ASP hakkında bilgiler
ASP Microsoft tarafından geliştirilmiş sunucu tabanlı bir web programlama teknolojisidir. Açılımı Active Server Pages yani Aktif Sunucu Sayfaları'dır. Bir çok kişi ASP'yi bir web programlama dili sanır. Ancak ASP bir web programlama dili değil, kullanımı sırasında farklı programlama dillerinin kullanılabildiği bir web teknolojisidir.
ASP tabanlı web sayfaları hazırlanırken iki farklı programlama dilinden herhangi birisi kullanılabilir. Bunlar JavaScript ve VBScript'dir. VBScript JavaScript'e göre daha basit bir sözdizimine sahiptir. Biz bu kitaptaki uygulamalarda VBScript'i kullanacağız.
ASP GİRİŞ
ASP yani Active Server Pages Microsoft firması tarafından klasik HTML sayfalarına dinamik bir yapı kazandırmak amacıyla ortaya çıkarılmış bir programlama dilidir. Internet yeni bir teknoloji olduğundan insanlar hayal gücü sınırlarını bu yeni teknoloji ile zorlamaktadırlar. ASP de bu yeni teknolojinin yeni bir parçası olmuştur. ASP ile web sayfalarınızı dinamik hale getirebilirsiniz, bunu yapmak için ASP sunucu(server) tarafında sizin yazmış olduğunuz kodları çalıştırır ve istemci(client) tarafına ona özel görüntülenmesini istediğiniz sayfayı görür. Şimdi ilk başlangıç için karışık görünebilir bu yüzden isterseniz web progracılığından biraz bahsedeyim. Web programcılığı, W3C tarafından standart haline getirilen HTML(Hiper Metin Anlamlandırma Dili) ile start almış ve CGI, JavaScript, ASP, VRML gibi dillerle devam etmiştir. Şimdi bu dillerin farkı şudur; bu dillerin bazıları sunucu tarafında bazıları ise istemci tarafında çalışmaktadır. İlk olarak HTML’i ele alalım; HTML dosyarınının içeriğini hepimiz biliyoruz. Bu içerik bağlandığınız sunucu tarafıdan bilgisayarınıza yollanır ve sizde bulunan web görüntüleyici(Internet Explorer, Netscape gibi.) tarafından size sayfa anlamdırılarak gösterilir. Yani tüm görüntüleme işlemini sizin bilgisayarınız yapar. HTML’den sonra çıkan Javascript teknolojisi de buna yakındır. Yani dosyalar bağlandığınız bilgisayar tarafından size yollanır ve siz onları bilgisayarınızda düzenleyip görüntülersiniz. Dikkat ettiyseniz javascript(js) içeren sayfalar diğer sayfalara göre daha geç yüklenmektedir, çünkü tüm o js kodları sizin bilgisayarınızda çalıştırılır ve tabi bu da performans kaybına yol açar. ASP ise tamamen İstemci Tarafında (server side) çalışan bir programlama dilidir. Tüm kodlar sunucu tarafında çalıştırılır ve size sadece HTML kodları gönderilir. Böylece performans olarak büyük bir avantaj elde edilmiş olur, tabi bu web sunuculuğu yapacak bilgisayarınızın hızlı olmasına da bağlıdır. Örnek olarak OSYM’yi düşünün sizden aldığı bir ösym numarası ile orada bir program çalıştırır ve bu program size sadece girmiş olduğunuz numaraya ait sonucu bir html dökümanı olarak döndürür. Sunucu taraflı programlamanın diğer bir avantajı ise güvenliktir. Örneğin js kodları Kaynağı görüntüle dediğinizde görülebilmektedir. Eğer siz güvenlik açısından kullanıcıların görmemesini istediğiniz bir program çalıştırıyorsanız sunucu tarafı programlama yapmalısınız. Bu tip programlamanın ilk örneği CGI ile gerçekleşmiştir. Perl dili kullanılarak üretilen bu kodlar pekçok kişi tarafından rahatça kullanılamamıştır çünkü CGI çalıştırmak için hosting yaptığınız yerde bu desteğin verilmesi gerekmektedir. Fakat asıl en büyük sorun bu kodları geliştiriken sizin hiçbir şekilde deneyememiz olmuştur. Çalıştığından emin olmak için programı sunucuya yüklemeniz gerekmektedir. Şimdi bahsedeceğim diğer bir özellik de ASP geliştirmede kullanılan diller. En yaygın olarak kullanılan script dili VBScript’tir. Hepimiz ilk programcılık günlerimizi herhalde qbasic kodu yazarak geçirmişizdir. VBScript de temel itibariyle Visual Basic dilini kullanarak program üretmemize yarar. Bunun yanında JavaScript de kullanılabilir, fakat günümüzde js’yi kullanarak program geliştirmemizi sağlayan yeni bir dil JSP(Java Server Pages) bulunmaktadır.
