AKP’nin Kültür Savaşı

AKP iktidarında sanat, kültür ve ifade özgürlüğü nasıl şekillendi? Ruşen Çakır’ın konuğu gazeteci Şenay Aydemir, “AKP’nin Kültür Savaşı: İmha ve İnkâr Kıskacında Sanat” kitabı üzerinden, son 20 yılda Türkiye’de kültürel iktidar, sansür, oto sansür, ekonomik baskı, dizi, sinema ve yayıncılık politikalarını değerlendirdi.






Ruşen Çakır’a konuk olan gazeteci Şenay Aydemir, “AKP’nin Kültür Savaşı: İmha ve İnkâr Kıskacında Sanat” adlı kitabının çıkış noktasını anlatırken, AKP’nin “kültürel iktidar” iddiasının ne tam anlamıyla başarıya ulaştığını ne de tamamen çöktüğünü vurguladı. Aydemir, ortada bitmiş bir süreç değil, hâlâ devam eden ve biçim değiştiren bir mücadele olduğunu söyledi:

“Ortada net bir sonuç yok. Ne kültürel iktidar tamamen iktidarın elinde ne de karşı taraf bütünüyle kaybetmiş durumda. Bu devam eden bir proses. Nereye baktığınıza, neye baktığınıza göre değişiyor. Son yıllarda imha ve kriminalizasyonun yanında bir de kapsama stratejisi görüyoruz.”



Aydemir, özellikle pandemi sonrası dönemde sanat üreticilerinin ekonomik olarak zora düşmesinin, iktidar tarafından yeni bir araç olarak kullanıldığını söyledi. Kültür Yolu festivalleri, TRT ve dijital platformlar üzerinden açılan alanların bir özgürlük değil, kontrollü bir bağımlılık yarattığını belirten Aydemir, “Sanatçılara ‘kırmızı çizgilere bulaşmadığınız sürece istediğinizi yapın’ deniyor. Bu bir özgürlük alanı değil, ekonomik bağımlılık yaratma biçimi. Pandemiden sonra zor durumda kalan üreticiler bu zemine çekiliyor” diye konuştu.

“Kültürel müdahale ekonomiyle kuruldu”​

İktidarın kültür alanındaki müdahalelerinin nasıl sistematik hale geldiğini yorumlayan Şenay Aydemir, bu sürecin ideolojik bir planlamadan çok ekonomik araçlarla ilerlediğini anlattı. Aydemir, yayıncılık alanında yaşanan dönüşümü şöyle değerlendirdi:

“Birileri oturup kalemle büyük bir kültür planı çizmedi ama ekonomik müdahalelerle alan yeniden şekillendirildi. Doğan Grubu’nun el değiştirmesi, dağıtım ağlarının Turkuvaz’a bağlanmasıyla Türkiye’nin en büyük kitap zinciri ve dağıtım sistemi aynı merkeze geçti.”

Şenay Aydemir, AKP döneminde sanat alanında görünürde bir üretim artışı olsa da bunun nitelikli ve kalıcı bir kültürel birikim yaratmadığını belirtti. TRT dizilerinin ve büyük prodüksiyonların toplumsal etkisine dikkat çeken Aydemir, “Dizi sektörü büyüdü ama bu büyüme nitelikli bir kültür üretimi anlamına gelmiyor. Sinemada yüzlerce film çekiliyor ama seyirci sayısı düşüyor. 70 milyonlardan 27 milyonlara gerileyen bir seyirci tablosu var” dedi.

“Sanat yine yolunu bulur ama bu romantize edilmemeli”​

Şenay Aydemir, tüm baskılara rağmen sanatın tamamen yok edilemeyeceğini, fakat bunun romantize edilmemesi gerektiğini vurguladı:

“Sanat bir yolunu bulur ama bu, baskının iyi bir şey olduğu anlamına gelmez. Özgürlük olmadan sanat gelişmez. Daha iyi, daha yaratıcı işler ancak özgür ortamlarda çıkar.”