Arkhelaos Kimdir?

Arkhelaos Kimdir?

Antik Yunan’da yaşamış tek filozoftur.
Doğum senesi ve yeri bilinmemektedir.
Miletli veyahut Atinalı bulunduğu söylenir.
Yaşamı ile ilgili kaynakların verilen bulgular birbirini tutmaz.
Anaksagoras’ın öğrencisi bulunduğu, öğretmeninin ölümünden ardından okulun başına geçtiği ileri sürülür.
Kimi kaynaklara göre, ananelere marjinal davranışlarından, toplum inançlarıyla bağdaşmayan tutumlarından kaynaklı Atina’dan kovulmuş, Lapseki’ye yerleşmiştir.
Perikles ile Euripides’in dostu olduğunu, bir müddet Sokrates’in öğretmenliğini yaptığım yazan kaynaklar da bulunmaktadır.
Diogenes Laertius’un bildirdiğine göre, doğacı felsefe anlayışını Anadolu’dan Atina’ya götüren Arkhelaos’tur.
Bu kanaat de tartışmalıdır, zira tabiat felsefesinin Atina’da yayılmasını esas gerçekleştiren Anaksagoras’tır.
Arkhelaos’a göre, varlık evrenini meydana getiren özdektir, özdeğin dışında tek realite yoktur.
Varlık türlerini meydana getiren en küçük unsurlar de özdekten heyeti “atom†tecrübe et birimlerdir.
Ancak bu oluşturucu özler “belirlenmemiş tek çokluk†değil, belirlenmiş tek “ikilik†(dualizm)dir.
Varlık türlerinin sebebi bu çift niteliktir.
Bu ise, sıcak ile soğuktur.
Sıcak devingendir, devinimle alakalı tüm oluşumların kaynağıdır.
Kurucu öğelerden bir tanesi olan “ateşâ€ sıcaktır, devingendir, etkindir.
Soğuk durağandır, devinimle irtibatlı değildir.
Bu nedenle “su†tecrübe et kurucu unsurun kaynağıdır.
Su sıvı halinde iken akıcıdır, ağırlığı bulunmaktadır.
Aşırı sıcaklıkta toprağa, havaya dönüşür.
Hava yükseğe çıkar, toprak ise aşağı iner.
Suyun havaya ve toprağa dönüşmesi “sıcaklık†tecrübe et kurucu nedenin etkisiyledir.
Oluş ise sıcaklıkla soğukluk arasında sürüp giden karşılıklı etkilemeler, etkilenmeler neticesi gerçekleşen tek “dönüşümâ€dür.
Devingen olan ateş (sıcaklık) ile durağan olan (soğukluk) arasında ayrışma başlayınca hava ile toprak oluşmuştur.
Oluşan varlık türlerinin iki ilkesi bulunmaktadır.
Bunlar kalite itibariyle sıcak ile soğuk, özdek itibariyle ateşle havadır.
Evren sonsuzdur, sınırsızdır.
Evrende tespit edilen yıldızların en büyüğü de güneştir.
Toprakla su ağır ve durağan olduklarından alçakta, odakta bulunurlar.
Ateşin yanmasından meydana gelen hava ortadadır.
Ateşin kendi ise en yukarıda yer alır.
Bu nedenle ateş tüm varlıklara, evrene egemendir.
Gökler bir miktar eğik vaziyete gelince güneş evreni aydınlatır.
Havanın saydam, toprağın kuru olması bu yüzdendir.
Ruh defa ince tek özdektir.
Altın, demir, su özdektir, fakat biri diğeri değildir.
Bu başkalık kurucu öğelerin düzenindeki değişiklikten kaynaklanır.
Altının demir, demirin su olmayışı gibi defa ince tek maddeden meydana gelen ruh da kendinden başka biri değildir.
Ahlakın biri doğru, biri güzel (iyi) olmak suretiyle iki ilkesi bulunmaktadır.
İnsan davranışlarının bu ilkeye göre düzenlenmesi lazım olur.
Ahlaklı insan doğru ve güzel (iyi) davranan kimsedir.