Kurulum
Bilgisayarımızda ASP sayfalarını çalıştırabilmek için IIS veya PWS yüklü olmalıdır. Biz şimdi IIS kurulumunu anlatacağız. PWS kurulumu da pek farklı değildir.
Windows kurulum CD'nizi bilgisayarınıza takın.
Başlat->Denetim Masası->Program Ekle&Kaldır yönergesini izleyin.
Açılan pencerenin sol kısmındaki Windows Bileşenlerini Ekle&Kaldır seçeneğine tıklayın.
Ekrana gelecek listede Internet Information Services (IIS)'i seçili hale getirin ve İleri tuşuna basarak yönergeleri izleyin.
Kurulum sonunda işletim sistemizin kurulu olduğu sürücüde (genellikle C: ) Inetpub klasörünün oluştuğunu göreceksiniz. ASP sayfalarınızı Inetpub\wwwroot klasörü içine kaydetmelisiniz.
İlk Uygulamamız (Merhaba Dünya)
Geleneğe sadık kalarak ilk olarak sayfaya 'Merhaba Dünya' yazacak bir ASP sayfası yapıyoruz. Aşağıdaki kodları Inetpub\wwwroot klasörü altına default.asp olarak kaydedin. Üzerine çift tıkladığında çalışmaz. Çalıştırmak için tarayıcınızı açın ve adres çubuğuna http://localhost yazın. Eğer IIS'i sorunsuz bir biçimde kurduysanız ekranda Merhaba Dünya! yazısıyla karşılaşacaksınız.
<%
Response.Write("Merhaba Dünya!")
%>
ASP kodları <% ve %> etiketleri arasına yazılır. Response ASP'nin bir nesnesi olup ziyaretçiye sunucudan çıktılar gönderme işlevini görür. Ekrana herhangi bir şey yazdırmak için Response nesnesinin Write metodu kullanılır. Yani Write metoduda ekrana yazdırma işlevini görür.
NOT:
ASP'de ve bir çok nesne yönelimli dilde Nesne.Metot şeklinde yazım görülür. Yani kullanılacak nesnenin isminden sonra . koyulur ve o nesnenin sahip olduğu kullanılacak metot ismi yazılır.
Write metodundan sonra ekranda gözükmesini istediğimiz yazıyı " " içine aldık. " " içinde yazdığımız yazı sayfada aynen görüntülenir ve String değeri taşır. Eğer ekranda önceden tanımladığımız bir değişkeni göstermek isteseydik " " (çift tırnak) kullanmayacaktık.
<%
degisken = 1990
%>
.
.
.
<%
Response.Write (degisken)
%>
Yukarıdaki örnekte tanımladığımız bir değişkeni ekrana yazdırmak istediğimizden çift tırnak kullanmadık. Eğer degisken ifadesini çift tırnak içine alırsak ekranda 1990 yerine degisken yazdığını görürüz. Bu degisken ifadesinin çift tırnak içinde String (dize) olarak algılanmasından kaynaklanır.
ASP'de her ekrana yazı yazdırmak istediğimizde Response.Write nesne ve metodunu yazmaya gerek yoktur. Bunun daha kısayolu vardır. Response.Write yerine = yazarsak aynı şeyin gerçekleştiğini görebiliriz.
<%
degisken = 1990
%>
.
.
.
