Ali Şeriati Kimdir?

Ali Şeriati Kimdir?

Ali Şeriati (Farsça: علی Ø`ريعتیâ€) (d. 1933, Sabzevar - ö. 1977), İranlı Müslüman sosyolog, aktivist, düşünür ve yazar; özellikle din sosyoloji ve çağdaş İslam düşüncesi üzerine eserler vermiştir.

Marksist düşünceden yaptığı alıntılar ve türetmeler ve bunların kendisi zamanındaki İran'a ve etrafına adapte edilmesi ve Marksizm kritiği eşliğinde modern İslam kanaati ve devrimcilik yönünden meydana koyduğu muhtelif neticeler ve oluşturduğu alaka nedeniyle, lüzum ehemmiyetli modern İslam düşünürleri arasında lüzum İran'daki devrimci İslam'ın babası ve İran İslam Devrimi'nin baş düşünürü olarak anıldığı meydana gelmiştir.
Düşünceleri genel olarak "İslam'a dönüş" -"öz"e dönüş- başlığı altında toplanabilir ve ilmi kaynaklara dayanması, sosyoloji vurgusu yapılması ve Batı metodolojisini, muhtelif açılardan eleştirmekle beraber muhtelif açılardan yapıcı tek şeklinde kullanması (ki sosyoloji gibi muhtelif bilimler ve Batı düşüncesinde meydana çıkan muhtelif fikirlerin, mesela kimi Marksist fikirlerin, İslam'ın özünde de henüz değişik tek şeklinde meydana konduğunu da savunur) nedeniyle moderndir ve gelenekçilikten uzak bulunduğu gibi ananeci görüş ve kesimlere eleştirel yaklaşır nitekim bu sebeple eleştirildiği ya da ikilem ile suçlandığı meydana gelmiştir.
Bu tarzından yola çıkarak kendi ile ilgili "sosyolojiyi İslamlaştırmaktan" ziyade "İslam'ın sosyolojik" tek okumasını yaptığı da söylenmiştir.
Şeriati 1933 seneninde Mazinan, Sabzevar, İran'da doğdu.
Babası ilerici milliyetçi tek öğretmen olan Muhammed Taki'dir.
Eğitim senelerinde ilk defa İran'ın henüz aşağı sınıflarından insanlarla tanıştı, var olan ama bilmediği fakirlik ve zorluklarla tanışması bu dönemde oldu.
Ayrıca aynısı dönemde Batı felsefi ve politik düşüncesiyle de tanışmıştır.
Modern sosyoloji ve felsefenin bakış açısı ve bunun ananesel İslami prensipler ile harmanlanması vasıtasıyla Müslüman toplum ve toplulukların karşılaştığı meseleleri bildirime ve analiz eder bulmaya çalışmıştır.
Şeriati Mevlana ve Muhammed İkbal'den büyük oranda etkilenmiştir.
Lisansını İran'da bitirdikten ardından, Paris Üniversitesi'nde doktorasına başladı.
Burada, 1964 seneninde Sayfuddin'den "Belh'in Faziletleri Tarihi" adlı tek el yazmasının notlandırılmış tek Farsça çevirisini yaparak Edebiyat dalında hekim meydana gelmiştir.
Daha ardından İran'a dönmüş, ama derhal şah idaresi doğrulusunda tutuklanıp hapsedilmiştir.
Yönetim onu Fransa'dayken devleti yıkıcı politik aktivitelerde bulunmakla suçlamıştır.
Daha ardından 1965'te serbest bırakılmış ve Meşhed Üniversitesi'nde eğitim vermeye başlamıştır.
Dersleri hızlıca değişik toplumun değişik kesimlerinden öğrenciler doğrulusunda beğenilmiş ve popülerleşmiştir.
Bunun neticesi idare Üniversite'yi zorlayarak onun eğitim vermesini engellemiştir.
Bunun üstüne Şeriati Tahran'a gittikçe Hüseyniye-i İrşad Enstitüsü'nde ders vermeye başlamıştır.
Yine devasa tek popülariteye ulaşan dersleri, yeniden toplumun her kesiminden öğrencileri etkilemiştir.
Şeriati'nin görüşlerine ilginin arttığı orta ve yüksek sınıflardan talebelerin olması ilgi çekiciydi.
Bu alaka de şah idaresinin Şeriati ile kimi öğrencilerinin tutkulanması buyruğunu vermesine sebep oldu.
Gerek vatan içinden lüzum vatan dışından gelen reaksiyonlar üstüne idare onu serbest bıraksa da muhtelif şartlarla tahliye edilmişti: mutlaka herhangi bir eğitim aktivitesinde yer almayacak, hiçbir şey yayımlamayacak ve kalifiye ya da genel hiçbir toplantı yapmayacaktı.
Ayrıca devletin güvenlik örgütlerinden SAVAK onun yakın çevresini yakın himaye ve kontrol altında tutacaktı.
Şeriati bu şartlara karşı çıkarak ülkesini İngiltere'ye gitmek emeliyle terk etmeye hüküm verdi.
Üç hafta ardından, 19 Haziran 1977'de SAVAK doğrulusunda öldürüldü.
Devrim evveli İran'ın en ehemmiyetli ve tesirli felsefi liderlerinden kabul edilen Şeriati'nin görüşleri bu gün hâlâ İran toplumunda tanınmış ve etkindir.
Özellikle bugünki İslami Cumhuriyet rejiminin şekli, ruhban sınıfının konumu ve denklem anlayışına karşı çıkan kesimler doğrulusunda beğenilmektedir.
Şeriati'nin düşünsel çalışmaları yanlızca devrim evveli ve ertesi İran'ı değil, dünya genelinde İslamcı küme ve düşünceler ilk olarak olmak suretiyle çoğu şahıs ve grubu etkilemiştir.
Çeşitli dini kavramlara yaklaşımı, ruhban sınıfının eleştirisi ve İslamcılık hareketinin içerisinde sayılan muhtelif çıkarımlarıyla alaka çekmiştir.
Şeriati, ayrı olarak Martinikli Marksist düşünür ve şair Frantz Fanon'un "Yeryüzünün Lanetlileri" adlı yapıtını, Jean Paul Sartre'dan "Şiir Nedir" ve Fransız oryantalist ve bu arada katolik papaz olan Louis Massignon'dan "Selman-ı Pak" isimli yapıtları Farsçaya çevirmiştir.
Birçok yapıtı tespit edilen Ali Şeriati'nin yapıtlarının nerdeyse tümü Türkçeye çevrilmiştir.