-
- Katılım
- Kasım 5, 2010
-
- Mesajlar
- 11,182
-
- Çözümleri
- 2
-
- Tepkime puanı
- 5,026
-
- Puanları
- 354
Akarsularda Katı Madde Hareketi
Akarsularda su akarken beraberinde katı maddeler de taşır. Bu katı maddeler ya akarsu havzasındaki erozyondan veya akarsu yatağındaki aşınmalardan kaynaklanır. Akarsu yatağındaki aşınmalar o bölgede birtakım oyulmaların oluşmasına sebep olur. Öte yandan akarsudaki akımın sürükleme gücünün azaldığı bölgelerde, taşınmakta olan katı maddelerin bir kısmı tabana çöker ve yığılmalar olur. Böylece akarsu boyunca katı madde hareketlerinden kaynaklanan birtakım oyulmalar ve yığılmalar meydana gelir. Bu katı madde olayları sonucunda akarsu morfolojisi değişir, akarsu üzerinde yapılan yapılar fonksiyon ve sağlamlık açısından zarar görür, hatta akarsuyun su kalitesi etkilenir. Söz konusu değişme ve etkilenmeleri daha iyi anlamak ve sağlıklı belirlenmek için akarsudaki katı madde hareketinin prensiplerini bilmek ve akarsuyun morfolojisine en uygun düzenleme yapısını seçmek gerekir.
Akarsuların Taşıdığı Katı Maddelerin Sınıflandırılması
1.Malzeme kaynağına göre sınıflandırma
a)yatak malzemesi
b)yıkanmış malzeme
Yatak malzemesi hareketli tabanı oluşturan malzeme olurken, yıkanmış malzeme havzadan erozyonla gelen ve yatak malzemesinden daha ince olan malzemedir.
2.Akarsudaki taşınma şekline göre sınıflandırma
a)askı maddesi
b)sürüntü maddesi
Askı maddesi suyun içinde askı halinde hareket eden maddelerdir. Sürüntü maddesi ise akarsu yatağında yuvarlanarak ve kayarak hareket eden maddelerdir. Tabanda sıçrayarak hareket eden maddelerde sürüntü maddesi sınıfına girer.
Katı madde taşınımının bu karışık mekanizması incelendiğinde; söz konu hareket için, belli başlı bir eşitliğin bulunmadığı, katı madde taşınımını akım durumuna bağlayan, zaman faktörüne bağımlı yersel oluşumları göz önünde bulundurmayan birtakım ampirik formülerle yetinildiği görülmektedir. Katı madde konsantrasyonu incelendiğinde ise akarsu yüzeyinde az olup, akarsu tabanına doğru gittikçe artış gösterdiği görülmektedir.
Askı maddesi daha ince çaplı olmakla birlikte, bunu sürüntü maddesinden ayıran kesin bir dane çapı yoktur. Çünkü katı madde hareketi sadece dane çapına değil, akım durumuna da bağlıdır. Söz gelişi, hızlı akım olan bir bölgede askı halinde ilerleyen bir parçacık, daha durgun akan bir bölgeye gelince sürüntü hareketine geçebilir. Bu ayırım için birtakım bağıntılar geliştirilmiştir.
Akarsulardaki katı madde hareketinin incelenmesinde taşıma şekline göre yapılan sınıflandırma daha çok kullanılır. Sınıflandırmaya giren maddelerin toplamına, toplam katı madde denir. yani askı maddesi ve sürüntü maddesinin tamamına toplam katı madde denir. Taşınan katı madde miktarı, ya birim zamanda taşınan kuru hacim (m3/sn) ya da birim zamanda taşınan kuru ağırlık (kg/sn) olarak ifade edilir. Konsantrasyon terimi ise su içerisindeki askı maddesi miktarının su ve askı maddesi karışımı oranına denir.
Akarsularda su akarken beraberinde katı maddeler de taşır. Bu katı maddeler ya akarsu havzasındaki erozyondan veya akarsu yatağındaki aşınmalardan kaynaklanır. Akarsu yatağındaki aşınmalar o bölgede birtakım oyulmaların oluşmasına sebep olur. Öte yandan akarsudaki akımın sürükleme gücünün azaldığı bölgelerde, taşınmakta olan katı maddelerin bir kısmı tabana çöker ve yığılmalar olur. Böylece akarsu boyunca katı madde hareketlerinden kaynaklanan birtakım oyulmalar ve yığılmalar meydana gelir. Bu katı madde olayları sonucunda akarsu morfolojisi değişir, akarsu üzerinde yapılan yapılar fonksiyon ve sağlamlık açısından zarar görür, hatta akarsuyun su kalitesi etkilenir. Söz konusu değişme ve etkilenmeleri daha iyi anlamak ve sağlıklı belirlenmek için akarsudaki katı madde hareketinin prensiplerini bilmek ve akarsuyun morfolojisine en uygun düzenleme yapısını seçmek gerekir.
Akarsuların Taşıdığı Katı Maddelerin Sınıflandırılması
1.Malzeme kaynağına göre sınıflandırma
a)yatak malzemesi
b)yıkanmış malzeme
Yatak malzemesi hareketli tabanı oluşturan malzeme olurken, yıkanmış malzeme havzadan erozyonla gelen ve yatak malzemesinden daha ince olan malzemedir.
2.Akarsudaki taşınma şekline göre sınıflandırma
a)askı maddesi
b)sürüntü maddesi
Askı maddesi suyun içinde askı halinde hareket eden maddelerdir. Sürüntü maddesi ise akarsu yatağında yuvarlanarak ve kayarak hareket eden maddelerdir. Tabanda sıçrayarak hareket eden maddelerde sürüntü maddesi sınıfına girer.
Katı madde taşınımının bu karışık mekanizması incelendiğinde; söz konu hareket için, belli başlı bir eşitliğin bulunmadığı, katı madde taşınımını akım durumuna bağlayan, zaman faktörüne bağımlı yersel oluşumları göz önünde bulundurmayan birtakım ampirik formülerle yetinildiği görülmektedir. Katı madde konsantrasyonu incelendiğinde ise akarsu yüzeyinde az olup, akarsu tabanına doğru gittikçe artış gösterdiği görülmektedir.
Askı maddesi daha ince çaplı olmakla birlikte, bunu sürüntü maddesinden ayıran kesin bir dane çapı yoktur. Çünkü katı madde hareketi sadece dane çapına değil, akım durumuna da bağlıdır. Söz gelişi, hızlı akım olan bir bölgede askı halinde ilerleyen bir parçacık, daha durgun akan bir bölgeye gelince sürüntü hareketine geçebilir. Bu ayırım için birtakım bağıntılar geliştirilmiştir.
Akarsulardaki katı madde hareketinin incelenmesinde taşıma şekline göre yapılan sınıflandırma daha çok kullanılır. Sınıflandırmaya giren maddelerin toplamına, toplam katı madde denir. yani askı maddesi ve sürüntü maddesinin tamamına toplam katı madde denir. Taşınan katı madde miktarı, ya birim zamanda taşınan kuru hacim (m3/sn) ya da birim zamanda taşınan kuru ağırlık (kg/sn) olarak ifade edilir. Konsantrasyon terimi ise su içerisindeki askı maddesi miktarının su ve askı maddesi karışımı oranına denir.