BEGTEGİNLER (ERBİL ATABEYLİĞİ)
Erbil Atabeyliği (1146-1232) bugünkü Irak’ın kuzeyinde yer alan ve yüzyıllardır Türk nüfusunun yaşadığı Erbil’de XII. yüzyılda kurulan bir Türk Atabeyliğidir. Atabeyliğin kurucusu Muzafferüddin Kökbörü’nün babası Zeynüddin Ali Küçük, Musul Atabeyi Nureddin Zengi tarafından Musul valisi olarak görevlendirilmişti. Zeynüddin Ali Küçük, 1167 yılında hayatının son yıllarına doğru sağırlığı ve körlüğünden dolayı Atabeyliğini Musul valisi olan Mevdud’a bırakarak Erbil bölgesine çekildi. Kendisi Musul’da iken ailesi Erbil’de bulunan Zeynüddin Küçük Ali, Erbil merkez olmak üzere Şehrizor, Hakkari, Sincar, El-Hamidiye, Tekrit ve Harran merkezli atabeyliğini yönetmeye başladı. Zeynüddin Küçük Ali Musul’u, Mevdud’a bıra-kırken bunun karşılığında oğlu Muzafferüddin Kökbörü’nün Erbil’de kendinden sonra yerine geçmesi garantisini aldı. Zeynüddin Ali öldüğünde 14 yaşında olan Muzafferüddin Kökbörü’nün, Erbil valisi Mücahidüddin Kaymaz ile arası açılınca yerine kardeşi Yusuf bin Ali Küçük getirildi. Daha sonra Kaymaz’ın Erbil’den çıkarılması üzerine Muzafferüddin Kökbörü tekrar başa geçti.
Beg-Teginliler de denilen Erbil Atabeyliğinin başına geçen Muzafferüddin Kökbörü önce Seyfüddin Gazi’nin hizmetinde bulundu. Daha sonra 1187 yılında Selahaddin Eyyübî’nin hizmetine girerek karşılığında Urfa’yı aldı. 1185 yılında da Selahaddin Eyyübî’nin kardeşi ile evlendi. 1193 yılında Selahaddin Eyyübî’nin ölümünden sonra bağımsız bir Atabey oldu. Harizmşah hükümdarı Celalüddin Harizmşah’ın saldırısına da uğrayan Kökbörü önce onun himayesine girdi. Daha sonra Moğollar’ın Erbil bölgesine girmesi ile Kökbörü büyük bir sıkıntı yaşadı. Musul askerini de yanına alan Kökbörü gelen Moğol ordusuna karşı savaş hazırlıklarına başladı. Ancak Moğolların Azerbaycan’a doğru yönelmeleri sonucunda hiçbir savaş yapılmadı. Atabey Kökbörü bu tehlikeli durumu zararsız atlatmış oldu. Daha sonraki dönem bir süre de Anadolu Selçukluları’nın egemenliğine giren Erbil Atabeyliği, Muzafferüddin Kökbörü’nün 1232 yılında ölümü ile kendisinden sonra evlâdının (vârisi) olmaması üzerine vasiyeti gereğince toprakları Abbasi Halifeliğine intikal etti[-]. Ancak Muzafferüddin Kökbörü’nün ölümünden sonra Halife El-Muntasır’ın adamları şehri almak isteyince Erbil, hemen teslim olmayı reddedi. Bunun üzerine Halife, Şerafeddin İkbal komutasındaki askerî kuvvetle Erbil şehrini zorla ele geçirdi.
Kaynak: Eroğlu, Haldun, “Muzafferüddin Kökbörü (1156-1232): Yetimlere Süt Anneler Tayin Eden Devlet Adamı”, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, Ankara, 2003, Sayı. 46, Sayfa 80-82.
Erbil Atabeyliği (1146-1232) bugünkü Irak’ın kuzeyinde yer alan ve yüzyıllardır Türk nüfusunun yaşadığı Erbil’de XII. yüzyılda kurulan bir Türk Atabeyliğidir. Atabeyliğin kurucusu Muzafferüddin Kökbörü’nün babası Zeynüddin Ali Küçük, Musul Atabeyi Nureddin Zengi tarafından Musul valisi olarak görevlendirilmişti. Zeynüddin Ali Küçük, 1167 yılında hayatının son yıllarına doğru sağırlığı ve körlüğünden dolayı Atabeyliğini Musul valisi olan Mevdud’a bırakarak Erbil bölgesine çekildi. Kendisi Musul’da iken ailesi Erbil’de bulunan Zeynüddin Küçük Ali, Erbil merkez olmak üzere Şehrizor, Hakkari, Sincar, El-Hamidiye, Tekrit ve Harran merkezli atabeyliğini yönetmeye başladı. Zeynüddin Küçük Ali Musul’u, Mevdud’a bıra-kırken bunun karşılığında oğlu Muzafferüddin Kökbörü’nün Erbil’de kendinden sonra yerine geçmesi garantisini aldı. Zeynüddin Ali öldüğünde 14 yaşında olan Muzafferüddin Kökbörü’nün, Erbil valisi Mücahidüddin Kaymaz ile arası açılınca yerine kardeşi Yusuf bin Ali Küçük getirildi. Daha sonra Kaymaz’ın Erbil’den çıkarılması üzerine Muzafferüddin Kökbörü tekrar başa geçti.
Beg-Teginliler de denilen Erbil Atabeyliğinin başına geçen Muzafferüddin Kökbörü önce Seyfüddin Gazi’nin hizmetinde bulundu. Daha sonra 1187 yılında Selahaddin Eyyübî’nin hizmetine girerek karşılığında Urfa’yı aldı. 1185 yılında da Selahaddin Eyyübî’nin kardeşi ile evlendi. 1193 yılında Selahaddin Eyyübî’nin ölümünden sonra bağımsız bir Atabey oldu. Harizmşah hükümdarı Celalüddin Harizmşah’ın saldırısına da uğrayan Kökbörü önce onun himayesine girdi. Daha sonra Moğollar’ın Erbil bölgesine girmesi ile Kökbörü büyük bir sıkıntı yaşadı. Musul askerini de yanına alan Kökbörü gelen Moğol ordusuna karşı savaş hazırlıklarına başladı. Ancak Moğolların Azerbaycan’a doğru yönelmeleri sonucunda hiçbir savaş yapılmadı. Atabey Kökbörü bu tehlikeli durumu zararsız atlatmış oldu. Daha sonraki dönem bir süre de Anadolu Selçukluları’nın egemenliğine giren Erbil Atabeyliği, Muzafferüddin Kökbörü’nün 1232 yılında ölümü ile kendisinden sonra evlâdının (vârisi) olmaması üzerine vasiyeti gereğince toprakları Abbasi Halifeliğine intikal etti[-]. Ancak Muzafferüddin Kökbörü’nün ölümünden sonra Halife El-Muntasır’ın adamları şehri almak isteyince Erbil, hemen teslim olmayı reddedi. Bunun üzerine Halife, Şerafeddin İkbal komutasındaki askerî kuvvetle Erbil şehrini zorla ele geçirdi.
Kaynak: Eroğlu, Haldun, “Muzafferüddin Kökbörü (1156-1232): Yetimlere Süt Anneler Tayin Eden Devlet Adamı”, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, Ankara, 2003, Sayı. 46, Sayfa 80-82.