<%
=(degisken)
%>
ASP Microsoft tarafından geliştirilmiş sunucu tabanlı bir web programlama teknolojisidir. Açılımı Active Server Pages yani Aktif Sunucu Sayfaları'dır. Bir çok kişi ASP'yi bir web programlama dili sanır. Ancak ASP bir web programlama dili değil, kullanımı sırasında farklı programlama dillerinin kullanılabildiği bir web teknolojisidir.
ASP tabanlı web sayfaları hazırlanırken iki farklı programlama dilinden herhangi birisi kullanılabilir. Bunlar JavaScript ve VBScript'dir. VBScript JavaScript'e göre daha basit bir sözdizimine sahiptir. Biz bu kitaptaki uygulamalarda VBScript'i kullanacağız.
ASP GİRİŞ
ASP yani Active Server Pages Microsoft firması tarafından klasik HTML sayfalarına dinamik bir yapı kazandırmak amacıyla ortaya çıkarılmış bir programlama dilidir. Internet yeni bir teknoloji olduğundan insanlar hayal gücü sınırlarını bu yeni teknoloji ile zorlamaktadırlar. ASP de bu yeni teknolojinin yeni bir parçası olmuştur. ASP ile web sayfalarınızı dinamik hale getirebilirsiniz, bunu yapmak için ASP sunucu(server) tarafında sizin yazmış olduğunuz kodları çalıştırır ve istemci(client) tarafına ona özel görüntülenmesini istediğiniz sayfayı görür. Şimdi ilk başlangıç için karışık görünebilir bu yüzden isterseniz web progracılığından biraz bahsedeyim. Web programcılığı, W3C tarafından standart haline getirilen HTML(Hiper Metin Anlamlandırma Dili) ile start almış ve CGI, JavaScript, ASP, VRML gibi dillerle devam etmiştir. Şimdi bu dillerin farkı şudur; bu dillerin bazıları sunucu tarafında bazıları ise istemci tarafında çalışmaktadır. İlk olarak HTML’i ele alalım; HTML dosyarınının içeriğini hepimiz biliyoruz. Bu içerik bağlandığınız sunucu tarafıdan bilgisayarınıza yollanır ve sizde bulunan web görüntüleyici(Internet Explorer, Netscape gibi.) tarafından size sayfa anlamdırılarak gösterilir. Yani tüm görüntüleme işlemini sizin bilgisayarınız yapar. HTML’den sonra çıkan Javascript teknolojisi de buna yakındır. Yani dosyalar bağlandığınız bilgisayar tarafından size yollanır ve siz onları bilgisayarınızda düzenleyip görüntülersiniz. Dikkat ettiyseniz javascript(js) içeren sayfalar diğer sayfalara göre daha geç yüklenmektedir, çünkü tüm o js kodları sizin bilgisayarınızda çalıştırılır ve tabi bu da performans kaybına yol açar. ASP ise tamamen İstemci Tarafında (server side) çalışan bir programlama dilidir. Tüm kodlar sunucu tarafında çalıştırılır ve size sadece HTML kodları gönderilir. Böylece performans olarak büyük bir avantaj elde edilmiş olur, tabi bu web sunuculuğu yapacak bilgisayarınızın hızlı olmasına da bağlıdır. Örnek olarak OSYM’yi düşünün sizden aldığı bir ösym numarası ile orada bir program çalıştırır ve bu program size sadece girmiş olduğunuz numaraya ait sonucu bir html dökümanı olarak döndürür. Sunucu taraflı programlamanın diğer bir avantajı ise güvenliktir. Örneğin js kodları Kaynağı görüntüle dediğinizde görülebilmektedir. Eğer siz güvenlik açısından kullanıcıların görmemesini istediğiniz bir program çalıştırıyorsanız sunucu tarafı programlama yapmalısınız. Bu tip programlamanın ilk örneği CGI ile gerçekleşmiştir. Perl dili kullanılarak üretilen bu kodlar pekçok kişi tarafından rahatça kullanılamamıştır çünkü CGI çalıştırmak için hosting yaptığınız yerde bu desteğin verilmesi gerekmektedir. Fakat asıl en büyük sorun bu kodları geliştiriken sizin hiçbir şekilde deneyememiz olmuştur. Çalıştığından emin olmak için programı sunucuya yüklemeniz gerekmektedir. Şimdi bahsedeceğim diğer bir özellik de ASP geliştirmede kullanılan diller. En yaygın olarak kullanılan script dili VBScript’tir. Hepimiz ilk programcılık günlerimizi herhalde qbasic kodu yazarak geçirmişizdir. VBScript de temel itibariyle Visual Basic dilini kullanarak program üretmemize yarar. Bunun yanında JavaScript de kullanılabilir, fakat günümüzde js’yi kullanarak program geliştirmemizi sağlayan yeni bir dil JSP(Java Server Pages) bulunmaktadır.
