Ya rezil olursam endişesi beyne ne yapıyor

Sosyal fobi, milyonlarca insanın hayatını sessizce etkiliyor. Peki, sürekli "ya rezil olursam" endişesi beynimizde nasıl bir etki yaratıyor.

Utanma ve yargılanma korkusu sadece zihinsel değil, bedensel belirtiler de yaratıyor. Sosyal fobinin perde arkasını keşfedin.

SOSYAL FOBİNİN ORTAYA ÇIKTIĞI DURUMLAR

Sosyal kaygı, pek çok farklı sosyal etkileşim sırasında tetiklenebilir. En sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

Yeni insanlarla tanışmak

Kalabalık önünde konuşma yapmak

Tanımadık kişilerden yardım istemek

Flört etmek

Telefonla konuşmak ya da sipariş vermek

İnsanların önünde yemek yemek

Mülakat veya röportajlara katılmak

SOSYAL FOBİ NEDİR?

Sosyal fobi, bireyin sosyal ortamlarda başkaları tarafından değerlendirilme, eleştirilme ya da reddedilme korkusunu yoğun şekilde yaşadığı bir kaygı bozukluğudur. Bu durum, kişinin sosyal bir ortama adım attığı anda belirgin bir stres ve huzursuzluk hissetmesine neden olabilir. Sosyal fobinin temelinde; küçük düşme, yargılanma ve dışlanma korkusu yer alır. En yaygın anksiyete türlerinden biri olan bu durum, günlük hayatın birçok alanında kendini gösterebilir.

SOSYAL FOBİNİN BELİRTİLERİ

Sosyal fobi yalnızca zihinsel değil, aynı zamanda fiziksel belirtilerle de kendini gösterir. Bu belirtiler günlük yaşamı zorlaştırabilir:

Yoğun kaygı, korku ve endişe hissi

Kalp çarpıntısı

Titreme ve terleme

Baş dönmesi

Yüz kızarması

Konuşurken kekeleme veya ses titremesi

Mide ağrısı ve bulantı

Ağız kuruluğu

Sosyal etkileşim sonrası yaşananları tekrar tekrar düşünme

İzlenme ve yargılanma hissi nedeniyle davranışlarda zorlanma

SOSYAL FOBİNİN NEDENLERİ

Sosyal fobinin oluşumunda hem biyolojik hem de çevresel faktörler etkili olabilir. Bu durum genellikle tek bir nedene bağlı değildir:

KALITSAL FAKTÖRLER: Aile içinde benzer kaygı sorunlarının görülmesi riski artırabilir.

BEYİN YAPISI: Beyindeki amigdalanın aşırı aktif olması, korku tepkisinin daha yoğun yaşanmasına neden olabilir.

ÇOCUKLUK DENEYİMLERİ: Alay edilme, zorbalık, aşağılanma ya da travmatik yaşantılar sosyal kaygıyı tetikleyebilir.

AİLE VE ÇEVRE: Aşırı koruyucu ebeveyn tutumları veya kaygılı davranışların model alınması etkili olabilir.

SOSYAL FOBİYİ TETİKLEYEN DURUMLAR

Bazı günlük durumlar sosyal fobiyi daha belirgin hale getirebilir:

Telefonda konuşmak

Yeni biriyle tanışmak

Eve misafir kabul etmek

Başkalarıyla birlikte yemek yemek


Bir iş yaparken izlenmek

Kalabalıkta söz almak

Otorite figürleriyle iletişim kurmak

Şaka veya eleştiriye maruz kalmak

SOSYAL FOBİ TANISI NASIL KONUR?

Sosyal fobi tanısı, uzmanlar tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda konur. Kişinin yaşadığı belirtiler detaylı şekilde incelenir ve belirli kriterlere göre değerlendirilir. Tanı koyulabilmesi için belirtilerin en az 6 ay boyunca devam etmesi gerekir.

DSM-5 kriterlerine göre:

Sosyal durumlarda yoğun korku ve kaygı yaşanır

Olumsuz değerlendirilme endişesi belirgindir

Sosyal ortamlardan kaçınma ya da zorla katlanma görülür

Yaşanan kaygı, durumun gerçek riskinden daha fazladır

Bu durum iş, okul ve sosyal yaşamı olumsuz etkiler

Belirtiler süreklilik gösterir ve başka bir durumla açıklanamaz

SOSYAL FOBİ NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Tedavi sürecinde öncelikle kişinin hangi durumlarda zorlandığı belirlenir.

Ardından bu durumlara yönelik düşünce ve davranışlar üzerinde çalışılır.

Kaygı yaratan düşüncelerin fark edilmesi ve kontrol edilmesi

Kaçınma davranışlarının azaltılması

Sosyal ortamlara kademeli olarak maruz kalma

Bilişsel davranışçı terapi ile düşünce kalıplarının değiştirilmesi

Gerekli durumlarda ilaç tedavisi

Eşlik eden diğer psikolojik sorunların tedavi edilmesi