Batı müziğinde Türk etkisi

Konu sahibi son olarak 3024 gün önce görüldü
Batı müziğinde Türk etkisi, orkestradaki vurma çalgılarda, ritmik dokuda, gizemli ezgilerde, opera ve bale yapıtlarının tiplemelerinde, konularında ya da mekânlarında gözlemlenir. Ancak resim ve edebiyatta olduğu gibi müzikte de Türk motifi, Türk karakteri, her bestecinin kendi imgelemindeki yakıştırma bir olaydır. Çalgıların tınısından etkilense bile müzik, daha çok bestecinin yarattığı ve Türk olduğuna karar verdiği yakıştırma bir tonlamadır.

Mehter bandosu, Batı’ya Türk sesini duyuran başlıca etken olmuştur. Çağlar boyu savaşta bandosunu yanında götüren Osmanlı, barışta da bandosunu yanında taşımıştır. Elçi değişimlerinde törenden sonra o kentin sokaklarında konser vererek dolaşan mehter bandosu, giysileri, yürüyüşü, vurma çalgıları ve ritmik ezgileriyle dikkati çekmiştir. Bugün Batı orkestrasının yerleşik çalgıları arasına giren nice vurma çalgı, nakkare, kös, üçgen, zil ve çevgan gibi Türk mehter müziği çalgılarından gelmedir.

1670′te Fransız besteci Lully, Moliere ile ortak yazdığı Kibarlık Budalası’nda mehter adımlarını, vurma çalgıları ve Türkçe’ye benzer sözcükleri kullanmıştır. Bayazıt ve Timur için pek çok opera yazılmıştır. Ayrıca Fatih ve Kanuni de, Batı müziğinin opera konuları arasına girer. İşte 17. yüzyılın son yirmi yılında, Barok dönemin ortalarında bestelenen Türk konulu opera ve balelerden bazıları: Jean-Baptiste Lully’nin Kibarlık Budalası (Le Bourgeois Gentilhomme) (1670); Johann Wolfgang Franck’ın Şanslı Büyük Vezir Kara Mustafa (Der Glückliche Grossveiser Cara Mustapha) operası (1686); Daniel Purcell’in 13. İbrahim (ibrahim the 13th, Emperor of the Turks) operası (1696); Carlo Francesco Pollarolo’nun İbrahim Sultan (L’Ibraim Sultana) operası (1692); Reinhard Keiser’in II. Mehmet (Mahunıet II) operası (1696).

İkinci Viyana Kuşatması’ndan sonra başta Viyana olmak üzere tüm Avrupa’da bir Türkomanya yaşanır. İngiltere’ye dek uzanan bu akım kahveden lokuma, günlük giysilerden maskeli balolara, ip cambazlarına, karnavallara, kuklalara kadar etkindir. Yüzlerle sahne yapıtı ortaya çıkar bu etkide. 18. yüzyılda yazılan Türk esinli yapıtlar da şöyle özetlenebilir:

George Frideric Handel: Timur (Tanıerlano) operası (1724); Antonio Vivaldi: Bayazıt (Bajazet-Tamerlano) operası (1735); Jean-Philipe Rameau: Zarif Hindistan (Les Indes galantes) balesindeki Nazik Türk (Le Türe genereux) sahnesi (1735); Johann Adolf Hasse: Süleyman (Solimano) operası (1753); Wilibald GlucK; Kadının Fendi Kadıyı Yendi (Der Betrogene kadı) (1761); Ifigeniya Kırım’da (Iphigenie en Tauride) operası (1779); Joseph Haydn: Eczacı (Apotheker) operası (1768), Beklenmeyen Karşılaşma (L’Incontro improvisso) operası (1775), Askeri Senfoni (Militan/ Symphony) No. 100 (1794).

1770′lerde Türk marşı yazmak, stereotipik bir davranış haline gelir. Wolfgang Amadeus Mozart, K.331 (1778) La Majör Piyano Sonatı’nın son bölümüne “Alla turca” başlığı altında bir marş yazar. Mozart’ın Türk konulu diğer yapıtları da şöyle sıralanabilir: K.219 no’lu Türk Konçertosu (keman) (1775) Saray Kıskançlıkları, K.109 (Le Gelosie del Seraglio) balesi; yarım kalmış iki operası: Kahire Kazı, K.422 (L’Oca del Cairo) (1783) ve Zaide operası K.344 (1779). Saraydan Kız Kaçırma K.384 (1782) (Die Entführung aus dem Serail).

Beethoven, 1812′deki Atina Harabeleri’nde zincire vurulmuş dervişler korosu şarkı ve danslarıyla Türk marşı havasında bir müzik sunar. Dokuzuncu Senfoni’nin doruğa tırmandığı ısrarlı ritim dokusunda vurma çalgıların görkemli yükselişi Türk müziğinin vurgusal niteliğindedir. Wellington’un Zaferi başlıklı senfonik yapıtında Beethoven yine zaferin görkeminde mehter vurgularını kullanır.

19. yüzyıldaki Türk konulu opera ve baleler de şöyle sıralanabilir: Cari Maria von Weber: Ebu Hasan (Abu Hassan) operası (1813); Gioacchino Rossini: İtalya’da bir Türk (II Turco in Italia) operası (1814); II. Mehmet (Maometto II) operası (1820); Korent Kuşatması (Le Siege de Corinthe) operası (1826); Giuseppe Verdi: Atiila operası (1846); George Bizet: Cemile (Djamileh) operası (1872). 20. yüzyıl başlarında ise Boris Asafyef in Bahçe Saray Balesi (1934); Leo Fall’in İstanbul Gülü (Die rose von Stambol) opereti (1916) ve Seymour’un Paşanın Bahçesi (in the Pasha’s Garden) balesi (1935) Türk konulu sahne yapıtlarına birkaç örnektir.​
 
Geri