Kudüs Tapınağı

Kudüs Tapınağı veyahut Mukaddes Mabet, (İbranice: בית ×”×קדש, Bet HaMikdash; anlam: "Kutsal ev"), Kudüs'ün Külüstür Şehirindeki Mabet Tepesinde (Har HaBayit) tespit edilen ve Yahudilerce mukaddes kabul edilen mabet.
Klasik Yahudi inancına göre, Mabet fiziksel dünyada Tanrı'nın tecellisinin (İbranice "shechina") sembolik ayak taburesidir.
Birinci Mabet, Kral Süleyman doğrulusunda MÖ 957 seneninde tahminen 7 senelik bir müddette inşaa edilmişti.
Antik Museviliğin merkeziydi[1] Mabet, Yahudi inancının ortasında tespit edilen Shiloh, Nov, ve Givon'da bulunanlarla birlikte Musa'nın randevu çadırı (taşınabilir yahudi tapınağı) ile yer değiştirmiştir.
İlk mabet MÖ 586 seneninde Babillilerce tahrip edilmiştir.
Yeni tapınağın yapımına MÖ 535'de başlanmış olup bir müddet ara verildikten ardından inşaat MÖ 521'de yine başlayarak, MÖ 516 seneninde tamamlanmasının sonrasında MÖ 515 seneninde ibadete açılmıştır.
Ezra Kitabı'nda bahsedildiğine göre, Tapınağın yine inşasına Devasa Cyrus destur vermiş ve Devasa Darius'da onaylamıştır.
Yaklaşık 500 sene ardından İkinci Mabet, MÖ 20 seneninde Kral Herod doğrulusunda yine onarım ettirilmiş ve ardından Romalılar doğrulusunda M.S.
70 seneninde tahrip edilmiştir.
Her ne kadar Mabet fazla zaman evvel tahrip edilmiş olsa da, Batı duvarı hala ayaktadır ve uzun tarih boyunca mabet yapısının ayakta kalan pek duvarı olduğuna inanılır.
Bir İslam mabedi olan Kubbetüs Sahra mabet alanına 7.
yüzyıl sonlarında inşaa edilmiştir ve yeniden mabet avlusunda tahminen aynısı dönemde yapılmış olan Mescid-i Aksa yer alır.
Musevi Eskatologya'sı Mesih'in gelmesinden evvel buraya Üçüncü Tapınak'ı inşaa edilmesini planlamaktadır ve bu sebepten Ortodoks ve Muhafazakâr Musevilik taraftarları tek gün Üçüncü Tapınağın inşaa edileceğini ummaktadırlar.
30 Ağustos 2007 tarihinde, boru hattı döşenmesi esnasında İkinci Tapınağın kalıntıları meydana çıkmıştır.[2].
Ardından kısa bir müddet ardından Ekim 2007'de arkeologlar doğrulusunda Birinci Tapınağın kalıntılarına da ulaşıldığı açıklanmıştır.[3]

Etimolojisi
İbranice yazılarda yapıya verilen adlar Beit HaMikdash veyahut "Kutsal Ev" dir ve Kudüs'te bu adla hatıralan pek tapınaktır.
Tapınak bu arada Tanah'da, Beit Adonai (Tanrı'nın Evi) veyahut kısaca Beiti (Evim) veyahut Beitechah (Eviniz) şeklinde de isimlendirilmiştir.
Süleyman Mabedi, Ilâh doğrulusunda Kral Davud'a verilen kalifiye tek tasari esas alınarak yapılmıştı.
Davud bu tapınağı inşaa etmeyi umut etmişti fakat Ilâh ona, Birinci Tapınağı erkek çocuklarından birisinin gerçekletireceğini ifade etti.
Davud, saltanatı esnasında mabet için ihtiyaç duyulan olan ve ahşap, devasa esas taşları, altın, gümüş, bronz ve kullanılacak olan başka metaller gibi işlenmemiş malzemeleri toplamaya başladı.
Tapınak, Ahit Sandığı hanesi ve ilk olarak İsrailoğulları'na olmak suretiyle tanrıya iman edebilecek her milletten kişiler için tasarlanmıştı.
Birinci ve İkinci tapınakların Museviliğe adanmış olduğunu söylemek tek eksiklikleri olacaktır zira bu inanç sistemi birkaç asır ardından şimdi Irak olarak malum Antik Babil'de biçimlendirilmiştir.
Kitab-ı Mukaddes'te, Yehuda (Davud) Krallığı vatandaşlığı ile temaslı olarak Musevi teriminden ilk defa bahsedilmesi, birinci tapınağın tahrip edilmesinden (Bu hadise tahminen olarak MÖ 590 senesi seviyesinde gerçekleşmiştir) derhal evvel yaşamış olan ve Yehuda (Davud) Krallığı'nın nihai yöneticisi olan Kral Zedekiah'tan evvel olmamıştır.
Süleyman Mabedi olarak isimlendirilen ilk mabet, Kral Davud ve Süleyman yönetimi altından bir araya getiren İsrailoğulları'ndan 12 kabilenin mensuplarınca inşaa edilmişti.
Süleyman'ın saltanatının sonrasında tahta çıkan erkek çocuğu Rehoboam'ın kibirliliği hasebiyle, İsrailoğullarından 10 kabile birlikten bölünerek Kuzey İsrail Krallığı'nı kurarlarken, Yehuda, Bünyamin ve Levi kabilesinin fazlalığı Yehuda Krallığı'nda kaldılar.
İkinci Mabet, Nebukadnezar'ın 6.
yüzyıldaki sürgününden geriye kalan Yehudalılar doğrulusunda yeniden inşaa edildi.
Diğer 10 kabile ise Asur krallığı doğrulusunda yıkılan krallıklarından ardından, birkaç surat sene evvel dağılmışlardı.

