J
Jigsaw
Ziyaretçi
Ziyaretçi
Atlar en sadık dostlarımızdan biridir.Telepati yetenekleri çok güçlüdür.Koca bir bebektirler ve çok duygusaldırlar.Bizi kitap gibi okuyabilirler.Sahiplerini (bana göre yakınlarını) metrelerce öteden arabasının korno sesinden bile tanıyabilirler.
Bu yazımda yüzeysel olarak atların genel davranış yapısını aktarmaya çalışacağım.
Öncelikle en temel saptamamız gereken unsur; atımızın hangi ırk grubuna mensup olduğudur.Üç temel ırk grubu vardır; Sıcak kanlılar,soğuk kanlılar ve yarım kanlılar.Bu üç grubunda kendine has davranış modelleri vardır.
İlk önce bütün gruplarda görülen ortak davranışlara değinelim;
Kulak yapısı
Kulak, atımızın o anki ruh hali ile ilgili pek çok ipucu verir.Mesela kulağını normal bir açıda geriye yatırması gelen sesi dinlediğini,tamamen dümdüz yatırması ise, öfkelendiğini ve her an saldırabileceğini gösterir.İki kulağıda öne doğru bakıyorsa uzakta birşeyi izliyor demektir.
Gözler
Gözlerinin sklerasını (beyazını) sık gösteren bir at genel olarak saldırgan bir karaktere sahiptir.
Kuyruk
Atınız kuyruğunu arka bacaklarının arasına almışsa mutsuz olduğunu yada üşüdüğünü gösterir.Atınızı gezdirirken yada koştururken kuyruğunu hızlıca indirip kaldırmasıda mutlu olduğunu gösterir.
Baş
Atınızı box içerisinde sürekli başını aşağı yukarı sallıyorsa stres altındadır.Enerjisini atmak istemektedir.
Bacaklar
Ön bacaklarını sürekli yere sürtmesi,sabırsızlandığını gösterir.
Genel duruş
Atlar genellikle ayakta uyur.Eğer atınız box içerisinde yere uzanmışsa kolik (sancı) durumu olabilir.Anlamak için atınızın yemini yeyip yemediğine yada garip davranıp davranmadığını bakarak anlayabiliriz.Şüphe ediyorsanız bir veteriner hekime muayene ettiriniz.
Beslenmeye bağlı bozukluklar
Atınız gübresini yiyorsa, yanlış beslendiğine gerekli mineral ve vitaminleri almadığına ,ve bulunduğu yerin yeterli hijyene sahip olmadığına işarettir.
Bir başka sorun besin alerjisidir.Eğer atınızın otunu yada yemini aniden değiştirdiyseniz,vücudunda kabarıklıklar çıkabilir.Bu sebepten ot yada yem değişimini aniden değil,aşama aşama yapmanız önerilir.
Kişneme
Atınızın hızlı hızlı sessizce kişnemesi heyecanlandığını yada acıktığını,tiz düz sesle kişnemesi korktuğunu gösterir.
Atların koklaşması
Atlarda koklaşma bir tür tanışma şeklidir.Ancak bir çiftlik içerisinde atınızın yeni bir atla koklaşmasını sağlamanız önerilmez.Bir tehdit unsuru algılayıp kavga edebilirler.
Duygular
Atlar çok duygusal hayvanlardır.Bu sebeptendir ki Avrupa'da pek çok yerde seyisler kadındır.Ona uyguladığınız bir şiddet ruh sağlığında kalıcı hasarlara neden olabilir.O sebepten onlara her daim bir çocuğa yaklaşır gibi yaklaşmalıyız.Size onu ihmal ettiğiniz için yada onun yanında başka birini sevdiğiniz için trip atabilirler,küse bilirler.Küstüklerinde,yanına gittiğinizde size arkasını dönerler ve yüzünüze bakmazlar.Ancak gönüllerini almak bir kaç elmaya ve kesme şekerine bakar
Sahiplerine/yakınlarına çok sadıktırlar.
