Türkçe’de “iki uçlu mizaç bozukluğu” veya “iki uçlu duygu durumu bozukluğu” terimleriyle karşılanan bu rahatsızlık
daha çok “manik depresif hastalık” adıyla şöhret bulmuştur. Ama hastalığın günümüzde bilim çevrelerinde kullanılan ismi “bipolar bozukluktur".
Duygu durumu fazla oynak
kah göklerde gezen kah yerin yedi kat dibine batan kişilere “manik depresif” dendiğini zaman zaman duyarız. Aslında hayatında en az bir “mani” atağı geçirmiş insanlara bu teşhisi koyarız.
Mani Nedir?
Mani
kişinin kendisini olağanüstü iyi hissettiği bir hastalık tablosudur. İnsan kendisini olağanüstü iyi hissediyorsa
bu duruma niçin hastalık diyoruz?
Gelin maninin belirtilerini sıralayarak bu soruyu cevaplandırmaya çalışalım:
Maniye girmiş kişi (yani “manik” hasta) son derece neşelidir. Güler
şarkılar söyler
herkesle sohbet eder. Hatta genellikle etrafına neşe saçar.
Manik hastanın uyku ihtiyacı azalır. Mesela günde üç saat uyur
ama son derece zinde
dinç olarak uyanır.
Manide iştah artar. Kişi genellikle hayatında hiç olmadığı kadar yemek yer.
Manide insan son derece enerjiktir. Yerinde duramaz
sürekli gezer
koşuşturur
bir an durup dinlenme gereği duymaz.
Manik hasta kendisini oldukça güçlü
zeki
önemli
güzel hisseder. Her şeyi başarabileceğine inanır.
Manide cinsel istek artar. İşyerinizde çalışan kendi halinde bir kadıncağız günün birinde mesaiye alışılmadık derecede açık ve frapan kıyafetlerle gelirse
bir de erkeklere laf atmaya başlarsa
sakın bu kadının huyunun veya ahlakının bozulduğunu zannetmeyin. Bilin ki maniye girmiştir.
Türkçe’de “iki uçlu mizaç bozukluğu” veya “iki uçlu duygu durumu bozukluğu” terimleriyle karşılanan bu rahatsızlık
daha çok “manik depresif hastalık” adıyla şöhret bulmuştur. Ama hastalığın günümüzde bilim çevrelerinde kullanılan ismi “bipolar bozukluktur".
Duygu durumu fazla oynak
kah göklerde gezen kah yerin yedi kat dibine batan kişilere “manik depresif” dendiğini zaman zaman duyarız. Aslında hayatında en az bir “mani” atağı geçirmiş insanlara bu teşhisi koyarız.
Mani Nedir?
Mani
kişinin kendisini olağanüstü iyi hissettiği bir hastalık tablosudur. İnsan kendisini olağanüstü iyi hissediyorsa
bu duruma niçin hastalık diyoruz?
Gelin maninin belirtilerini sıralayarak bu soruyu cevaplandırmaya çalışalım:
Maniye girmiş kişi (yani “manik” hasta) son derece neşelidir. Güler
şarkılar söyler
herkesle sohbet eder. Hatta genellikle etrafına neşe saçar.
Manik hastanın uyku ihtiyacı azalır. Mesela günde üç saat uyur
ama son derece zinde
dinç olarak uyanır.
Manide iştah artar. Kişi genellikle hayatında hiç olmadığı kadar yemek yer.
Manide insan son derece enerjiktir. Yerinde duramaz
sürekli gezer
koşuşturur
bir an durup dinlenme gereği duymaz.
Manik hasta kendisini oldukça güçlü
zeki
önemli
güzel hisseder. Her şeyi başarabileceğine inanır.
Manide cinsel istek artar. İşyerinizde çalışan kendi halinde bir kadıncağız günün birinde mesaiye alışılmadık derecede açık ve frapan kıyafetlerle gelirse
bir de erkeklere laf atmaya başlarsa
sakın bu kadının huyunun veya ahlakının bozulduğunu zannetmeyin. Bilin ki maniye girmiştir.