Birinci ve ikinci tapınaklar


Herod Tapınağı modeli, İsrail Müzesi, Kudüs.

Kudüs'teki mabet tepesinde tek biri ardınca inşaa edilmiş iki değişik mabet bulunur: Süleyman Mabedi hemen hemen MÖ 10.
yüzyılda (960 civarı) Musa'ya ilişkin Çadır Tapınağın adına inşaa edilmişti.
Tapınak MÖ 586 seneninde Nebukadnezar komutasındaki Babilliler doğrulusunda tahrip edilmiştir.
İnşaatından tahrip edilmesine kadar geride bıraktığımız müddet 375 senedir fakat Talmudik anane bu zamanı 410 sene olarak verir.
Süleyman Mabedinin inşaası Masonik gelenekte de çok önemli tek rol alır.
İkinci mabet Cyrus'un Musevilerin Babil Sürgününden dönmelerine destur vermesinden ardından inşaa edilmiştir.
Dönüş, MÖ 537 seneninde gerçekleşmiş olup birkaç defa yaşanan gecikmeden ardından mabet MÖ 516 seneninde tamamlanabilmiştir.
Tapınak tepesindeki mabed 150m x 50m ölçülerindeydi.[4].
İkinci mabet, General Titus komutasındaki Roma İmparatorluğu'na bağlı birlikler doğrulusunda 70 seneninde tahrip edilmiştir.
Pompey, MÖ 63 seneninde Kudüs'ü ele geçirdiğinde tapınağa hakaret etmişti.
Josephus'a göre (Roma İmparatorunun maiyetinde yaşıyordu), Pompey tapınaktan veyahut hazinesinden hiçbir şey almamıştı fakat Tapınağın mukaddes alanına girmesine engelleyen tek rahipleri öldürtmüştü.
Pompey bir müddet ardından bütün gücünü kaybetti ve avlanan tek illegal olarak can verdi.
Bu hadise birçok Yahudi doğrulusunda ilahi tek cezalandırma olarak kabul edilir.
MÖ 19 seneninde, Kral Herod mabet kompleksinin tamirine başladı.
İkinci tapınağın esasları bile Romalılarca tahrip edildiğinden kaynaklı henüz devasa ve henüz geniş tamamiyle yeni tek mabet yapılmasını emretti.[5] Musevilerin, 132-135 seneleri arasında Romalılara karşı giriştikleri nihai başkaldırı esnasında Simon bar Kokhba ve Rabbi Akiva tapınağı yine kurmayı denediler fakat bar Kokhba'nın başkaldırısı başarısız oldu ve Museviler Kudüs'ten çıkartıldılar.
363 seneninde Dönek Julian Kudüs'teki Yahudi Tapınağının onarım edilmesini emretti fakat bu tasari da başarısız oldu.

Üçüncü tapınağın yine inşaası

İkinci Tapınağın tahrip edilmesinden ardından, üçüncü tek tapınağın inşaa edilmesi için dua etmek tek Yahudi için gün içerisinde üç sefer uygulanan Yahudi ibadetinin resmi tek parçası durumuna gelmiştir.
Her halukarda tapınağı sebep ve ne vakit inşaa edileceği suali hem Yahudi ve hatta Yahudi olmayanlar tarafıdan daimi tartışılmaktadır.

