Bağışıklama, mikroorganizmaların saldırılarına karşı insan, hayvan ve bitkilerin direncini artırmayı amaçlayan yöntemdir. Bağışıklık doğal olarak gelişebileceği gibi, aşı yoluyla yapay olarak da sağlanabilir. Aşı yoluyla bağışıklamanın da, aktif ve pasif olmak üzere iki yöntemi vardır. Pasif bağışıklama, bireye, başka bir canlıdan alınan ve koruyucu antikorları içeren bağışık serumun (antiserum) verilmesiyle sağlanır. İnsan, maymun ve kemiricilerin yavruları, kendilerini doğumdan sonraki aylarda en sık görülen hastalıklardan koruyacak olan doğal pasif bağışıklığı, henüz dölüt evresin- deyken etene (plasenta) aracılığıyla anadan alırlar. Toynaklılarda, halk arasında “ağız” adı verilen ilk süt de aynı işlevi görür. Hastalık yapıcı etkenlerle karşılaşan kişiye, at, öküz, koyun, tavşan gibi hayvanlardan ya da aynı hastalığı geçirmiş bir insandan alınan antiserum koruyucu olarak verilebilir (yapay pasif bağışıklama).
Aktif bağışıklama, hastalık yapıcı mikroorganizmaların saldırı tehlikesine karşı, vücudun özgül antikorlar üretmesini sağlar. Doğal aktif bağışıklama, hastalığa yakalanmakla olur. Yapay aktif bağışıklama ya da aşılama ise, antijen özelliği vücutta antikor oluşturmaya yetecek kadar güçlü, ama hastalık yapıcı etkisi kişiye zarar vermeyecek kadar zayıflatılmış olan mikroorganizmalara vücuda verilmesiyle sağlanır.
Üç tür aşı vardır: 1) Enjeksiyonla (BCG verem aşısı), deri yoluyla (çiçek aşısı) ya da ağız yoluyla (Sabin çocuk felci aşısı) verilen ve etkisi azaltılmış, canlı mikroorganizmaları içeren aşılar; 2) ölü mikroorganizmaları içeren ve enjeksiyonla verilen aşılar (boğmaca aşısı ya da Saik çocuk felci aşısı); 3) hastalık yapıcı mikroorganizmaların, antitoksin ya da öteki kimyasal maddelerle etkinliği azaltılmış, ama antijen özelliğini koruyan metabolizma ürünlerini ya da toksinlerini içeren enjeksiyon aşıları (difteri aşısı). Pasif bağışıklamanın koruyucu etkisi hemen başlar, ama oldukça kısa sürer. Aktif bağışıklamanın koruyucu etkisi ise, günler ya da haftalar sonra gelişir, ama çok daha uzun sürer; hatta vücut sonradan aynı mikroorganizmanın saldırısına uğradığında yeniden etkin duruma geçebilir.
Aktif bağışıklama, hastalık yapıcı mikroorganizmaların saldırı tehlikesine karşı, vücudun özgül antikorlar üretmesini sağlar. Doğal aktif bağışıklama, hastalığa yakalanmakla olur. Yapay aktif bağışıklama ya da aşılama ise, antijen özelliği vücutta antikor oluşturmaya yetecek kadar güçlü, ama hastalık yapıcı etkisi kişiye zarar vermeyecek kadar zayıflatılmış olan mikroorganizmalara vücuda verilmesiyle sağlanır.
Üç tür aşı vardır: 1) Enjeksiyonla (BCG verem aşısı), deri yoluyla (çiçek aşısı) ya da ağız yoluyla (Sabin çocuk felci aşısı) verilen ve etkisi azaltılmış, canlı mikroorganizmaları içeren aşılar; 2) ölü mikroorganizmaları içeren ve enjeksiyonla verilen aşılar (boğmaca aşısı ya da Saik çocuk felci aşısı); 3) hastalık yapıcı mikroorganizmaların, antitoksin ya da öteki kimyasal maddelerle etkinliği azaltılmış, ama antijen özelliğini koruyan metabolizma ürünlerini ya da toksinlerini içeren enjeksiyon aşıları (difteri aşısı). Pasif bağışıklamanın koruyucu etkisi hemen başlar, ama oldukça kısa sürer. Aktif bağışıklamanın koruyucu etkisi ise, günler ya da haftalar sonra gelişir, ama çok daha uzun sürer; hatta vücut sonradan aynı mikroorganizmanın saldırısına uğradığında yeniden etkin duruma geçebilir.