Astım bir akciğer hastalığıdır ve bu hastalıkta akciğere hava taşıyan hava yollarının daralması ya da tıkanması, nefes almayı güçleştirir. Alerjik ve alerjik olmayan iki tür astım vardır. Astımın nasıl önleneceği, nasıl tedavi edileceği gibi konularda tıp dünyası hala araştırmalarını sürdürmektedir. Bununla birlikte astımı doğru şekilde idare etmeyi öğrenen hastalar aktif ve sağlıklı bir şekilde yaşamlarını sürdürebilir.
Astım doğuştan gelen bir hastalık olduğu ve nesilden nesle geçtiği için doğru soru aslında ‘astım neden olur’ değil, ‘astımı neler tetikler’ olacaktır. Astım hastalarında hava yolları mikrobik olmayan bir şekilde iltihaplıdır ve çok hassastır. Başkalarını etkilemediği halde kimi nedenler astım hastalarında sorun yaratır. İşte bu sorun yaratan sebeplere ‘tetikleyici’ denir ve bunları aşağıda daha ayrıntılı inceleyeceğiz.
Astımda Kalıtımın Rolü
Tıpkı kellik, boyunuzun uzunluğu ya da göz rengi gibi astım olup olmamanız da kalıtsal bir özelliktir. Yine de genetik olarak astıma yatkın olsanız bile astım otomatik olarak ortaya çıkacak demek değildir bu. Neden bazı insanlar astım olurken diğerlerinde hastalığın ortaya çıkmadığını tıp dünyası henüz çözebilmiş değil. Eldeki bazı bulgular aşağıdaki faktörlerin kişileri astıma daha çok yaklaştırdığını göstermektedir:
Kalıtım: Bir noktaya kadar kadar astım, aile içinde aktarılan bir hastalık gibi görünmektedir. Kardeşlerinde ya da ebeveyninde astım hastalığı olan kişilerde hastalığın ortaya çıkması daha olasıdır.
Atopi: Atopi, alerjiye yatkın, alerjik bir bünyeye sahip olmak anlamına gelir. Nedeni tam olarak bilinmeyen bir şekilde bazı kişiler kalıtımsal olarak alerjik bir bünyeye sahiptir. Bu durum ailesinden çocuğa özel bir alerji türü geçecek demek değildir. Örneğin annenin çileğe alerjisi olabilir ama çocukta toz alerjisi görülür.
Bunlara ek olarak bazı diğer etkenler de astım belirtilerinin ortaya çıkmasında etkili olabilir:
Aileden geçen belirli genler.
Vücudunuzun genetik olarak tepki vermeye programlandığı alerjenlere veya tetikleyicilere maruz kalmanız.
Havanın kalitesi, sigara içmek ya da tahriş edici maddelere maruz kalmak gibi çevresel faktörler
Astımı Tetikleyen Nedenler
Astımı tetikleyen nedenler, astımın alerjik olup olmamasına göre kişiden kişiye değişebilir. Her iki gruptaki astım hastalarında görülen bazı ortak tetikleyiciler şu şekilde sıralanabilir:
Alerjenler: Alerjiye neden olan maddeler yani toz akarı, polenler, küf, hayvan döküntüleri astım hastalarında astım krizine neden olabilir. Sadece solunan alerjenler değil, örneğin kabuklu deniz ürünü gibi yiyecekler de astımı tetikleyebilir. Astım hastalarına en bilinen alerjenlere karşı tetikte olmaları ve mümkün olduğunca bunlardan kaçınmaları tavsiye edilir.
Havadaki Tahriş Edici Maddeler: Sigara, odun ateşi, kömür ızgaralar, ev kokusu, boya, benzin, parfüm veya kokulu sabunda olduğu gibi güçlü kokular veya duman astım hastalarında tetikleyici olabilir. Bir astım hastasının bu sayılanlara bir alerjisi olmasa bile, güçlü koku veya duman hastanın hassas nefes yollarını kötü biçimde etkileyebilir. Ayrıca meslek icabı solunan çeşitli kimyasallarda astımı tetikleyebilir.
