Baba Yaga <Baba=Nene, Yaga=Cadi, Kotu kadin>, Slav/Rus folklor/mitlerinde gecen bir cadi. Cirkin ve yasli bir buyucu kadin olarak tanimlanir. Sonsuz ve buyuk ormanlarda, 4 tavuk ayakli bir kulubede yasiyor. Evinin etrafinda kafataslari ve insan kemikleri mevcut. Mutlaka cizgi filmlerde gormussunuzdur. Bu sekil portre ediliyor:
Bu sekilde taninan bir karakter oldugu icin, masallarda, folklor hikayelerinde de ayni rolu ustleniyor. ''Degisik ve tuhaf kadin'', ''Cirkin ve kotu kadin'', ''Buyucu kotu kadin'', ''Kulubede yasayan korkunc buyucu kadin'', ''Cocuklari yiyen kadin'', ''Insanlari sevmeyen cadi kadin'', boyle boyle taniniyor. Su an okudugum kitapta ''The tsar and the Witch'', Baba Yaga'nin ''gencligini'' ve karakterini goruyoruz ve bir tik daha yakindan tanimamiza yardimci oluyor. Gerci bu genre'daki yazarlar, Baba Yaga karakterini farkli yorumlayabiliyorlar (sonucta folklor/mit/fantazi, al istedigini yap, ama hep ''cadi'' tabi ki). Bazen kotu yasli cadi kadin, bazen, cani istedigi zaman, yardim eli uzatan iyi cadi kadin.
Dun w'nin konusunda, @Relativista bir yaziya boyle bir yorum birakmisti:
Bin kez like atabilseydim atardim. Cok dogru cunku. Baba Yaga'nin durumu da bu biraz. Baba Yaga henuz cocukken, annesiyle birlikte yasiyor. Yasadiklari koyde seviliyorlar, el ustunde tutuluyorlar. Koydeki herkese yardim eli uzatiyorlar. Cok eskinin, dogal yontemlerle doktorluk (elinde baska bir sey yok zaten, oradan buradan, ormandan, bahcenden bir seylerle) yapan, hastalari tedavi edenleri dusunun. Biri mi hasta? Biri mi vefat etti? Biri mi yarali? Biri dogum mu yapacak? Iste koyde cagiracagin kisiler belli. Koydeki rolleri buydu (Ozellikle Baba Yaga'nin annesinin aka white witch)
Simdi Ingilizlerin, 1500-1800 yillarindaki Cadi Avcilik donemini dusunun. Haksiz yere bir cok kadini yaktilar, oldurduler. Anlamlandiramadiklari veya iyi is basaran kadinlara ya da oylesine, cani istedikleri icin iftirada bulunup, disliyorlar, yakiyorlar. Baba Yaga ve annesi de aynisindan yasiyor, koyden koye goc etmek zorunda kaliyorlar. Ayni sekilde orada insanlara ''dogaustu'' gucleriyle yardimci oluyorlar. Her defasinda gun geliyor, kovuluyorlar ama. Bir gun Baba Yaga'nin annesi evdeyken, koy halkindan bir iki kisi evlerini yakiyorlar ''Sizi burada istemiyoruz.'' mesajiyla. Baba Yaga'nin annesi oracikta vefat ediyor. Baba Yaga'nin annesi olumsuz ve dogal olarak uzun yasayabilme potansiyeline sahip olmasina ragmen (folklor/mit), bu tarz seylere karsi dayanikli degil. Orada Baba Yaga yalniz kaliyor, kaciyor ve annesinden ogrendigi bilgilerle, yasam tarziyla, hayatini devam ettiriyor. Belirli bir surecten sonra, insanlar artik onu o kadar uzmus bulunuyor ki, dayanamayip insanlardan uzak bir yerde yasamaya karar veriyor. Artik yasamini tek basina ormanlarda geciriyor, sevdigi ve kendisine dostluk eden hayvanlariyla birlikte (onlarla ayni dili konusabiliyor).