Çiftleşme
Kısraklar kızgınlık dönemine girdiklerinde aygırların metrelerce öteden algılayabilecekleri bir koku salgılarlar.Bir kısrağın kızgın/talepte olduğunun belirtileri ; Vulvasını sık sık açıp kapaması,ara sıra vajen sıvıları akıtması,kesik kesik işemesi olarak sıralanabilir.Bazı kısrakların gerek insanlara gerek atlara karşı yumuşadığıda gözlemlenir. (İnsan gelince ona boynuyla sarılmaya çalışır vs.) Talepte olan bir kısrak hantal olabileceğinden ogün için binek olarak kullanılması önerilmez.Onun dışında bir kısrak talepte değilse bir aygırı asla kabul etmez.
Çiftleşme esnasında oluşabilecek anormal davranışlar ve yapılması gerekenler
Kısrak her nekadar talepte olsada, aniden birşeyden ürküp aygıra çifte atabilir.Kaburga kırılması gibi ciddi yaralanmalara neden olabileceğinden kısrağın arka iki bacakları bağlanır.Aygıra iki yular ipi takılarak iki antrenör tarafından kontrol edilir.Penisini vajinaya sokamazsa elle mudahale edilebilir.Şayet geç kalınırsa aygır başarısız olma psikolojisi ile kısrağa saldırabilir.O sebepten dikkatli olunmalıdır.
Doğadaki atlarda çiftleşme durumu nasıldır?
İnsan müdahalesi ile çiftleşmeyi anlattım.Eminim aklınıza ''Ee ozaman doğadakiler nasıl çiftleşiyorlar?En ufak hatada ölüyorlar mı?'' vs. şeklinde sorular takılmıştır.Aslında açıklaması gayet basit.Aşım (çiftleşme) istasyonlarında çiftleştirilen atlar milyonlar değerinde olabiliyor.Azda olsa yaralanma ihtimali olduğundan at sahipleri bu ihtimali göze almak istemiyorlar.
Saldırgan,ruh sağlığı bozuk bir attan sorumluyum, ne yapmalıyım ?
Öncelikle ruh halinizi kontrol altına almayı bilmelisiniz.Çünkü atlar ruh halinizi çok çabuk çözer.Korkarsanız korktuğunuzu anlayıp size saldırabilir.Soğun kanlı olun.Yanına yaklaşırken ıslık çala çala yaklaşın.Büyük olasılıkla hemen arkasını dönecektir.Siz yine pes etmeyin.Elinize bir avuç yem alın yada bir elma,küp şeker.Size yaklaşmasını sağlayın.Şayet olduda sizi köşeye sıkıştırırsa hemen omuz hizasına yapışın ve onla hareket edin.Size o durumda çifte atamaz ve yüksek olasılıklada ısıramaz.Her denemeye rağmen atı yakalayamadıysanız.Veteriner hekimlerce gerginliğinin yatışması adına ilaç tedavisi uygulanabilir.Şayet yakalayabilirseniz.Ona bol bol tımar yapın.Elinizde gezdirin,otlatın.İnsanlara güvenmesini sağlayın.
Diğer ırk gruplarının davranış modellerini özetleyecek olursak;
Sıcak kanlılar: Adı üstünde olduğu gibi psikolojik manada çok sıcaktırlar.Çevreye karşı çok duyarlıdırlar.Çabuk ürkerler.Daha narindirler.Kemik yapıları daha incedir.Basit örnek olarak safkan İngiliz,Arap ve Akhal teke atları bu gruba mensuptur.
Soğuk kanlılar: Adı üstünde olduğu gibi psikolojik manada çevreye çok soğukturlar.Tabir-i caizse neredeyse yanlarında bomba patlasa tepki vermezler.Dev gibidirler.Kemikleri ve omurları çok sert vede kalındır.Sıcak kanlı atlara oranla çok daha iri yarıdırlar.Yük taşımada yada dresajda kullanılırlar.Kimi ülkelerde çevreye mazot vb. ile zarar vermemek için polisler araç olarak kullanırlar.Basit örnek olarak ; Freasian,Belçika ağır kanlılarını örnek verebiliriz.