Manik kişi çok konuşur. Hatta genellikle hiç durmamacasına
neredeyse nefes bile almadan ve yüksek sesle konuşur. Bahisten bahse atlar
asla konu sıkıntısı çekmez. Sonunda yüklü bir telefon faturası ödemek zorunda kalır.
Manik hastanın düşünceleri hızlanmıştır. Aklına büyük bir süratle bin türlü düşünce üşüşür. Düşüncelerini durduramaz.
Manide hastanın dikkati artmıştır
küçücük ayrıntıları gözden kaçırmaz
ama dikkatini belli bir konu üzerinde sürdüremez (yani dikkati dağınıktır). Hafızası da güçlenmiştir. Çok zekice espriler yapar.
Manide insan çeşitli taşkınlıklar yapar. Mesela çok para harcar
cesurca ve hatta tehlikeli yatırımlar yapar
işini bırakır
yeni işler kurar.
Manide hasta neşeli olmakla birlikte
kolaylıkla da sinirlenir. Kendisiyle tartışmaya
fikirlerini eleştirmeye
taşkın davranışlarını engellemeye çalıştığınızda büyük bir öfkeye kapılır.
Görüldüğü gibi mani
“anormal” bir durumdur. Evet hasta neşeli
mutlu
enerjik
dinç
esprili
zekidir. Ama düşünün ki bir yakınınız bir gün aniden sürekli konuşmaya
gezmeye
para harcamaya başlıyor. Uyumuyor
cinsel isteğini bastıramıyor
kadınsa gökkuşağının türlü renkleriyle yüzünü boyuyor
yüz kişinin içinde kendini belli edecek tarzda giyiniyor. Bu durumda dehşete kapılmaz mısınız?
Depresyon genellikle geç fark edilen bir hastalıktır. Çoğu hasta depresyona girdikten aylarca
hatta yıllarca sonra hekime gelir. Bazen depresyonu çok şiddetli hastalar bile
ömürleri boyunca hiç doktora başvurmazlar
ya kendi kendilerine iyileşmeyi beklerler veya intiharla hayatlarına son verirler.
Halbuki mani
yukarıda saydığımız şiddetli belirtileri sebebiyle
başladığı ilk gün fark edilen bir hastalıktır. Maniye giren kişi okulunu veya işini de sürdüremez. Evet dinçtir
zekası ve hafızası yerindedir
uyku ihtiyacı bile azalmıştır; ama hasta bir yerde duramamakta
belli bir konu üzerine yoğunlaşamamakta
belli bir işi sürdürememektedir. Kimseyi dinlememekte
sürekli kendisi konuşmaktadır. Kendisini herkesten üstün görmektedir. Genellikle de aşırı cesareti sebebiyle kendisine ve çevresine (ailesine
arkadaşlarına
iş ortaklarına) zarar verir. Büyük paralar harcar
kar amacıyla giriştiği çılgınca yatırımlar başarıya ulaşamaz
sık sık tartışır.
Mani tedaviyle genellikle iki ila dört hafta içinde düzelen geçici bir durumdur. Bu yüzden mani kelimesini “atak” veya “epizot” kelimeleri takip eder (mani atağı
manik epizot).
Hasta tedavi edilmezse bir süre sonra bedeni bu faaliyet hızını kaldıramaz hale gelir ve fiziksel olarak tükenir. Tıbbın bugünkü seviyesinden uzak olduğu eski yıllarda
maniye bağlı fiziksel tükenme dolayısıyla ölüm bile görülebiliyordu
ama bugün mani başarıyla tedavi edilebilen bir durumdur.
Psikotik Özellikli Mani Nedir?
Manideki hastada “hezeyan” veya “halüsinasyon” görülüyorsa
bu hastada “psikotik özellikli mani” vardır. Bu
maninin daha ağır bir şeklidir.