Cirkin ve yasli bir kadin olarak taniniyor, ama asli da boyle degilmis. Aslinda guzel (ortalama, normal) ve genc (+ genc gorunen) bir kadin. ''Cadi'' suclamalarindan dolayi, insanlarin akillarinda ister istemez belirli bir figur canlaniyor. O sekilde de portre ediyorlar. Ornek olarak kitapta, Baba Yaga'yi kendi istegiyle arayip, bulmaya calisan, ondan yardim isteyen kisiler hep sasiriyor ''gercek'' Baba Yaga'yi gordukleri zaman, inanmiyorlar onun o olduguna. Iste goruyorsunuz agizdan agiza gecen laflarin nasil yaniltici olabilecegini. Burada farkli bir mesaj da almissinizdir: Evet, hala Baba Yaga'dan, halktan gizleyerek, yardim isteyen bir cok insan oluyor. Hatta gunlerdir ormanda dolasip, Baba Yaga'nin evini bulmaya calisan insanlar bunlar. Bu insanlarin kimligi, halka acik ortaya ciksa, onlar da dislanacagi icin, konusmuyorlar ve bahsetmiyorlar. Halk icinde onlar da ''Baba Yaga kotu buyucu bir kadin'' diyorlar.
Mutlaka eskilerden bir seyler yasanmis ve folklor haline gelen bir kadin figuru oldugu belli, tipki cogu mitler gibi. Hep gercek insan hayatindan bir parca var. Simdi Baba Yaga folklor/mit olarak; cok uzun yasadi/yasiyor. Gencligi uzun, yasliligini da uzun yasiyor. Her 100 yil 1 yil yas almis gibi dusunun. O sekil yasiyor. Eninde sonunda vefat ediyor ama. Acaba gercek Baba Yaga kimdi, hangi kadindi, gercek adi neydi. Ne yasattiniz ulan kadina/kadinlara.
Buradan da anlayacaginiz uzere, aslinda bu kadin, insanlar tarafindan dislanmis, iftiralara ugramis, insanlara kusmus bir kadin. Iyi isler yapmis oldugu halde.
Bu sekilde taninan bir karakter oldugu icin, masallarda, folklor hikayelerinde de ayni rolu ustleniyor. ''Degisik ve tuhaf kadin'', ''Cirkin ve kotu kadin'', ''Buyucu kotu kadin'', ''Kulubede yasayan korkunc buyucu kadin'', ''Cocuklari yiyen kadin'', ''Insanlari sevmeyen cadi kadin'', boyle boyle taniniyor. Su an okudugum kitapta ''The tsar and the Witch'', Baba Yaga'nin ''gencligini'' ve karakterini goruyoruz ve bir tik daha yakindan tanimamiza yardimci oluyor. Gerci bu genre'daki yazarlar, Baba Yaga karakterini farkli yorumlayabiliyorlar (sonucta folklor/mit/fantazi, al istedigini yap, ama hep ''cadi'' tabi ki). Bazen kotu yasli cadi kadin, bazen, cani istedigi zaman, yardim eli uzatan iyi cadi kadin.