Tapınağın Yahudi ibadetlerindeki rolü Ananesel Yahudi sabah ibadetinin merkezindeki Şema duasını da içerisine alan kısım, gerçekte mabette uygulanan günlük ibadetten değişik değildir.
İlave olarak, Tapınağın günlük tamid ve kalifiye vaziyet Mussaf (ilaveten) sunusuyla ananesel olarak yer değiştiren ezbere okunan Amidah duasının hem Ortodoks hatta Muhafazakâr Musevilik'te, mabette tertip ettiği günlerdeki gibi kurban saatinde yeniden ezbere okunması gereklidir.
Tapınak geniş ölçüde Ortodoks ibadetleriyle beraber dile getirilmektedir ve Muhafazakarlar ikinci tasarıda kalmaktadır.

Ortodoks Musevilik
Ana madde: Ortodoks Musevilik Ortodoks Yahudi ibadetlerinden sayılanlar şöyledir:
Tapınakta uygulanan kurban etkinlikleri için Kitabı Kutsal ve Talmud'daki pasajlar üstüne uygulanan günlük çalışma toplantısı.
(Kurbanla alakalı olarak bkz.
sidur).

Tapınağı yine tamiri ve Museviliği en ehemmiyetli duası Amidah'da tespit edilen kurban ibadeti konusunda kitabi müracatlar.

Tapınağın yine inşaa edilebilmesi için Amidah duasının nihayetinde tespit edilen ananesel şahsi yalvarma ezberi.

"Yaşayanlar evi" nin yine inşaası için uygulanan dua ve Amidah duası esnasında ezbere okunan shekhinah (ilahi huzur) "aramızda oturmak" .
Günün mezmurunun okunması; Mezmur, Levililer doğrulusunda sabah duası esnasında mabette okunur.

Çok sayıda mezmur, mabet ve mabet ibadeteti için alışılmış olan ibadetler esnasında okunur .

Özel Yahudi bayramlarındaki kurbanlarda, tapınağın yine inşaası ve kurbanlar için uygulanan dualarda ve Yahudi tatillerindeki Mussaf ibadetlerinde uygulanan ezbere okumalar.

Yom Kippur bayramı esnasında, kalifiye mabet ibadetleri için uygulanan geniş ezbere okumalar.

Sukot (Hakafot) için uygulanan kalifiye ibadetler ve o gün için mabette tertip eden ibadetlere uygulanan müracaatlar.

Musevilerin oruç günü Tişa Beav'da tapınağın tahrip edilmesinin matemi tutulur.
Diğer üç oruç gününde de (Tevet'in onuncu günü, Tammuz'un onyedinci günü ve Tishrei'nin üçüncü günü), tapınağın tahrip edildiği vakitte ve ardından yaşanan olayların matemi tutulur.

Muhafazakâr Musevilik
Muhafazakâr Musevilik, tapınağın anılmasını muhafaza etmiştir fakat kurban etmenin yine yürürlüğe konulmasıyla alakalı referansları kaldırmıştır.
Tapınak ibadetleriyle alakalı çalışma toplantıları kaldırılmış veyahut yer değiştirilmiş, Amidah duasındaki pasajlar, haftaiçi Tora ibadetleri ve tapınağın yine inşaasına uygulanan göndermeler kalmış fakat kurbana uygulanan referanslar kaldırılmıştır.
Bayramlardaki kurban ibadetlerine uygulanan referanslar korunmuş fakat geçmiş zamanlardaki gibi yapılarak yine yürürlüğe koyma temennileri kaldırılmıştır.
Yom kippur ve Sukot'ta uygulanan kalifiye dualar gibi kalifiye bayram ibadetleri muhafazakâr dua kitaplarından korunmuş fakat muhafazakâr cemaat doğrulusunda ya kısaltılmış veyahut atlanmıştır.
Bazı cemaatlar kurban kesmeye yönelik bütün referansları çıkartmıştır ve muhafazakâr Sim Shalom dua kitabı, kurbandan geçmişte bulunduğu gibi söz eden ve hepsinin çevresinden kurbana referans göstermeyen pek kitap olarak, Amidah duasının tek seçenek sürümüne sahiptir.
Muhafazakâr Musevilik, genellikle yanlızca Tişa Beav'da adına getirildiği durumda tapınağın tahrip edilmesiyle alakalı dört orucu muhafaza etmiştir.