Mantıklı tartışmayla düzeltilemeyen yanlış inanca psikiyatride “hezeyan” adını veririz. Mesela “Bende Atatürk’ün ruhu var
” “Televizyondan bana mesaj veriliyor
” “İsrail gizli servisi peşimde
beni öldürecekler
” “Ben mehdiyim
dünyayı kurtarmaya geldim
” “Evde yemeğime zehir katılıyor
” “Benim akciğerlerim yok
nazar yüzünden yandılar
” “Suyla çalışan araba yaptım
” “İstanbul’un üçte biri benim
hakkım gasp ediliyor
” “Sharone Stone bana aşık
mektuplaşıyoruz
yakında Amerika’ya yerleşeceğim” gibi gerçekle bağdaşmayan ve tartışmakla da düzelmeyen düşünceler hezeyana örnek olarak sayılabilir.
Manide zaman zaman hezeyan görülebilir. Bunlar genellikle “büyüklük hezeyanları”dır. Yani kişi kendini büyük ve önemli bir şahsiyet (Tanrı
peygamber
mucit
kaşif
filozof
sanatçı vs.) gibi görür
büyük işler yapacağını
çok yetenekli olduğunu
dünyayı ancak kendisinin kurtarabileceğini
her şeyi çözecek sihirli formülün kendisinde olduğunu vs. düşünür.
Halüsinasyon
olmayan objenin algılanmasıdır. Hezeyanlara göre daha seyrek olmakla birlikte manide halüsinasyonlar da ortaya çıkabilir. Yani hastanın kulağına sesler gelebilir
gözüne hayaller görünebilir. Bu ses ve görüntüler genellikle hastadaki büyüklük duygusunu destekleyen ses ve görüntülerdir. Mesela hastanın Tanrının sesi olduğuna inandığı bir ses “Seni Mesih ilan ediyorum
” diyebilir.
Hipomani Nedir?
Hipomani
maninin hafif şeklidir. Çok belirgin bir hastalık tablosu
aşırı taşkınlık yoktur. Konuşkanlık
düşüncelerde hızlanma
neşelilik
cinsel istekte artış
kendini büyük
önemli
değerli hissetme
enerji artuşı hipomanide de görülür ama manide olduğu kadar şiddetli değildir.
diğer ucu depresyondur. Ama bipolar bozukluk teşhisi koyabilmek için hastanın bir depresyon dönemi geçirmiş olması şart değildir. Kişi hayatı boyunca bir tek mani veya hipomani dönemi geçirmişse bile
bipolar bozukluk teşhisi konur.
Bipolar bozukluğun seyri içinde görülen depresyon dönemleri de düzelir. Mani ve depresyon atakları arasında kişi tamamen normaldir.
Depresyon konusunda ayrıntılı bilgi edinebilmek için
sitemizin depresyonla ilgili sayfalarına başvurabilirsiniz.
çok enerjiktir
cinsel isteği yüksektir
kendisini çok zeki ve güzel bulmaktadır; ama aynı zamanda boğulacak derecede sıkılmakta
en ufak bir şeye aşırı üzülmekte
sebepsiz yere ağlamakta
hatta bazen “ölsem daha iyi” diye düşünmektedir. İşte mani ile depresyon karışımı bu hastalık atağına “karma epizot” deriz. “Epizot” kelimesinden de anlaşılacağı üzere
gelip geçici bir durumdur.
her ırktan insanda görülebilir. Toplumda her 100 kişiden birinde bu hastalık vardır. Yani her 100 kişiden biri hayatında en az bir kere manik bir dönem geçirmiştir. Bu da büyük bir rakamdır. Dünyada en az 60 milyon
Türkiye’de 600 bin
İstanbul’da 100 bin kişi bipolar bozukluğa yakalanmıştır.
