5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu ve Sağlık Hukuku

imported_Sahra · Mayıs 4, 2013

Sağlık hizmetinin sunumunu yapan kişiler ile hizmeti alan kişiler arasında eskiden çok fazla uyuşmazlık çıkmıyordu.Olumsuz sonuçlanan durumlarda “takdir-i ilahi” deniliyordu.

Ancak globalleşen dünya ve bilişim çağı bireylerin olayları sorgulamasına

haklarını aramasına neden oldu.Böylece ülkemizde de sağlık çalışanlarının yaptıkları işlerden dolayı soruşturulması talepleri arttı.

Bu soruşturmalarda mevcut kanunların

hukuk ve tıp etiği bilimlerinin yardımıyla olaylara uygulanması; sağlık hizmetinin sunumuyla ilgili uyuşmazlıkların tespit ve çözümünü içeren bir bilimin yada kanunun olmaması gerçeğini ortaya çıkardı.

Ülkemizde henüz hukuk fakültelerinde yada tıp fakültelerinde anabilim dalı olarak yerini almamış olan sağlık hukukunun

genel bilgiler ve mevcut kanunlar çerçevesinde tanımını yaparsak; SAĞLIK HUKUKU

”Sağlık hizmetini sunan gerçek kişiler

tüzel kişiler ve hizmet sunan kişileri denetlemekle görevli

sorumlu en üst düzey kurum olan devlet ile bu hizmetin sunumundan faydalanan kişiler arasında

hizmetin sunumuyla ilgili olarak ortaya çıkabilecek hukuki uyuşmazlıkların tespiti ve çözüm yollarını içeren bilim dalıdır.” Sağlık hukukunun gelişmesiyle uyuşmazlıklar azalacak ve hak arama süreci daha kısa

daha sancısız olacaktır.

01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’yla sağlık kurum ve çalışanlarının sorululuğu artmıştır. Yeni Ceza Kanunu ile getirilen yenilik ve değişikliklerin sağlık hukukuna yansıması

sağlık mevzuatımızdaki diğer kanun ve düzenlemelerle ilişkisi irdelenirse oldukça ağır sorumluluklar geldiği görülür.Sağlık çalışanına daha önce hep meslek ve sanatta acemilikten yani taksirle işlenebilen suçlardan dava açılırken artık kasten işlenen suçlardan da dava açılabilecektir.Çünkü 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’yla kastın bir çeşidi olan “olası kast” terimi getirilmiştir.Olası kast

failin istemediği neticenin meydana gelebileceğini öngörmesi ama engel olmaması

kabullenmesi halidir.Kasten işlenebilen suçların olası kastla işlendiğinin tespiti cezada indirim sebebidir.Çünkü: fail bilerek ve isteyerek(doğrudan kastla) değil

istemediği sonucun gerçekleşebileceğini öngörerek(olası kastla) hareket eder.

5237 Sayılı Ceza Kanununda sağlık çalışanının en çok muhatap olacağı diğer suçlar ise taksirle müessir fiil ve adam öldürmedir.Çünkü sağlık çalışanının gerek tıbbi müdahaleden gerekse diğer sağlık hizmetlerinden dolayı verdiği zararların çoğu

dikkat ve özen eksikliğinden kaynaklanır.Yeni kanunumuzla bilinçli taksir terimi getirilmiştir.Yani failin istemediği neticenin oluşacağını öngörmesi ama oluşmayacağına inanarak engel olmaması halidir.Bu halde cezada artırım sebebidir.