Yarım kanlılar: Adındanda anlaşılacağı gibi ruh halleri orta şekerlidir.Ne çok duyarsız nede çok duyarlıdırlar.Binek atı olarak en ideal gruptur.Dresajda konkurda kullanılırlar.Basit örnek olarak Macar ve Alman atlarını örnek verebiliriz.
Murat SARAÇ
Bu yazımda yüzeysel olarak atların genel davranış yapısını aktarmaya çalışacağım.
Öncelikle en temel saptamamız gereken unsur; atımızın hangi ırk grubuna mensup olduğudur.Üç temel ırk grubu vardır; Sıcak kanlılar,soğuk kanlılar ve yarım kanlılar.Bu üç grubunda kendine has davranış modelleri vardır.
İlk önce bütün gruplarda görülen ortak davranışlara değinelim;
Kulak yapısı
Kulak, atımızın o anki ruh hali ile ilgili pek çok ipucu verir.Mesela kulağını normal bir açıda geriye yatırması gelen sesi dinlediğini,tamamen dümdüz yatırması ise, öfkelendiğini ve her an saldırabileceğini gösterir.İki kulağıda öne doğru bakıyorsa uzakta birşeyi izliyor demektir.
Gözler
Gözlerinin sklerasını (beyazını) sık gösteren bir at genel olarak saldırgan bir karaktere sahiptir.
Kuyruk
Atınız kuyruğunu arka bacaklarının arasına almışsa mutsuz olduğunu yada üşüdüğünü gösterir.Atınızı gezdirirken yada koştururken kuyruğunu hızlıca indirip kaldırmasıda mutlu olduğunu gösterir.
Baş
Atınızı box içerisinde sürekli başını aşağı yukarı sallıyorsa stres altındadır.Enerjisini atmak istemektedir.
Bacaklar
Ön bacaklarını sürekli yere sürtmesi,sabırsızlandığını gösterir.
Genel duruş
Atlar genellikle ayakta uyur.Eğer atınız box içerisinde yere uzanmışsa kolik (sancı) durumu olabilir.Anlamak için atınızın yemini yeyip yemediğine yada garip davranıp davranmadığını bakarak anlayabiliriz.Şüphe ediyorsanız bir veteriner hekime muayene ettiriniz.
Beslenmeye bağlı bozukluklar
Atınız gübresini yiyorsa, yanlış beslendiğine gerekli mineral ve vitaminleri almadığına ,ve bulunduğu yerin yeterli hijyene sahip olmadığına işarettir.
Bir başka sorun besin alerjisidir.Eğer atınızın otunu yada yemini aniden değiştirdiyseniz,vücudunda kabarıklıklar çıkabilir.Bu sebepten ot yada yem değişimini aniden değil,aşama aşama yapmanız önerilir.
Kişneme
Atınızın hızlı hızlı sessizce kişnemesi heyecanlandığını yada acıktığını,tiz düz sesle kişnemesi korktuğunu gösterir.
Atların koklaşması
Atlarda koklaşma bir tür tanışma şeklidir.Ancak bir çiftlik içerisinde atınızın yeni bir atla koklaşmasını sağlamanız önerilmez.Bir tehdit unsuru algılayıp kavga edebilirler.
Duygular
Atlar çok duygusal hayvanlardır.Bu sebeptendir ki Avrupa'da pek çok yerde seyisler kadındır.Ona uyguladığınız bir şiddet ruh sağlığında kalıcı hasarlara neden olabilir.O sebepten onlara her daim bir çocuğa yaklaşır gibi yaklaşmalıyız.Size onu ihmal ettiğiniz için yada onun yanında başka birini sevdiğiniz için trip atabilirler,küse bilirler.Küstüklerinde,yanına gittiğinizde size arkasını dönerler ve yüzünüze bakmazlar.Ancak gönüllerini almak bir kaç elmaya ve kesme şekerine bakar
Sahiplerine/yakınlarına çok sadıktırlar.Çiftleşme
Kısraklar kızgınlık dönemine girdiklerinde aygırların metrelerce öteden algılayabilecekleri bir koku salgılarlar.Bir kısrağın kızgın/talepte olduğunun belirtileri ; Vulvasını sık sık açıp kapaması,ara sıra vajen sıvıları akıtması,kesik kesik işemesi olarak sıralanabilir.Bazı kısrakların gerek insanlara gerek atlara karşı yumuşadığıda gözlemlenir. (İnsan gelince ona boynuyla sarılmaya çalışır vs.) Talepte olan bir kısrak hantal olabileceğinden ogün için binek olarak kullanılması önerilmez.Onun dışında bir kısrak talepte değilse bir aygırı asla kabul etmez.
