Anayasalarımız ve Genel Özellikleri
TÜRKİYE DE ANAYASALAR ve ÖZELLİKERİ
► Türk Tarihinde ilk anayasal alanda düzenlemeler Sened-i İttifak, Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı ile başlamış fakat bunlar anayasa olmayıp bu alanda gerçekleşen ön çalışmalardır. Anayasalar ise şunlardır:
1. Kanun-ı Esasi (1876)
► I.Meşrutiyetin ilanıyla II. Abdulhamit zamanında yürürlüğe girdi
► Türk Tarihinin ilk anayasasıdır.
► Yürütme yetkisi padişah ve Bakanlar Kuruluna (Heyet-i Vekiliye) aittir.
► Buna göre parlamento iki meclisten oluşur.
► a-Ayan Meclisi: Üyeleri padişah tarafından ölünceye kadar atanır.
► b-Mebusan Meclisi: Üyeleri 50 bin kişi tarafından belirlenir. 4 yıllık için seçilir.
► Meclisi açma kapama yetkisi padişaha aittir. Gerekli gördüğünde kapatabilir.
► Padişah devlet güvenliğini tehlikeye sokanları sürgüne gönderebilir.
► Bununla halk ilk kez yönetime katılmıştır.
► Kanun İngiltere ve Belçika dan etkilenilmiştir.
2.Teşkilat- ı Esasiye (1921 Anayasası) 20 Ocak 1921
► TBMM nin kabul ettiği ilk anayasadır.
► Kurtuluş Savaşı içerisinde yapılmıştır.
► Anayasanın en önemli özelliği hızlı ve çabuk karar alıp uygulamaya uygun olmasıdır.
► Anayasa ile egemenlik kayıtsız şartsız millete ait olduğu belirtildi.
► Güçler birliği ilkesi vardır ve TBMM ye aittir. (Yasama, Yürütme, Yargı)
► Anayasa Kurtuluş Savaşı yıllarında hazırlandığından temel hak ve hürriyetler konusunda yetersiz kalmış anayasaya ileriki yıllarda eklemeler yapılmıştır.
3. 1924 ANAYASASI :20 Nisan 1924
Kabul Edilme Sebepleri:
► Kurtuluş Savaşının kazanılması ve yeni Türk Devletinin kurulması
► Olağanüstü şartlarda hazırlanan 1921 anayasasının hem idari alanda hem toplumsal alanda yapılacak yeniliklere ve halkın ihtiyaçlarına cevap verememesi.
ÖZELLİKLERİ
► Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
► Devletin yönetim şekli Cumhuriyettir.
► Devletin dini İslam, Başkenti Ankara, dili Türkçe dir.
► Yasama yürütme yargı meclisin kontrolündedir. Yürütme hükümet aracılığı ile kullanılırken yargı bağımsız mahkemelerce kullanılır
► Cumhurbaşkanına Meclis içerisinden ve meclis tarafından 4 yıl için ve tekrar seçilme hakkı verilmiştir
► TBMM üyeleri 4 yılda bir seçilir seçme yaşı 18 seçilme yaşı 30 dur.
► Seçme ve seçilme hakkı sadece erkekler tarafından kullanılır.
► Bütün Türkiye cumhuriyeti vatandaşları kanun önünde eşittir.
► Bu anayasanın en önemli özelliği Türkiye tarihinde en uzun ömürlü anayasa olması ve yapılan inkılap hareketleri ile birlikte sık sık değişme görülmesidir.
► 1921 anayasasına göre daha kapsamlı olup üzerinde en fazla değişiklik yapılan anayasadır.
24 Anayasasına Sonradan yapılan Eklemeler:
► Seçmen yaşı 18 den 22 ye çıkarıldı
► 1928 de devletin dini İslamdır maddesi çıkarıldı.
► Kadınlara 1930 da belediye seçimlerine , 1934 de milletvekili seçimlerine katılma hakkı verildi.
► 1937 de Atatürk ilkeleri anayasaya girmiştir.
4. 1961 Anayasası
► 27 Mayıs 1960 askeri ihtilalinden sonra kurulan yönetim tarafından ve 1924 anayasasının artık çağın ihtiyaçlarına cevap vermemesi üzerine yapılmıştır. Anayasanın temel özellikleri:
► TBMM, Millet Meclisi ve Cumhuriyet senatosundan kuruludur.