5237 Sayılı Kanun’da sağlık çalışanını ve sağlık hukukunu ilgilendiren bir çok detay vardır.

Sonuç olarak :

Sağlık hukuku dersleri kapsamlı olarak sağlık eğitimi veren bütün okullarda okutulmalıdır ki; sağlık çalışanları haklarını

borçlarını

sorumluluklarını

olayl ar karşısında davranış şekillerini ve mesleklerini icra ederken hukuki uyuşmazlık çıkmaması için alınması gereken önlemleri bilsinler.Ayrıca sağlık kurum ve kuruluşlarının yöneticileri

sorumlu müdürlerinin de sağlık mevzuatı ve sağlık hukuku konularına hakim olmaları hem kurum sorumluluğu hem şahsi sorumlulukları açısından önemlidir

Ayrıca 5237 Sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesiyle artık sağlık çalışanı ve sağlık kurumları yöneticileri daha dikkatli olmalı

haklarını

yükümlülüklerini bilmeli ve bilerek hareket etmelidir.Nitekim hafif bir ihmal olarak düşünülen olaylarda bile ağırlaştırılmış müeyyidelerle karşı karşıya kalınabilir.Kayıtlar çok iyi ve düzenli tutulmalı

hastaların aydınlatılmış onamları usulüne uygun olarak alınmadan üzerlerinde tıbbi işlem yapılmamalı

ehil personel çalıştırmaya

bilgi ve tecrübelerini geliştirmeye

eksik malzeme ve cihaz bulundurmamaya dikkat edilmelidir.

Av.Halide İnan
Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Kurumları Yöneticiliği Bölümü

imported_Sahra · Mayıs 4, 2013

Yeni Türk Ceza Kanunu ile mevzuatımıza giren yeni hükümlerden birisi TCK 83. maddedir. Bu maddenin kaleme alınışında benim de fikrim alındı. Bu konu esasen benim doçentlik tezimi oluşturmaktadır. Ancak madde benim arzu ettiğim şekilde düzenlenmedi. Bununla beraber

maddenin eksikliklerine rağmen olumlu bir gelişme olduğunu

modern ceza kanunlarının hepsinde benzer hükümlerin yıllardır yer aldığını

kanunlarında hüküm olmayan ülkelerde bile hakimlerin aynı yönde uygulama geliştirdiklerini söylemek gerekir.

Bu maddeyi bu yazımda ele almak isteyişimin nedeni

bir kere yeni Türk Ceza Kanunu’nda sağlık personelini ilgilendiren en önemli yeni hükmün bu hüküm olmasıdır. Bununla beraber

şu an için bu konuyu inceleme zorunluluğu duymamın arkasında yatan neden

maddenin yanlış anlaşılmasıdır

özellikle de uygulayıcı hukukçular tarafından.

Bana bu konuya ilişkin ülkemizin bir çok yöresinden hakimler sorular yöneltmektedirler. Bu bakımdan bazı noktalara işaret etmekte yarar görüyorum:

Öncelikle maddenin anlamına bakalım:

Bir kimsenin öldürülmesi hareketin şekli bakımından iki türlü olabilir.

İlkin

bir kimse icra bir hareketle bir başkasını öldürebilir. Silahı çekip ateş ederek veya zehirleyerek öldürmede olduğu gibi. İkinci olarak ise

bir kimse hiçbir şey yapmamakla

yani ihmali bir hareketle de bir başkasını öldürebilir. Örneğin annenin yeni doğmuş bebeğini emzirmemek suretiyle öldürmesinde olduğu gibi. Ancak bu ikinci örnek

yani bir kişinin

hiçbir şey yapmayarak bir başkasının ölümüne sebebiyet vermesi

icrai hareketle öldürmeden farklı olarak ele alınmalıdır. Örneğin

ben yolda yürürken

bir kimsenin bir çocuğu bıçakladığını görsem ve ben zaten bu çocuğu sevmezdim

iyi yapıyor düşüncesiyle çocuğa yardım etmezsem ve çocuk sonuçta ölürse ‘acaba ben ve benim gibi oradan geçen herkes sorumlu tutulmalı mıdır?’