Bipolar bozukluk kadında ve erkekte eşit sıklıkta görülür. Hastalık genellikle 20’li yaşlarda başlar. Ancak daha erken yaşlarda görülebildiği gibi ilk olarak 70’li yaşlarda mani geçirenler bile vardır.
bazı yasadışı maddeler
birtakım beyin tümörleri
beyin damar hastalıkları
kafa yaralanmaları mani benzeri belirtilere yol açabilir. Ama vakaların büyük bölümü bilinen bir sebep olmaksızın ortaya çıkmaktadır.
Bipolar bozukluğun bir beden hastalığı
bir beyin hastalığı olduğu iyi bilinmektedir. Beynimizde serotonin
dopamin
noradrenalin gibi bazı maddelerin miktarı bipolar bozuklukta değişmektedir. Yani bipolar bozukluk
beyin kimyasındaki bir anormallikten kaynaklanmaktadır. Ama beyin kimyasını bozan şeyin ne olduğu bugün hala pek çözülememiştir.
diğer akrabaların bu hastalığa yakalanma riski artar.
ataklar halinde seyreden ve ataklar arasında kişinin tamamen düzeldiği bir hastalıktır. Mani atakları tedavi ile 2-4 haftada genellikle iyileşir. Depresyon ataklarının büyük bölümü de 2-3 haftada düzelmeye başlar ve 1.5-2 ayda önemli ölçüde iyileşir.
Hastalık atağı düzeldikten sonra kişi rutin faaliyetlerine
işine gücüne dönebilir ve performansından bir şey kaybetmeden hayatını sürdürebilir. Bipolar bozukluğu olan pek çok büyük devlet adamı
yazar
filozof
sanatçı
doktor vardır.
Mani ve depresyon ataklarının tekrarlama riski her zaman mevcuttur. Kimisi ömrü boyunca başka hiç atak geçirmez. Tedavisiz hastalar ömürleri boyunca ortalama 10 manik atak geçirirler. Bazı hastalarda mani
bazı hastalarda depresyon atakları daha sıktır.
Hastalığın en üzücü tarafı da bazı kişilerde atakların sık tekrarlamasıdır. Hatta her ay bir manik bir depresif atak geçirenler bile vardır. Öyle ki zaman zaman mani ve depresyon atakları arasında ya hiç iyilik dönemi olmamakta
veya iyilik dönemi birkaç günü geçmemektedir. Tedavi olmayan bipolar bozukluk hastalarında alkol ve madde bağımlılığı
intihar gibi ciddi problemler sık görülür.
- Atak tedavisi
- Koruyucu tedavi
Manik atağın tedavisi
Manik atağın ayaktan tedavisi çok zordur. Hastanın genellikle yatırılması gerekir. Beyinde dopamini azaltan ilaçlarla hasta genellikle 2-4 hafta içinde tam veya tama yakın düzelme gösterir.
Mani atağının çok ağır olduğu veya ilaçlarla düzelmediği durumlarda
halk arasında “şok tedavisi” olarak bilinen elektrokonvülsif tedavi (EKT) uygulanır.
Depresif atağın tedavisi
Depresif atak ağır değilse hasta yatırılmadan da tedavi edilebilir. Bipolar bozukluk içinde görülen depresyonlarda genellikle antidepresan ilaçlardan kaçınır
başka sinir sistemi ilaçlarıyla tedaviyi tercih ederiz. Ağır veya dirençli depresyonlarda elektrokonvülsif tedaviye başvururuz.
ama tekrarlama riski her zaman vardır.
Bipolar bozukluğun koruyucu tedavisinde kullanılan ilaçlara “duygudurumu düzenleyicileri” adı verilmektedir. Bu amaçla en çok başvurulan ilaç
107 elementten biri olan lityumdur. Ama son yıllarda bazı epilepsi (sara) ilaçlarının da bipolar bozuklukta etkili olduğu anlaşılmıştır.
Koruyucu tedaviyle atak sıklığı azaltılır
hasta tekrar mani veya depresyon geçirse bile bunların hafif olması ve kısa sürmesi sağlanır. Bazı hastalar ömürleri boyunca bir daha hiç hastalık atağına yakalanmazlar.
