DOĞUMLAR YAKLAŞIYOR ARKADAŞLAR !!!
GEBE KISRAK SAHİPLERİ İÇİN BAZI ÖNERİLER
*Doğumdan önceki aylarda gebe kısrağın otlaması ve egzersiz yapması için yeterli büyüklükte bir padoğunuz olması gerekir. Bu padok, ilk 8-8,5 aylık süre için kısrağın evi gibi olacaktır. Padokta 7/24 temiz su bağlantısı olmalıdır. Ayrıca özellikle sıcak hava koşullarına karşı padokta bir gölgelik bulunmalıdır. Padoğu çevreleyen çitlerin de yeterli uzunlukta olması gerekir.
*Gebeliğin ilerleyen dönemlerinin, tayın gelişimi için önemli olduğunu unutmayın. Eğer kısrak yeterli miktarda besin ya da su alamazsa dehidratasyno veya diğer nedenlerden kaynaklanan abort(düşük)durumu şekillenebilir. Tersine, kısrağınız normalden fazla kiloluysa da problem meydana gelebilir. Genelde kilolu bir kısrağın doğuracağı tayda angular bacak deformitesi(bacak açısında bozukluk)görülme ihtimali yüksektir. Ayrıca kilolu kısrağın doğum yapması da daha zor olur. Bu nedenle hafif ve düzenli egzersizler gebe kısraklar için yararlıdır.
*Gebe kısrağınız için doğru aşılama takvimi oluşturun. Bu durum gerekli olan bağışıklık sistemi hücrelerinin kısrağa geçmesini sağlar.
*Kısrağınızın güvenliğine dikkat edin. Gebe bir kısrağın sürekli olarak kontrol edilmesi gerekir.Bu nedenle gebe kısrak sahiplerinin dikkatli olmaları ve olabildiğince kısrağı gözlem altında tutmaları gerekir.
*Kısrağınızın beslenmesine dikkat edin.Kısrağınızın beslenme programı kaba yem ve zengin protein, mineral, vitaminlerden oluşmalıdır. Genel olarak ortalama değerlerle gebe bir kısrağın beslenme programı şu şekilde olabilir: Günlük 7kg yüksek kaliteli kaba yem(iyi kaliteli saman).Eğer kısrağınızın iyi kaliteli bir merada otlama şansı varsa bu miktar azaltılabilir.Dengeli miktarda saman içeren yem karışımı,iyi kaliteli mineral takviyesi ve yüksek enerji-protein içeren yemler.Bazı yemler diğerlerine oranla daha konsantredir.Bu yüzden tüm yemleri aynı miktarda vermek doğru değildir.Gebe kısrağınızın beslenme ihtiyacı gebelik ilerledikçe değişecektir.Özellikle hazır üretilen gebe kısrak yemlerinden kullanıyorsanız bu yemlerde belirtilen talimattaki gibi besleme yapmanız en uygunu olur.
* Yeterli miktarda kaba yem olduğu taktirde gebe kısrak istediği kadar tüketecektir.Kısrağın önünde her zaman taze kaba yem bulunmalıdır.Yani kısrağınızı sabah ve akşam belirli saatlerde yemlemek yerine önünde daima kaba yem bulunmasına dikkat edin.. Eğer atınızın meraya erişimi yoksa örgü şeklindeki yemleme araçlarından kullanabilirsiniz.Bu durum yemleme süresini mümkün olduğu kadar uzatacaktır.Bu uygulama, sindirim sistemi ülserleri ve koliğe karşı koruyucu etki gösterir.
*Gebe kısrağınızda kan akımının düzenlenmesi için belli aralıklarla tımar yapılması da önemlidir.Eğer kısrak biniş için kullanılıyorsa doğumdan sonra hafif biniş ile egzersizlere başlanabilir ancak bu at sahibine bağlı bir durumdur ve yapılma zorunluluğu yoktur.
*Doğuma bir hafta kala gebe kısrağınızı etrafında rahatlıkla yürüyebileceği daha küçük bir alana alın. Ancak doğuma kısa bir süre kaldığı için bu alanın daha korunaklı olması gerekir.
*Son evre gebelik belirtilerini bilmeniz, size doğum zamanı hakkında fikir verecektir. Doğuma iki hafta kala gebe kısrağınızın karın bölgesinin yavrunun pozisyon değiştirmesi nedeniyle farklı olduğunu göreceksiniz.Doğuma bir hafta kala gebe kısrağınızın memeleri iyice büyüyecektir.Ortalama olarak doğuma 4 gün kala, tay karın içinde geriye doğru ilerleyecek ve yavaş yavaş doğum pozisyonu şekillenecektir.Ortalama olarak doğuma 24-48 saat kala gebe kısrağın meme uçlarında mumsu bir görüntü şekillenecektir.İlk gelen sütün(colostrum), tayınız için hayati önem taşıdığını ve bağışıklık sistemiyle doğrudan alakalı olduğunu unutmayın.Taylar kanlarında bağışıklık hücreleri ile doğmazlar,bu hücreleri annelerinin ilk sütünden(colostrum)alırlar.Eğer gebelik boyunca doğru aşılama takvimini uyguladıysanız,ilk süt ile birlikte bağışıklık sistemi hücreleri doğrudan taya geçecektir.Doğuma çok az bir süre kala gebe kısrağın memesinden süt gelebilir.Eğer kısrağınız doğumdan önce büyük miktarda süt boşaltırsa bu durumda büyük ihtimalle colostrumun tamamını boşaltmış olur ve tayınız temel bağışıklık için gerekli maddelerden mahrum kalır.Bu,tayınızı zayıf ve enfeksiyonlara açık bir hale getirir.Veteriner hekiminiz atınızın bağışıklık sistemi seviyesini kan testi ile kolaylıkla belirleyebilir.Eğer kısrağınızın doğum öncesinde tüm colostrumu boşalttığından şüpheleniyorsanız bu durumda veteriner hekiminize danışın.Genel olarak böyle bir durumda veteriner hekiminiz tayınıza Serum Glutaraldehyde(IgG) denilen bir test uygulayacaktır.