sorusu ile karşı karşıya kalırız. Veya

plajda güneşlenirken

boğulmakta olan ve imdat diye yardım isteyen bir kimsenin yardımına koşmayan kişiler

bu kişi boğulduğu takdirde sorumlu tutulmalı mıdır? İcrai hareketle öldürmede

sorumluluğun belirlenmesi kolay iken

ihmali harekette

sorumluluğun çok genişlemesi tehlikesi ile karşı karşıya kalırız. Plajdaki herkesi ihmali hareketle öldürmeden sorumlu tutmak

toplumsal yaşamı dayanılamayacak kadar kısıtlamak olur. O nedenle

ceza hukukunda geliştirilen prensip

bir kimsenin ölümünü isteyerek olaya seyirci kalan herkesin değil

ancak hukuken olaya müdahale etmekle yükümlü kimselerin

insan öldürmeden dolayı sorumlu tutulmaları (25 yıla kadar hapis cezası)

diğer kimselerin ise sadece tehlikede bulunana yardım etmeme suçundan (1 yıla kadar hapis cezası veya adli para cezası) dolayı cezalandırılmalarıdır.

Bu çerçevede belirlenmesi gereken husus ise

kimlerin hukuken olaya müdahale etmekle yükümlü tutulacaklarıdır. Bu da geleneksel olarak üç kategoride belirlenmiştir ve kanunumuz da bu üç kategoriyi benimsemiş bulunmaktadır. Bunlar

-kanun

-sözleşme

-ve ön gelen tehlikeli eylemdir.

İşte bu sayılan hususlardan biri dolayısıyla bir olaya müdahale konusunda hukuksal olarak yükümlülüğü olup da

kasten bir kimsenin ölmesi için olaya müdahale etmeyerek

insan öldürme suçundan sorumlu tutulabilecek kimselere “garantör” adını vermekteyiz.

Kanun ile garantör olan kimselerin başında ise polis gelmektedir. Gerçekten de Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu

polisin vatandaşın malını

canını

ırzını korumakla yükümlü olduğunu belirtmektedir. Demek ki

plajda bulunanlar arasında bir polis bulunuyor ve polis imdat isteyenin ölmesi için yardım etmiyorsa

polis ihmali davranışla kasten öldürme suçundan sorumlu tutulur. Bu çerçevedeki ikinci grup ise hekimlerdir. Hekimler

acil hallerde branşı ne olursa olsun

tıbbi müdahale yapmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü KASTEN yapmayarak

bir kimsenin ölümünü isterlerse

onlar da ihmali davranışla kasten öldürmeden sorumlu tutulurlar.

İkinci kategori

sözleşmedir. Buna örnek olarak

bodyguard’lar

çocuk bakıcıları vs. gösterilebilir. Örneğin

çocuğun camdan sarktığını görerek

ölmesi için ona müdahale etmeyen çocuk bakıcısı da ihmali davranışla kasten öldürmeden sorumlu tutulur.

Son kategori öngelen tehlikeli eylemdir. Bu kategori daha çok trafikte gerçekleşir. Örneğin

dikkatsizlikle birinin yaralanmasına sebebiyet veren bir sürücü

yaralının acil yardıma ihtiyacı olduğunu görmesine rağmen

çeşitli nedenlerden ötürü onu hastaneye götürmez ise

yapmış olduğu ilk eylem (yaralama)

onu garantör konumuna soktuğundan

o kimseyi ihmali davranışla kasten öldürmeden dolayı sorumlu tutulur. Tıp alanında buna örnek olarak

hemşirenin dikkatsizlikle yanlış ilaç verdiği hastaya

durumu fark etmesine rağmen

müdahale etmemesi gösterilebilir.

Görüldüğü üzere bu hüküm hekimlere mahsus bir hüküm değildir. Ayrıca belirtmek gerekir ki

bu hüküm olmasa dahi

hekimlerin veya aynı kapsamdaki kişilerin bu şekilde sorumlu tutulmaları mümkündür. Ancak ülkemizde geçmiş kanunumuz döneminde böyle bir uygulama yapılmamıştır.