Sigara: Bugün sigaranın pek çok açıdan sağlığa ne kadar zararlı olduğunu biliyoruz. Bunlara ek olarak sigara, çocuklarda astımın ortaya çıkmasına ve her yaşta astımın tetiklenmesine neden olabilir. Astımlı kişilerin sigara içemeyeceği açıktır ancak bu kadarla kalmaları da hata olur. Sigara dumanından da kaçmaları gerekir çünkü pasif içicilik astımlı kişilerde hastalığı tetikleyecektir. Sadece sigara dumanına maruz kalmanın bile çocuklarda ve gençlerde astımı kötüleştirdiği bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır.
Solunum Yolları Enfeksiyonları: Grip, soğuk algınlığı, boğaz ağrısı veya sinüs enfeksiyonları özellikle de çocuklarda bir numaralı astım tetikleyicileridir.
Egzersiz: Egzersiz ve benzeri daha güçlü nefes almayı gerektiren aktiviteler – özellikle de soğuk havada yapıldığında – sık görülen astım tetikleyicileridir. Fiziksel aktivite ile tetiklenen astım türüne ‘egzersiz astımı’ denir. Astım belirtilerine yol açan fiziksel aktivite türü sadece egzersizle sınırlı değildir. Gülmek, ağlamak, nefesini tutumak ve nefes nefese kalmak da astım krizini tetikleyebilir. Egzersiz astımı olan bir çocuk, uygun bir tedaviyle tüm aktivitelerinden mahrum olmak zorunda kalmaz.
Hava Koşulları: Kuru rüzgar, soğuk hava ya da ani hava değişiklikleri bazen astım krizine yol açabilir.
Stres veya Diğer Duygusal Değişimler: Öfke, korku ya da heyecan gibi yoğun duyguların ifade edilmesi sırasında nefes alma düzeninde, astımınız olmasa bile değişiklikler olur. Astımlı biri kahkahayla güldüğünde, bağırdığında ya da hüngür hüngür ağladığında hava yollarındaki doğal değişim hırıltılara ya da diğer astım belirtilerine neden olabilir.
Bazı İlaçlar: Aspirin benzeri bazı ilaçlar, bu ilaçlara karşı duyarlı yetişkinlerde astım krizlerine yol açabilir.
Reflü: Mide asitlerinin boğaza doğru tırmandığı reflü hastalığı astım belirtilerini tetikleyebilir.
Kadınlarda adet dönemi: Adet döneminde vücutta meydana gelen hormonal değişimler astım belirtilerini kötüleştirebilir.
Astım doğuştan gelen bir hastalık olduğu ve nesilden nesle geçtiği için doğru soru aslında ‘astım neden olur’ değil, ‘astımı neler tetikler’ olacaktır. Astım hastalarında hava yolları mikrobik olmayan bir şekilde iltihaplıdır ve çok hassastır. Başkalarını etkilemediği halde kimi nedenler astım hastalarında sorun yaratır. İşte bu sorun yaratan sebeplere ‘tetikleyici’ denir ve bunları aşağıda daha ayrıntılı inceleyeceğiz.
Astımda Kalıtımın Rolü
Tıpkı kellik, boyunuzun uzunluğu ya da göz rengi gibi astım olup olmamanız da kalıtsal bir özelliktir. Yine de genetik olarak astıma yatkın olsanız bile astım otomatik olarak ortaya çıkacak demek değildir bu. Neden bazı insanlar astım olurken diğerlerinde hastalığın ortaya çıkmadığını tıp dünyası henüz çözebilmiş değil. Eldeki bazı bulgular aşağıdaki faktörlerin kişileri astıma daha çok yaklaştırdığını göstermektedir:
Kalıtım: Bir noktaya kadar kadar astım, aile içinde aktarılan bir hastalık gibi görünmektedir. Kardeşlerinde ya da ebeveyninde astım hastalığı olan kişilerde hastalığın ortaya çıkması daha olasıdır.
Atopi: Atopi, alerjiye yatkın, alerjik bir bünyeye sahip olmak anlamına gelir. Nedeni tam olarak bilinmeyen bir şekilde bazı kişiler kalıtımsal olarak alerjik bir bünyeye sahiptir. Bu durum ailesinden çocuğa özel bir alerji türü geçecek demek değildir. Örneğin annenin çileğe alerjisi olabilir ama çocukta toz alerjisi görülür.