Hasta ömür boyu ilaç kullanmaya mecbur mudur? Böyle bir mecburiyet yoktur. 2-5 yıl koruyucu tedavi sürdürülür
hasta bu sırada yeni bir atak geçirmezse ilaç kesilir. Bu arada atak tekrarlarsa daha uzun süre ilaç kullanılır. Hastaların küçük bir bölümünde ne yapılırsa yapılsın ataklar sık sık tekrarlamaktadır. Ancak yeni tedavi yöntemleri bu hastaların da acısını hafifletmekte
ümitlerini canlı tutmaktadır.
Duygu durumu fazla oynak
Mani Nedir?
Mani
Gelin maninin belirtilerini sıralayarak bu soruyu cevaplandırmaya çalışalım:
Maniye girmiş kişi (yani “manik” hasta) son derece neşelidir. Güler
Manik hastanın uyku ihtiyacı azalır. Mesela günde üç saat uyur
Manide iştah artar. Kişi genellikle hayatında hiç olmadığı kadar yemek yer.
Manide insan son derece enerjiktir. Yerinde duramaz
Manik hasta kendisini oldukça güçlü
Manide cinsel istek artar. İşyerinizde çalışan kendi halinde bir kadıncağız günün birinde mesaiye alışılmadık derecede açık ve frapan kıyafetlerle gelirse
Türkçe’de “iki uçlu mizaç bozukluğu” veya “iki uçlu duygu durumu bozukluğu” terimleriyle karşılanan bu rahatsızlık
Duygu durumu fazla oynak
Mani Nedir?
Mani
Gelin maninin belirtilerini sıralayarak bu soruyu cevaplandırmaya çalışalım:
Maniye girmiş kişi (yani “manik” hasta) son derece neşelidir. Güler
Manik hastanın uyku ihtiyacı azalır. Mesela günde üç saat uyur
Manide iştah artar. Kişi genellikle hayatında hiç olmadığı kadar yemek yer.
Manide insan son derece enerjiktir. Yerinde duramaz
Manik hasta kendisini oldukça güçlü
Manide cinsel istek artar. İşyerinizde çalışan kendi halinde bir kadıncağız günün birinde mesaiye alışılmadık derecede açık ve frapan kıyafetlerle gelirse
Manik kişi çok konuşur. Hatta genellikle hiç durmamacasına
Manik hastanın düşünceleri hızlanmıştır. Aklına büyük bir süratle bin türlü düşünce üşüşür. Düşüncelerini durduramaz.
Manide hastanın dikkati artmıştır
Manide insan çeşitli taşkınlıklar yapar. Mesela çok para harcar
Manide hasta neşeli olmakla birlikte
Görüldüğü gibi mani
Depresyon genellikle geç fark edilen bir hastalıktır. Çoğu hasta depresyona girdikten aylarca
Halbuki mani
Mani tedaviyle genellikle iki ila dört hafta içinde düzelen geçici bir durumdur. Bu yüzden mani kelimesini “atak” veya “epizot” kelimeleri takip eder (mani atağı
Hasta tedavi edilmezse bir süre sonra bedeni bu faaliyet hızını kaldıramaz hale gelir ve fiziksel olarak tükenir. Tıbbın bugünkü seviyesinden uzak olduğu eski yıllarda
Psikotik Özellikli Mani Nedir?
Manideki hastada “hezeyan” veya “halüsinasyon” görülüyorsa
Mantıklı tartışmayla düzeltilemeyen yanlış inanca psikiyatride “hezeyan” adını veririz. Mesela “Bende Atatürk’ün ruhu var
Manide zaman zaman hezeyan görülebilir. Bunlar genellikle “büyüklük hezeyanları”dır. Yani kişi kendini büyük ve önemli bir şahsiyet (Tanrı
Halüsinasyon
Hipomani Nedir?
Hipomani
Bipolar Bozuklukta Depresyon Dönemleri de Olur mu?