Dun w'nin konusunda, @Relativista bir yaziya boyle bir yorum birakmisti:
Bin kez like atabilseydim atardim. Cok dogru cunku. Baba Yaga'nin durumu da bu biraz. Baba Yaga henuz cocukken, annesiyle birlikte yasiyor. Yasadiklari koyde seviliyorlar, el ustunde tutuluyorlar. Koydeki herkese yardim eli uzatiyorlar. Cok eskinin, dogal yontemlerle doktorluk (elinde baska bir sey yok zaten, oradan buradan, ormandan, bahcenden bir seylerle) yapan, hastalari tedavi edenleri dusunun. Biri mi hasta? Biri mi vefat etti? Biri mi yarali? Biri dogum mu yapacak? Iste koyde cagiracagin kisiler belli. Koydeki rolleri buydu (Ozellikle Baba Yaga'nin annesinin aka white witch)
Simdi Ingilizlerin, 1500-1800 yillarindaki Cadi Avcilik donemini dusunun. Haksiz yere bir cok kadini yaktilar, oldurduler. Anlamlandiramadiklari veya iyi is basaran kadinlara ya da oylesine, cani istedikleri icin iftirada bulunup, disliyorlar, yakiyorlar. Baba Yaga ve annesi de aynisindan yasiyor, koyden koye goc etmek zorunda kaliyorlar. Ayni sekilde orada insanlara ''dogaustu'' gucleriyle yardimci oluyorlar. Her defasinda gun geliyor, kovuluyorlar ama. Bir gun Baba Yaga'nin annesi evdeyken, koy halkindan bir iki kisi evlerini yakiyorlar ''Sizi burada istemiyoruz.'' mesajiyla. Baba Yaga'nin annesi oracikta vefat ediyor. Baba Yaga'nin annesi olumsuz ve dogal olarak uzun yasayabilme potansiyeline sahip olmasina ragmen (folklor/mit), bu tarz seylere karsi dayanikli degil. Orada Baba Yaga yalniz kaliyor, kaciyor ve annesinden ogrendigi bilgilerle, yasam tarziyla, hayatini devam ettiriyor. Belirli bir surecten sonra, insanlar artik onu o kadar uzmus bulunuyor ki, dayanamayip insanlardan uzak bir yerde yasamaya karar veriyor. Artik yasamini tek basina ormanlarda geciriyor, sevdigi ve kendisine dostluk eden hayvanlariyla birlikte (onlarla ayni dili konusabiliyor).
Cirkin ve yasli bir kadin olarak taniniyor, ama asli da boyle degilmis. Aslinda guzel (ortalama, normal) ve genc (+ genc gorunen) bir kadin. ''Cadi'' suclamalarindan dolayi, insanlarin akillarinda ister istemez belirli bir figur canlaniyor. O sekilde de portre ediyorlar. Ornek olarak kitapta, Baba Yaga'yi kendi istegiyle arayip, bulmaya calisan, ondan yardim isteyen kisiler hep sasiriyor ''gercek'' Baba Yaga'yi gordukleri zaman, inanmiyorlar onun o olduguna. Iste goruyorsunuz agizdan agiza gecen laflarin nasil yaniltici olabilecegini. Burada farkli bir mesaj da almissinizdir: Evet, hala Baba Yaga'dan, halktan gizleyerek, yardim isteyen bir cok insan oluyor. Hatta gunlerdir ormanda dolasip, Baba Yaga'nin evini bulmaya calisan insanlar bunlar. Bu insanlarin kimligi, halka acik ortaya ciksa, onlar da dislanacagi icin, konusmuyorlar ve bahsetmiyorlar. Halk icinde onlar da ''Baba Yaga kotu buyucu bir kadin'' diyorlar.
Mutlaka eskilerden bir seyler yasanmis ve folklor haline gelen bir kadin figuru oldugu belli, tipki cogu mitler gibi. Hep gercek insan hayatindan bir parca var. Simdi Baba Yaga folklor/mit olarak; cok uzun yasadi/yasiyor. Gencligi uzun, yasliligini da uzun yasiyor. Her 100 yil 1 yil yas almis gibi dusunun. O sekil yasiyor. Eninde sonunda vefat ediyor ama. Acaba gercek Baba Yaga kimdi, hangi kadindi, gercek adi neydi. Ne yasattiniz ulan kadina/kadinlara.
Buradan da anlayacaginiz uzere, aslinda bu kadin, insanlar tarafindan dislanmis, iftiralara ugramis, insanlara kusmus bir kadin. Iyi isler yapmis oldugu halde.