► Millet meclisi seçimleri 4 yılda bir yapılır genel oyla seçilen 450 milletvekilinden oluşur
► Cumhuriyet senatosu genel oyla seçilen 150 üye cumhurbaşkanınca seçilen 15 üyeden oluşur
► Eski cumhurbaşkanları milli birlik komitesi başkanı ve üyeleri cumhuriyet senatosunun tabi üyesidir
► Kanun tasarı ve teklifleri önce mecliste görüşülür sonra cumhuriyet senatosu onaylarsa kanunlaşır
► Cumhurbaşkanı TBMM üyeleri içinden bir defaya mahsus olmak üzere milletvekili sayısının 2/3 oyu ile seçilir
► Kuvvetler ayrılığı prensibi getirildi.
► Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kuruluna , yasama yetkisi meclise, yargı yetkisi bağımsız mahkemelere bırakıldı.
► Anayasa mahkemesi kuruldu.
► Devletin değiştirilmeyecek temel prensipleri belirlendi (cumhuriyet, dil, bayrak, marş, yapı)
► Bu anayasa yapılan anayasalar içerisinde temel hak ve özgürlükler alanında en özgürlükçü anayasa olarak kabul edilmektedir.
1982 Anayasası
► 1980 ihtilalinden sonra ortaya çıkmıştır.
► 1961 anayasasından ayrı olarak Cumhuriyet senatosu kaldırıldı.
► Meclis 400 üyeli daha sonra yapılan düzenlemelerle 550 üyeli oldu.
► TBMM 5 yıl için Cumhurbaşkanı 7 yıl için seçilir.
► Yeni yapılan düzenleme ile cumhurbaşkanının halkoyu ile seçileceği kabul edildi
► Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıl olarak belirlendi. Cumhurbaşkanlığına iki defa seçilme yeniliği getirildi
► TBMM’ seçim süresi 4 yıla indirildi.
► Halen yürürlükte olan anayasadır
TÜRKİYE DE ANAYASALAR ve ÖZELLİKERİ
► Türk Tarihinde ilk anayasal alanda düzenlemeler Sened-i İttifak, Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı ile başlamış fakat bunlar anayasa olmayıp bu alanda gerçekleşen ön çalışmalardır. Anayasalar ise şunlardır:
1. Kanun-ı Esasi (1876)
► I.Meşrutiyetin ilanıyla II. Abdulhamit zamanında yürürlüğe girdi
► Türk Tarihinin ilk anayasasıdır.
► Yürütme yetkisi padişah ve Bakanlar Kuruluna (Heyet-i Vekiliye) aittir.
► Buna göre parlamento iki meclisten oluşur.
► a-Ayan Meclisi: Üyeleri padişah tarafından ölünceye kadar atanır.
► b-Mebusan Meclisi: Üyeleri 50 bin kişi tarafından belirlenir. 4 yıllık için seçilir.
► Meclisi açma kapama yetkisi padişaha aittir. Gerekli gördüğünde kapatabilir.
► Padişah devlet güvenliğini tehlikeye sokanları sürgüne gönderebilir.
► Bununla halk ilk kez yönetime katılmıştır.
► Kanun İngiltere ve Belçika dan etkilenilmiştir.
2.Teşkilat- ı Esasiye (1921 Anayasası) 20 Ocak 1921
► TBMM nin kabul ettiği ilk anayasadır.
► Kurtuluş Savaşı içerisinde yapılmıştır.
► Anayasanın en önemli özelliği hızlı ve çabuk karar alıp uygulamaya uygun olmasıdır.
► Anayasa ile egemenlik kayıtsız şartsız millete ait olduğu belirtildi.
► Güçler birliği ilkesi vardır ve TBMM ye aittir. (Yasama, Yürütme, Yargı)
► Anayasa Kurtuluş Savaşı yıllarında hazırlandığından temel hak ve hürriyetler konusunda yetersiz kalmış anayasaya ileriki yıllarda eklemeler yapılmıştır.