Kurulum
Bilgisayarımızda ASP sayfalarını çalıştırabilmek için IIS veya PWS yüklü olmalıdır. Biz şimdi IIS kurulumunu anlatacağız. PWS kurulumu da pek farklı değildir.
Windows kurulum CD'nizi bilgisayarınıza takın.
Başlat->Denetim Masası->Program Ekle&Kaldır yönergesini izleyin.
Açılan pencerenin sol kısmındaki Windows Bileşenlerini Ekle&Kaldır seçeneğine tıklayın.
Ekrana gelecek listede Internet Information Services (IIS)'i seçili hale getirin ve İleri tuşuna basarak yönergeleri izleyin.
Kurulum sonunda işletim sistemizin kurulu olduğu sürücüde (genellikle C: ) Inetpub klasörünün oluştuğunu göreceksiniz. ASP sayfalarınızı Inetpub\wwwroot klasörü içine kaydetmelisiniz.
İlk Uygulamamız (Merhaba Dünya)
Geleneğe sadık kalarak ilk olarak sayfaya 'Merhaba Dünya' yazacak bir ASP sayfası yapıyoruz. Aşağıdaki kodları Inetpub\wwwroot klasörü altına default.asp olarak kaydedin. Üzerine çift tıkladığında çalışmaz. Çalıştırmak için tarayıcınızı açın ve adres çubuğuna http://localhost yazın. Eğer IIS'i sorunsuz bir biçimde kurduysanız ekranda Merhaba Dünya! yazısıyla karşılaşacaksınız.
<%
Response.Write("Merhaba Dünya!")
%>
ASP kodları <% ve %> etiketleri arasına yazılır. Response ASP'nin bir nesnesi olup ziyaretçiye sunucudan çıktılar gönderme işlevini görür. Ekrana herhangi bir şey yazdırmak için Response nesnesinin Write metodu kullanılır. Yani Write metoduda ekrana yazdırma işlevini görür.
NOT:
ASP'de ve bir çok nesne yönelimli dilde Nesne.Metot şeklinde yazım görülür. Yani kullanılacak nesnenin isminden sonra . koyulur ve o nesnenin sahip olduğu kullanılacak metot ismi yazılır.
Write metodundan sonra ekranda gözükmesini istediğimiz yazıyı " " içine aldık. " " içinde yazdığımız yazı sayfada aynen görüntülenir ve String değeri taşır. Eğer ekranda önceden tanımladığımız bir değişkeni göstermek isteseydik " " (çift tırnak) kullanmayacaktık.
<%
degisken = 1990
%>
.
.
.
<%
Response.Write (degisken)
%>
Yukarıdaki örnekte tanımladığımız bir değişkeni ekrana yazdırmak istediğimizden çift tırnak kullanmadık. Eğer degisken ifadesini çift tırnak içine alırsak ekranda 1990 yerine degisken yazdığını görürüz. Bu degisken ifadesinin çift tırnak içinde String (dize) olarak algılanmasından kaynaklanır.
ASP'de her ekrana yazı yazdırmak istediğimizde Response.Write nesne ve metodunu yazmaya gerek yoktur. Bunun daha kısayolu vardır. Response.Write yerine = yazarsak aynı şeyin gerçekleştiğini görebiliriz.
<%
degisken = 1990
%>
.
.
.
<%
=(degisken)
%>