*Genelde gebe kısrak sahipleri taylarının doğumlarını göremez çünkü bu doğumlar genellikle gece 12-sabah 5 saatleri arasında gerçekleşir.Ancak doğum anında atınızın yanınızda olursanız kısrağı huzursuz etmemek için geride beklemeye özen gösterin.Kamera flaşları ya da kalabalık bir toplulukla kısrağı rahatsız etmeyin.Kısrağınız doğuma kısa bir süre kala huzursuzlanır ve sürekli hareketler sergiler.Zemine vurabilir ve düzenli olarak box içerisinde dönebilir.Sonunda kısrağınız yere yatacak ve tayı itme hareketine başlayacaktır.Görünen ilk şey, mavimsi beyaz zarıdır.Daha sonra burun kısmının üzerine koyulmuş ön ayak toynakları ve nihayetinde tayınızın kafasını göreceksiniz.Bu andan itibaren tayın tam olarak doğmuş olması en fazla 20 dakika sürer.Bu süreden uzun bir zaman ya da ön ayaklar yerine arka ayaklarla tayın geldiğinin görülmesi durumunda vakit kaybetmeden veteriner hekiminizi aramanız gerekmektedir.Mavimsi beyaz olması gereken zar kırmızı ise plasenta(yavruyu besleyen kısım) uterustan(rahim)erken ayrılmış demektir.Bunun anlamı da tayınızın artık annesinden oksijen almadığı ve bir an önce doğumun sonlanması gerektiğidir.Bu durumda da olabildiğince çabuk bir şekilde veteriner hekiminizle irtibata geçmeniz gerekir.
*Eğer atınızı doğum yapmış olarak bulursanız plasental membranın(zarın)tam olduğunu kontrol edin.Zarı zemine yayın ve kontrol edin.Zarın bütününde sadece tayın çıktığı tek bir delik olmalı.Bunun dışında zar bir bütün halinde olmalı.Kısrağın içerisinde kalmış bir zar parçası varsa zehirlenme ve enfeksiyonlara neden olabilir.Bu durumda kısrağınız kolik semptomları gösterir ve birkaç gü içerisinde vücut sıcaklığı hızla yükselir.Zar, sağlıklı pembe renke olmalıdır. Zar üzerindeki yeşil veya sarı renklenmeler placentitis (plasenta yangısı) anlamına gelir. Zar üzerindeki kahve rengi, koyu kıvamlı sıvı tayın doğum esnasında bir miktar mekonyum(ilk dışkı) bıraktığı anlamına gelir. Bazen kısrağın içerisinde kalan zar parçalarının uzaklaştırılması zaman alabilir.Asla kalan membran parçalarını çıkarmaya çalışmayın.
*Tayınızın hayatta olduğundan ve yürüdüğünden emin olun.Tayınız doğumdan kısa bir süre sonra ayağa kalkar.Tayınızın reaksiyonlarını kontrol edin ve etrafta meconium(tayınızın ilk dışkısı) olup olmadığını kontrol edin.Bazen taylar meconium larını atamazlar.Eğer tayınızda meconium atamam belirtileri görüyorsanız (sürekli ıkınma, kuyruğu tedirgin bir şekilde tutma gibi) lavman yapması için veteriner hekiminize baş vurunuz.
*Tayınızın su içtiğinden ve idrar yaptığından emin olun.Eğer bunlar olmuyorsa 24 saat boyunca tayınızı gözlemleyin.24 saat sonra yine su içme ve idrar yapma gerçekleşmediyse veteriner hekiminizi arayın.
*İlk olarak kısrağınızı ve tayınızı küçük bir alanda tutmanız gerekir.Ancak 3 gün kadar sonra kısrak ve tayı daha büyük bir padoğa taşımalısınız.
*Genç taylarda bacakta şekil bozukluklarıyla sık karşılaşılır.Tayınızda gevşek tendon durumu varsa tayınız topuk hatta bilek üzerinde yürümeye başlar.Box istirahati tayınızın kendini yaralamasının önüne geçer.Bu durum genel olarak tayınız büyüdükçe ve güçlendikçe kendiliğinden düzelecektir.Ancak ileri durumlarda veteriner hekiminizden yardım isteyebilirsiniz.
Çeviri & Düzenleme : Zeynep ÖZER