Bipolar bozukluğun eski adı “manik depresif hastalık”tı. “Bipolar” kelimesi de “iki uçlu” anl..... gelmektedir. Hastalığın bir ucu mani
Bipolar bozukluğun seyri içinde görülen depresyon dönemleri de düzelir. Mani ve depresyon atakları arasında kişi tamamen normaldir.
Depresyon konusunda ayrıntılı bilgi edinebilmek için
KARMA EPİZOT NEDİR?
Bipolar bozukluklu bazı hastalarda hastalık dönemleri sırasında hem mani hem depresyon belirtileri birlikte görülür. Mesela kişi çok hareket etmektedir
BİPOLAR BOZUKLUK KİMLERDE
NE SIKLIKTA
HANGİ YAŞLARDA GÖRÜLÜR?
Bipolar bozukluk her dinden
Bipolar bozukluk kadında ve erkekte eşit sıklıkta görülür. Hastalık genellikle 20’li yaşlarda başlar. Ancak daha erken yaşlarda görülebildiği gibi ilk olarak 70’li yaşlarda mani geçirenler bile vardır.
BİPOLAR BOZUKLUĞUN SEBEBİ NEDİR?
Bipolar bozukluğun sebebi bilinmemektedir. Antidepresan ilaçlar
Bipolar bozukluğun bir beden hastalığı
BİPOLAR BOZUKLUK IRSİ MİDİR?
Bazı ailelerde bipolar bozukluk sık görülür. Bipolar bozukluk yüzde yüz ırsi bir hastalık değildir. Hastalığa yakalananların büyük bölümünün ailesinde daha önce benzer bir rahatsızlık görülmemiştir. Ancak akrabalar arasında bipolar bozukluğu olan bir kişi varsa
BİPOLAR BOZUKLUK DÜZELİR Mİ?
Bipolar bozukluk
Hastalık atağı düzeldikten sonra kişi rutin faaliyetlerine
Mani ve depresyon ataklarının tekrarlama riski her zaman mevcuttur. Kimisi ömrü boyunca başka hiç atak geçirmez. Tedavisiz hastalar ömürleri boyunca ortalama 10 manik atak geçirirler. Bazı hastalarda mani
Hastalığın en üzücü tarafı da bazı kişilerde atakların sık tekrarlamasıdır. Hatta her ay bir manik bir depresif atak geçirenler bile vardır. Öyle ki zaman zaman mani ve depresyon atakları arasında ya hiç iyilik dönemi olmamakta
BİPOLAR BOZUKLUĞUN TEDAVİSİ VAR MIDIR?
Bipolar bozukluk modern tıbbın başarıyla tedavi edebildiği hastalıklardan biridir. Tedavisinde iki aşama söz konusudur:- Atak tedavisi
- Koruyucu tedavi
Atak tedavisi
Hastanın zaman zaman geçirdiği manik veya depresif atakların tedavisidir.Manik atağın tedavisi
Manik atağın ayaktan tedavisi çok zordur. Hastanın genellikle yatırılması gerekir. Beyinde dopamini azaltan ilaçlarla hasta genellikle 2-4 hafta içinde tam veya tama yakın düzelme gösterir.
Mani atağının çok ağır olduğu veya ilaçlarla düzelmediği durumlarda
Depresif atağın tedavisi
Depresif atak ağır değilse hasta yatırılmadan da tedavi edilebilir. Bipolar bozukluk içinde görülen depresyonlarda genellikle antidepresan ilaçlardan kaçınır
Koruyucu tedavi
Bipolar bozuklukta asıl kritik nokta koruyucu tedavidir. Çünkü ataklar geçici tabiattadır
Bipolar bozukluğun koruyucu tedavisinde kullanılan ilaçlara “duygudurumu düzenleyicileri” adı verilmektedir. Bu amaçla en çok başvurulan ilaç
Koruyucu tedaviyle atak sıklığı azaltılır
Hasta ömür boyu ilaç kullanmaya mecbur mudur? Böyle bir mecburiyet yoktur. 2-5 yıl koruyucu tedavi sürdürülür