Reformist ve yine yapılanmacı Musevilik
Reformist ve Yine yapılanmacı Musevilik, kimi endirekt ve muğlak referansları muhafaza ettiği durumda tapınağa uygulanan bütün referansları kaldırmıştır.
Birleşik Devletlerdeki reform hareketi, iman yerlerini sinagog veyahut shul olarak adlandırmak adına onları mabet olarak çağırır.
İnanışa göre dualar, kurban ibadetiyle yer değiştirerek Yahudi ibadetinin ana usulü durumuna gelmiştir ve bu sebeple Dünya'da tapınağa değil tapınaklara gereksinim bulunmaktadır.

Arkeolojik ispat eder


Üzerinde (2.43×1 m) İbranice "Boru çalma yerine" yazan, Benjamin Mazar doğrulusunda mabet tepesinin Güney eteklerinde uygulanan kazılarda tespit edilen ve ikinci tapınağa ilişkin bulunduğu varsayılan taş
Arkeolojik kazılarda, Mabet tepesi veyahut Har HaBayit'i çevreleyen surat kadar mikvaot (ritüel arınma havuzu) yer almıştır.
Havuzlar, bu bölgenenin seküler tek alan olmaktan ziyade mukaddes tek tapınım kısmı olduğunun kuvvetli delilleridir.
Her hâlükârda, net olarak tapınağın yer aldığı alanın içerisinde kurulmamışlardır.
Tapınağın konumu konusunda temelde üç gelenek kuram vardır:
Tapınak henüz Kubbetüs Sahra'nın yer aldığı yerde kurulmuştu.

Tapınak henüz Kubbetüs Sahra'nın yer aldığı yerin bir miktar Kuzeyindeydi (Profesör Asher Kaufman).

Tapınak henüz Kubbetüs Sahra'nın yer aldığı yerin bir miktar Doğusundaydı (Profesör Joseph Patrich, Kudüs İbrani Üniversitesi.
World Jewish Digest, Nisan 2007).
Diğer teorilere göre ise mabet, tepenin ya kuzeyinde veyahut güneyindeydi.
Araştırmacılar çoğunlukla tapınağın Kudüs'ün veyahut İsrail topraklarının dışında bulunduğu istikametindeki teorilere karşı çıkarlar.

2004 tartışmaları
27 Aralık 2004 tarihinde Toronto-çıkışlı The Globe and E-posta gazetesi, Kudüs'teki İsrail Müzesi'nin herkesin tek vakitler Süleyman Mabedinin başrahibine ilişkin asanın süsü olduğuna inandığı fildişi nar'ın düzmece bulunduğu neticenine vardığını yazdı.
Bu yapıt, Kitabı Mukaddes'in külüstür yapıtlar kolleksiyonundanki en ehemmiyetli parçaydı ve 2003 seneninde Kanada Medeniyetler Müzesindeki seyyar tek sergide sergilenmişti.
Uzmanlar bu keşfin beynelmilel tek külüstür yapıt dolandırıcılığının parçası olduğundan korkuyorlardı.
Başparmak büyüklüğündeki nar, tekilce 44 mm yüksekliğindeydi ve üstünde Külüstür İbranice alfabesinde yazılmış tek yazıt kazınmıştı.
Sace 9 yazı karakteri tam anlamıyla okunabiliyordu ve şayet yazıyla tek kanaat anlatılmak istenmişse anlaşıldığı kadarıyla birkaç adet henüz mizaç kayıptı.
Yazıtın şu zamana kadar ulaşan bölümünün transkripsiyonu şu şekildedir "לבי...×” קדש ×›×”× × (sadece yod sözcüğünün alçak yatay hattı ve ×” he'nin yüksek yatay hattı kalmıştır.) Kayıp harflerin restarosyanı konusunda tavsiye şu şekildedir: לבית יהוה קדש ×›×”× × Bu yine kurma, araştırmacıların fazlası tarafıdan kabul gören şu transliterasyon (başka abece ile yazma) ile sonuçlandı: "lby[t yhw]h kdş khnm, anlamı: "Yahuda'nın tapınağının mukaddes rahibine aittir." Yapıtın düzmece olduğunu iddia edilmesinin sebebi, bu parçanın Demir Çağı'ndan ziyade Bronz Çağı'na ilişkin bulunduğu ile ilgili tartışmalardır.
Her halukârda Süleyman Mabedinin Bronz çağında yapıldığına değin kuramlar bulunmaktadır.
Eğer bu kuramlar doğruysa, Nar'ın düzmece olup olmadığını tartışmak için tek sebep yoktur.


​