3. 1924 ANAYASASI :20 Nisan 1924
Kabul Edilme Sebepleri:
► Kurtuluş Savaşının kazanılması ve yeni Türk Devletinin kurulması
► Olağanüstü şartlarda hazırlanan 1921 anayasasının hem idari alanda hem toplumsal alanda yapılacak yeniliklere ve halkın ihtiyaçlarına cevap verememesi.
ÖZELLİKLERİ
► Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
► Devletin yönetim şekli Cumhuriyettir.
► Devletin dini İslam, Başkenti Ankara, dili Türkçe dir.
► Yasama yürütme yargı meclisin kontrolündedir. Yürütme hükümet aracılığı ile kullanılırken yargı bağımsız mahkemelerce kullanılır
► Cumhurbaşkanına Meclis içerisinden ve meclis tarafından 4 yıl için ve tekrar seçilme hakkı verilmiştir
► TBMM üyeleri 4 yılda bir seçilir seçme yaşı 18 seçilme yaşı 30 dur.
► Seçme ve seçilme hakkı sadece erkekler tarafından kullanılır.
► Bütün Türkiye cumhuriyeti vatandaşları kanun önünde eşittir.
► Bu anayasanın en önemli özelliği Türkiye tarihinde en uzun ömürlü anayasa olması ve yapılan inkılap hareketleri ile birlikte sık sık değişme görülmesidir.
► 1921 anayasasına göre daha kapsamlı olup üzerinde en fazla değişiklik yapılan anayasadır.
24 Anayasasına Sonradan yapılan Eklemeler:
► Seçmen yaşı 18 den 22 ye çıkarıldı
► 1928 de devletin dini İslamdır maddesi çıkarıldı.
► Kadınlara 1930 da belediye seçimlerine , 1934 de milletvekili seçimlerine katılma hakkı verildi.
► 1937 de Atatürk ilkeleri anayasaya girmiştir.
4. 1961 Anayasası
► 27 Mayıs 1960 askeri ihtilalinden sonra kurulan yönetim tarafından ve 1924 anayasasının artık çağın ihtiyaçlarına cevap vermemesi üzerine yapılmıştır. Anayasanın temel özellikleri:
► TBMM, Millet Meclisi ve Cumhuriyet senatosundan kuruludur.
► Millet meclisi seçimleri 4 yılda bir yapılır genel oyla seçilen 450 milletvekilinden oluşur
► Cumhuriyet senatosu genel oyla seçilen 150 üye cumhurbaşkanınca seçilen 15 üyeden oluşur
► Eski cumhurbaşkanları milli birlik komitesi başkanı ve üyeleri cumhuriyet senatosunun tabi üyesidir
► Kanun tasarı ve teklifleri önce mecliste görüşülür sonra cumhuriyet senatosu onaylarsa kanunlaşır
► Cumhurbaşkanı TBMM üyeleri içinden bir defaya mahsus olmak üzere milletvekili sayısının 2/3 oyu ile seçilir
► Kuvvetler ayrılığı prensibi getirildi.
► Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kuruluna , yasama yetkisi meclise, yargı yetkisi bağımsız mahkemelere bırakıldı.
► Anayasa mahkemesi kuruldu.
► Devletin değiştirilmeyecek temel prensipleri belirlendi (cumhuriyet, dil, bayrak, marş, yapı)
► Bu anayasa yapılan anayasalar içerisinde temel hak ve özgürlükler alanında en özgürlükçü anayasa olarak kabul edilmektedir.
1982 Anayasası
► 1980 ihtilalinden sonra ortaya çıkmıştır.
► 1961 anayasasından ayrı olarak Cumhuriyet senatosu kaldırıldı.
► Meclis 400 üyeli daha sonra yapılan düzenlemelerle 550 üyeli oldu.
► TBMM 5 yıl için Cumhurbaşkanı 7 yıl için seçilir.
► Yeni yapılan düzenleme ile cumhurbaşkanının halkoyu ile seçileceği kabul edildi
► Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıl olarak belirlendi. Cumhurbaşkanlığına iki defa seçilme yeniliği getirildi
► TBMM’ seçim süresi 4 yıla indirildi.
► Halen yürürlükte olan anayasadır