Çiftleşme esnasında oluşabilecek anormal davranışlar ve yapılması gerekenler
Kısrak her nekadar talepte olsada, aniden birşeyden ürküp aygıra çifte atabilir.Kaburga kırılması gibi ciddi yaralanmalara neden olabileceğinden kısrağın arka iki bacakları bağlanır.Aygıra iki yular ipi takılarak iki antrenör tarafından kontrol edilir.Penisini vajinaya sokamazsa elle mudahale edilebilir.Şayet geç kalınırsa aygır başarısız olma psikolojisi ile kısrağa saldırabilir.O sebepten dikkatli olunmalıdır.
Doğadaki atlarda çiftleşme durumu nasıldır?
İnsan müdahalesi ile çiftleşmeyi anlattım.Eminim aklınıza ''Ee ozaman doğadakiler nasıl çiftleşiyorlar?En ufak hatada ölüyorlar mı?'' vs. şeklinde sorular takılmıştır.Aslında açıklaması gayet basit.Aşım (çiftleşme) istasyonlarında çiftleştirilen atlar milyonlar değerinde olabiliyor.Azda olsa yaralanma ihtimali olduğundan at sahipleri bu ihtimali göze almak istemiyorlar.
Saldırgan,ruh sağlığı bozuk bir attan sorumluyum, ne yapmalıyım ?
Öncelikle ruh halinizi kontrol altına almayı bilmelisiniz.Çünkü atlar ruh halinizi çok çabuk çözer.Korkarsanız korktuğunuzu anlayıp size saldırabilir.Soğun kanlı olun.Yanına yaklaşırken ıslık çala çala yaklaşın.Büyük olasılıkla hemen arkasını dönecektir.Siz yine pes etmeyin.Elinize bir avuç yem alın yada bir elma,küp şeker.Size yaklaşmasını sağlayın.Şayet olduda sizi köşeye sıkıştırırsa hemen omuz hizasına yapışın ve onla hareket edin.Size o durumda çifte atamaz ve yüksek olasılıklada ısıramaz.Her denemeye rağmen atı yakalayamadıysanız.Veteriner hekimlerce gerginliğinin yatışması adına ilaç tedavisi uygulanabilir.Şayet yakalayabilirseniz.Ona bol bol tımar yapın.Elinizde gezdirin,otlatın.İnsanlara güvenmesini sağlayın.
Diğer ırk gruplarının davranış modellerini özetleyecek olursak;
Sıcak kanlılar: Adı üstünde olduğu gibi psikolojik manada çok sıcaktırlar.Çevreye karşı çok duyarlıdırlar.Çabuk ürkerler.Daha narindirler.Kemik yapıları daha incedir.Basit örnek olarak safkan İngiliz,Arap ve Akhal teke atları bu gruba mensuptur.
Soğuk kanlılar: Adı üstünde olduğu gibi psikolojik manada çevreye çok soğukturlar.Tabir-i caizse neredeyse yanlarında bomba patlasa tepki vermezler.Dev gibidirler.Kemikleri ve omurları çok sert vede kalındır.Sıcak kanlı atlara oranla çok daha iri yarıdırlar.Yük taşımada yada dresajda kullanılırlar.Kimi ülkelerde çevreye mazot vb. ile zarar vermemek için polisler araç olarak kullanırlar.Basit örnek olarak ; Freasian,Belçika ağır kanlılarını örnek verebiliriz.
Yarım kanlılar: Adındanda anlaşılacağı gibi ruh halleri orta şekerlidir.Ne çok duyarsız nede çok duyarlıdırlar.Binek atı olarak en ideal gruptur.Dresajda konkurda kullanılırlar.Basit örnek olarak Macar ve Alman atlarını örnek verebiliriz.
Murat SARAÇ