tutuluyorlarsa,
- Çevrelerinde eğitim açısından iyi örnekler azsa veya yoksa,
- Bireylere verilen eğitim hedef, program, araç-gereç, yöntem bakımından bilimsel değilse; amaçlara ulaşamamaktan daha kötüsü istenmeyen tipde insanlar toplumda boy gösterebilecektir.
Tüm bunlara dayanarak eğitimin gerekliliğini şu şekilde ifade edebiliriz;
1- Toplumda varolan kültürün yeni bireylere aktarılması, benimsetilmesi,
2- Toplumun devamlılığını sağlayacak ortak değerleri paylaşan, kaynaşmış, birbirine karşı hoşgörülü, demokratik yaşam tarzını benimsemiş ve bunu bir davranış olarak gösterebilen vatandaşların yetiştirilmesi,
3- Toplumsal ve ekonomik kalkınmada başat güç olan nitelikli insan gücü ihtiyacının ihtiyaç duyulan alanlarda ve sayıda yetiştirilebilmesi,
Bireyin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda yetiştirilerek nihai amaç olan bireyin kendini gerçekleştirebilmesi, için eğitim her toplumda ve bireyin hayalının her safhasında gereklidir.
Toplumu oluşturan bireylerin doğumdan ölüme kadar geçen zaman süresi içerisinde her safhasında istendik davranışlar göstermesi isteniyorsa tabi olduğu eğitim tesadüflere bırakılmamalıdır; mutlaka planlanmalıdır ve hataları, eksiklikleri düzeltilerek yeniden işe koşulmalıdır.8
EĞİTİMİN TÜRLERİ
Örgün eğitim, belirli yaş grubundaki ve aynı seviyedeki bireylere, amaca göre hazırlanmış programlarla, okul çatısı altında düzenli olarak yapılan eğitimdir. Bu eğitim türünde genel, mesleki ve teknik eğitim programları uygulanır.
Yaygın eğitim, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş, herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademelerin biriden ayrılmış olan bireylere ilgi ve gereksinme duydukları alanlarda yapılan eğitimdir. Bu eğitim değişik yaş gruplarındaki ve seviyelerdeki bireylere amaçlarına uygun hazırlanmış programların gerektirdiği ortamda ve sürede verilen eğitimdir. Halk eğitim, yetişkinler eğitimi, yetişkinler eğitimi, hizmet öncesi meslek eğitimi ve hizmetçi eğitim birer yaygın eğitimdir.9
1.2. EĞİTİM LİDERLİĞİ
Okuldan lider yetiştirmesi ve liderlik yapması beklenir. Okulun yetiştirdiği liderler yetiştiremediği liderler ve liderliğini yaptığı konular sürekli eleştirilir.
Eğitimde her zaman her düzeyde yöneticiden, her düzeyin deneticisinden, her dersin sınıfın öğretmeninden, arada sırada da öğrenciden liderlik beklenir. 10
BİR ÖRGÜT OLARAK OKULUN KENDİNE HAS ÖZELLİKLERİ
Okulun örgüt olarak kendine has özelliklerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
1- Üzerinde çalıştığı hammadde toplumdan gelen ve topluma giden insandır.
2- Çeşitli değerler vardır. Bu değerler birbirleriyle etkileşir ve çatışır.
3- Ürününü değerlendirme güçlüğü vardır.
4- Özel bir çevredir.
5- Çevresindeki bütün biçimsel ve doğal örgütler okula yön vermeye veya etkilemeye çalışır.
6- Fikir bağımsızlığı sınıflandırılmaya çalışılır.
7- Kültür aktarımını ve değişimini sağlar.
8- Bürokratik bir kurumdur.
9- Kendine özgü bir kişiliği olduğundan her okulun örgüt havası değişiktir.
EĞİTİMDE LİDERLİK
Eğitimde liderlik yetki, görev, yürütme ve etki ile kendini belli eder. Bir eğitim örgütündeki üyelerin beklentileri yönetimde liderliğe bir yanıt sayılabilir. Bu üyelerin yöneticiden beklediği davranışlar, örgütün yapı ve havasında önemli bir yer tutar.
Bugünün eğitim liderleri her şeyden önce bilgili ve çok yönlü olmak zorundadırlar. Lider yönetici eğitim girişiminin ne olduğu ile ne olması gerektiğini birbirinden ayırt edebilen ve sorumluluğundaki madde ve insan kaynaklarını ikinci yönde kullanabilen insandır. 12
Eğitimde kalkınma bir liderlik sorunudur. Tutucu eğitim örgütleri, lider yönetici yetiştirme girişimine yanaşmazlar Merkez yöneticileri iyi olunca, merkez dışındaki birimleri iyi işletebileceğim kabul ederler.13