Bunlara ek olarak bazı diğer etkenler de astım belirtilerinin ortaya çıkmasında etkili olabilir:
Aileden geçen belirli genler.
Vücudunuzun genetik olarak tepki vermeye programlandığı alerjenlere veya tetikleyicilere maruz kalmanız.
Havanın kalitesi, sigara içmek ya da tahriş edici maddelere maruz kalmak gibi çevresel faktörler
Astımı Tetikleyen Nedenler
Astımı tetikleyen nedenler, astımın alerjik olup olmamasına göre kişiden kişiye değişebilir. Her iki gruptaki astım hastalarında görülen bazı ortak tetikleyiciler şu şekilde sıralanabilir:
Alerjenler: Alerjiye neden olan maddeler yani toz akarı, polenler, küf, hayvan döküntüleri astım hastalarında astım krizine neden olabilir. Sadece solunan alerjenler değil, örneğin kabuklu deniz ürünü gibi yiyecekler de astımı tetikleyebilir. Astım hastalarına en bilinen alerjenlere karşı tetikte olmaları ve mümkün olduğunca bunlardan kaçınmaları tavsiye edilir.
Havadaki Tahriş Edici Maddeler: Sigara, odun ateşi, kömür ızgaralar, ev kokusu, boya, benzin, parfüm veya kokulu sabunda olduğu gibi güçlü kokular veya duman astım hastalarında tetikleyici olabilir. Bir astım hastasının bu sayılanlara bir alerjisi olmasa bile, güçlü koku veya duman hastanın hassas nefes yollarını kötü biçimde etkileyebilir. Ayrıca meslek icabı solunan çeşitli kimyasallarda astımı tetikleyebilir.
Sigara: Bugün sigaranın pek çok açıdan sağlığa ne kadar zararlı olduğunu biliyoruz. Bunlara ek olarak sigara, çocuklarda astımın ortaya çıkmasına ve her yaşta astımın tetiklenmesine neden olabilir. Astımlı kişilerin sigara içemeyeceği açıktır ancak bu kadarla kalmaları da hata olur. Sigara dumanından da kaçmaları gerekir çünkü pasif içicilik astımlı kişilerde hastalığı tetikleyecektir. Sadece sigara dumanına maruz kalmanın bile çocuklarda ve gençlerde astımı kötüleştirdiği bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır.
Solunum Yolları Enfeksiyonları: Grip, soğuk algınlığı, boğaz ağrısı veya sinüs enfeksiyonları özellikle de çocuklarda bir numaralı astım tetikleyicileridir.
Egzersiz: Egzersiz ve benzeri daha güçlü nefes almayı gerektiren aktiviteler – özellikle de soğuk havada yapıldığında – sık görülen astım tetikleyicileridir. Fiziksel aktivite ile tetiklenen astım türüne ‘egzersiz astımı’ denir. Astım belirtilerine yol açan fiziksel aktivite türü sadece egzersizle sınırlı değildir. Gülmek, ağlamak, nefesini tutumak ve nefes nefese kalmak da astım krizini tetikleyebilir. Egzersiz astımı olan bir çocuk, uygun bir tedaviyle tüm aktivitelerinden mahrum olmak zorunda kalmaz.
Hava Koşulları: Kuru rüzgar, soğuk hava ya da ani hava değişiklikleri bazen astım krizine yol açabilir.
Stres veya Diğer Duygusal Değişimler: Öfke, korku ya da heyecan gibi yoğun duyguların ifade edilmesi sırasında nefes alma düzeninde, astımınız olmasa bile değişiklikler olur. Astımlı biri kahkahayla güldüğünde, bağırdığında ya da hüngür hüngür ağladığında hava yollarındaki doğal değişim hırıltılara ya da diğer astım belirtilerine neden olabilir.
Bazı İlaçlar: Aspirin benzeri bazı ilaçlar, bu ilaçlara karşı duyarlı yetişkinlerde astım krizlerine yol açabilir.
Reflü: Mide asitlerinin boğaza doğru tırmandığı reflü hastalığı astım belirtilerini tetikleyebilir.
Kadınlarda adet dönemi: Adet döneminde vücutta meydana gelen hormonal değişimler astım belirtilerini kötüleştirebilir.