Esasen bu hükmün hekimlere uygulanması da zayıf bir ihtimaldir

zira bir hekimin kasten hareket ederek

hastaya zarar vermesi çok nadir gerçekleşebilir. Olsa olsa

hekimin doğrudan hastaya zarar vermek istemese bile

hastaya zarar gelmesi olasılığını göze alarak tıbbi müdahaleyi ihmal etmesi durumu söz konusu olabilir. Buna örnek olarak da

aşiretiyle beraber acile gelen bir hastanın ölmesi ve aşiretinin tepkisine maruz kalması tehlikesine karşı

hekimin hastanın yolda ölmesi ihtimaline rağmen

ona müdahale etmeyerek

bir başka ildeki hastaneye sevk etmesi gösterilebilir. Hekim burada hastanın ölümünü doğrudan istememekle beraber

bunu göze alıyorsa

burada 83. maddeden sorumlu tutulabilir.

Uygulamada ise hakim ve savcıların bana yönelttikleri sorulardan anladığım kadarıyla

maddenin KASTEN işlenen suçları kapsadığının göz önünde tutulmamakta

hemen her ihmali olayda

ihmali sonuçları ağır ise bu maddeye başvurma eğilimi ağır basmaktadır. Halbuki ihmali bir davranışla bir kimsenin ölümüne sebebiyet verilmesi durumunda daha çok uygulanacak hüküm

eskiden beri uygulanan “taksirle ölüme sebebiyet verilmesi” hükmüdür. TCK 83’ün uygulanabilmesi için garantörün kasten hareket etmesi gerekir ki

bu şart dolayısıyla bu maddenin uygulama alanı çok sınırlı kalacaktır. O nedenle

savcıların hemen de her olayda TCK 83’ten dava açmaları çok yanlış bir uygulama olacaktır.

Bu kapsamda hemen 83. madde gerekçesinde verilen hekim örneğine bir bakalım. Örnek şöyledir: “Bir sağlık kuruluşunda görev yapan tabip

durumu acil olan bir hastaya müdahale etmez ve sonuçta hasta ölür”. Bu örnek hekimler arasında tepkiye yol açmaktadır

ancak

verilen örnekte hekimin sorumlu tutulabilmesi için hastaya ölmesi amacıyla müdahale etmemesi gerekmektedir. Bu nedenle

örneğin daha isabetli olarak şöyle düzeltilmesinde yarar vardır: “Bir sağlık kuruluşunda görev yapan tabip

durumu acil olan bir hastaya KASTEN müdahale etmez ve sonuçta hasta ölür”. ışte ancak bu durumda hastaya müdahale etmeyen hekim sorumlu tutulabilir

yoksa hekimin her ihmali davranışı bu maddenin uygulanmasını gerektirmez. Bilirkişilik yaptığım bir dosyayı aktararak konuyu sonlandırmak istiyorum. Ambulans ile acile getirilen bir hastaya

hekim hastayı görmeden

başka bir hastaneye götürülmesi yönünde talimat verir. Ambulanstaki hekimin ısrarına rağmen

acil hekimi hastayı başka hastaneye sevk eder. Bunun üzerine

112 hekimi

hastayı başka hastaneye götürür ve hekim hakkında da suç duyurusunda bulunur. Bu olayda

hasta ölmemiştir. Ancak öldüğü varsayımında bile

acilde görevli hekimin doğrudan 83. maddeden sorumlu tutulması mümkün olmaz. Bunun için hekimin özellikle hastanın ölümünü göze alarak hastayı sevk ettiğinin ispatlanması gerekir. Olayda ise hekim

bu tür bir hastaya gerekli müdahaleyi yapma imkânları bulunmadığı gerekçesiyle hastayı sevk ettiğinden

83. maddenin uygulanması mümkün olmaz. Fakat burada hastayı görmeden sevk etmenin tıp hukukunda sorumluluk gerektirebileceğini belirterek

bu konuyu bir sonraki yazımın konusu olarak şimdiden duyurmuş olayım.

Prof. Dr. Hakan HAKERİ
Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Usul Hukuku Anabilim Dalı Başkanı

Foruma hoş geldin 👋, Ziyaretçi

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu ve Sağlık Hukuku

imported_Sahra

imported_Sahra