Aynadaki görüntüler.

Tasavvufta ayna ve aynadaki görüntüler, mertebeler, ayniyet, gayriyet anlatımında sık, sık kullanılan farklı bir örnektir.
Ayna ve aynadaki görüntüler, hem hak'ın varlığına hem de bütün mertebelere örnek olarak verilmektedir.

- Hak, ayna olarak alındığı zaman Hak'kın isim ve sıfatları aynadaki görüntüleridir.
- İsim ve sıfatlar, ayna olarak alındığında, görüntülerin hakk'ın zati tecellileridir. Yada;
Hak, iim ve sıfatlarıyla ayan-ı sabite (yani, yaratılmışların, hakk'ın ilimindeki suretleri) aynalarında zahir olur.
-Ayan-ı sabite ise hak'ın varlık (vücud) aynasında zahir olmaktadır.

Bir kimae etrafı aynalarla çevrili bir yerde olsa:
O kimse aynalarda zati ve sıfatları ile zahir olur. O kişinin aynada zatının görünmesi demek, görünenin o kişi olması ve ondan başka bir kimsenin bulunmaması demektir.
Kişinin sıfatlarının aynada zahir olması demek, onun hareket, sükün, davranış, boy, bos, renk vb gibi durumlarının görünmesi demektir.
Bütün aynalardan yansıyan, tecelli eden, zahir olan o kişi ve sıfatlarıdır.

O halde, görüntülerinin tümü o kişinin sıfatlarının aynıdır.
O kişi ile görünenler arasın da Ayniyet vardır.

Fakat şahıs bir kişidir, aynada görünenler çoktur.
O halde kişi ile görüntüler arasında Gayriyet vardır. Görüntülerinin azalması, çoğalması o kişinin bir ve tek oluşuna etki etmez, onda değişikliğe sebep olmaz.
çünkü görüntülerle o şahıs arasın da Gayriyet vardır.

Rab ile kul, halik ile mahluk, hak ile alem arasında Ayniyet ve Gayriyet kişi ile ayna arasındaki ilişki gibidir.

Ne her bakımdan ve her yönden Ayniyet; Ne de her bakımdan ve her yönden Gayriyet vardır gibi bir sonuç çıkarılmamalıdır.

12-9-2013.